Орталық Американың Лепка халқы: Тарихы мен мәдениеті
Lenca
Лена (Lenca) тайпасы – Орталық Америкадағы (Гондурас, Сальвадор) ежелгі халық. 450 мыңнан астам адамды қамтиды, тарихы, тілі (Lencan) және мәдениеті туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гондурас және Сальвадордың жергілікті халқы
Honduran Salvadoran native group
Ленка, сондай-ақ Лепа Виран, яғни "Барыс халқы" немесе "Барыстың халқы" – Орталық Америкадағы қазіргі Гондурас оңтүстік-батысы мен Сальвадордың шығысындағы ежелгі халық. Бұрын олар ленка тілдерінің түрлі диалектілерінде, мысалы, чиланга, путун (потон) және котик тілдерінде сөйлеген, бірақ бүгінде испан тілінде сөйлейді. Гондураста Ленка тайпасы ең ірі болып саналады, олардың саны 450 000-нан астам деп есептеледі.
The Lenca, also known as Lepa Wiran, meaning “Jaguar People” or “People of The Jaguar” are an Indigenous people from present day southwest Honduras and eastern El Salvador in Central America. They historically spoke various dialects of the Lencan languages such as Chilanga, Putun (Potón), and Kotik, but today are native speakers of Spanish. In Honduras, the Lenca are the largest tribal group, with an estimated population of more than 450,000.
Еуропаға дейінгі дәуір
Еуропалық кезеңге дейінгі дәуірден бастап ленка тайпасы қазіргі Гондурас және Сальвадордың әртүрлі аймақтарын мекендеген. Сальвадордағы Келепа археологиялық ескертігі (алдын ала классикалық кезеңнен ерте классикалық кезеңнің басына дейін қоныстанған) ленкалардың мекендеген және билік еткен жері саналады. Ленкалардың тағы бір маңызды орталығы – Комаягуа алқабындағы Орталық Гондурастағы Ярумела елді мекені, ол кейінгі алдын ала классикалық және ерте классикалық кезеңдерде белсенді қала болған; археологтар бұл мәдениет үшін маңызды сауда орталығы болған деп санайды. Басқа да кішкентай елді мекендер – Тенампуа және Лос-Наранхос, олар да қазіргі Гондурас Республикасының орталығында орналасқан. Батыс әдебиетінде "ленка" терминіне қатысты ең алғашқы сілтеме 1548 жылға дейін барады, ол Хуан Руис де ла Веганың "Provanzas" еңбегінде, AGCA, A1.29,40.102,4670 тіркелген. "Ленка" сөзі Таулепа тайпасы тарапынан шығарылған, ол халықтың бірлестігін білдіреді. Рафаэль Жирард киче және басқа да майя тайпаларының шығу тегі туралы жазған. Ол сондай-ақ ленка мәселесіне қысқаша тоқталып өтеді. 16-шы ғасырдың басында әр диалект өзінің конфедерациясын құрған, ол бірнеше қалалардан тұратын бірнеше иеліктерге бөлінген. Әр қаланың басында бас басшы тұрған, ол қоғамның істерінде көмектесетін төрт лейтенантпен бірге жұмыс істеген. Оның орнын бірінші ұлы басатын немесе тайпа аналары таңдап алатын. Бейбіт уақытта соғыстар сирек болған, егер радикалды тайпа мүшелері тайпа аналарының билігін құлатпаса. Ленкалар көп тілді болған, сияқты көптеген империялар мен ұлттар бұрын болғандай, нахуат, чорти, синка, мангу сияқты тілдерде сөйлеген. Олардың мақсаты жылдың белгілі бір мезгілінде сауданы кеңейту болған, сондықтан әртүрлі ленка биліктері келісімдерге келген. Бұл келісімдер ленкалардың естелігінде Ванкаску (Гуанкаско) рәсімі ретінде сақталған. Қарапайым ленкалар негізінен жүгері егумен, маниок (юка) сияқты түбірлі дақылдармен, картоп (патева), тәтті картоп (кумарева), какао (каукау) және т.б. айналысқан.
Since pre European times the Lencas occupied various areas of what is now known as Honduras and El Salvador. The Salvadoran archaeological site of Quelepa (which was inhabited from the pre classic period to the beginning of the early post classic period) is considered a site that was inhabited and ruled by the Lencas. Another important center of the Lencas is the Yarumela settlement in central Honduras in the Comayagua Valley, which was an active city in the late Pre Classic and Early Classic periods; archaeologists come to believe that it was a very important commercial center for this culture. Other minor settlements are Tenampua and Los Naranjos, also located in the center of what is now the Republic of Honduras. The earliest known references in western discourse about the term Lenca dates back to 1548, in the Provanzas de Juan Ruiz de la Vega, AGCA, A1.29,40.102,4670.” The word ”Lenca” was originated By The Taulepa Clan Which Meant The Common Wealth of the People. Raphael Girard, wrote about the origin of the Kiche and other Maya groups. He also addresses a brief section on the question of the Lenca. At the beginning of the 16th century, each dialect had its own confederation, each divided into several manors constituted at the same time by several towns. Each town was governed by a main head man who was assisted by four lieutenants who helped him in the tasks of their society. He was succeeded by his first born or selected by the clan mothers. Wars were not that common during times of peace unless a radical tribal Clan Members tried to over throw the clan mothership. Lencas were multilingual as many other empires and nations were before, speaking languages such as Nahuat, Chorti, Xinca, Mangue etc. Its objective was to expand trade on certain times of the year, the different Lenca lordships made truces. These truces are remembered by the Lencas as the Wankasku (Guancasco) ceremony. The commoner Lencas dedicated themselves mainly to planting cornfields, Roots such as Yuca (Manioke), Potato (Patewa), sweet potato (Kumarewa, Cacao (Kaukau) etc.
Испандық жаулап алу
Жаулап алу кезінде оның қалаларында дін таратылды. Кейбір консервативті қауымдар католиктік дінге өтуге қарсылық көрсетті, ал басқалары бейбіт түрде дін аударды. Испандық жаулап алу кезінде сол заманғы құжаттарда бес Ленка ғана аталды: Анту Силан Улап, Лемпира, Мота, Энтепика және Гуансинце. Лемпира шамамен он екі жылға созылған қарсылық соғысын ұйымдастырды, ол 1537 жылы оның қазасымен аяқталды. Испандықтар келген кезде олардың халқы, Пипиль және Покомам тайпаларымен бірге, 116 000-ден 300 000-ға дейін адамды құрады. Басқа есептер бойынша, Ленкалардың өзі 1520 жылдары 300 000, ал 1550 жылы шамамен 25 000 адамды құрады. 1537-1538 жылдардағы Лемпираның қарсылығы мен қорғанысы 30 000-нан астам жауынгерді қаруландыра алды, бұл үлкен халықты көрсетеді, бірақ кейбір деректерде 1537 жылы халық саны 15 000-нан аспағаны және еуропалық құрлықадан әкелінген аурулар салдарынан екі жылдан кейін 8 000-ға дейін азайғаны айтылады. Мота, Лемпираның қазіргі департаментіндегі Грасиас-а-Диос ауданында және Мискито аумақтарындағы Коко өзенінің сыртында испандықтарға қарсы Ленка соғысының қорғанына жетекшілік етті; ал Энтепика Пирейраның басшысы және Серкиннің иесі болды.
During the conquest, its towns were evangelized. Some more conservative communities resisted converting to Catholicism, while others converted more peacefully. At the time of the Spanish conquest only Five Lencas are named in the documents of that time: Antú Silan Ulap, Lempira, Mota, Entepica, and Guancince. Lempira organized a war of resistance that lasted about twelve years and ended with his death in 1537. When the Spaniards arrived, their population, together with that of the Pipil and Poqomam, was 116,000 to 300,000 souls. Other estimates speak that the Lencas themselves numbered 300,000 (1520s) and about 25,000 in 1550. The Lempira resistance and defense of 1537 1538 managed to arm more than 30,000 warriors, indicating a large population, but some mention that the population in 1537 was barely 15,000 souls and it dropped to 8,000 two years later due to diseases brought from the European continent. Mota led the Lenca war defence in the surrounding settlement of Gracias a Dios, in the current department of Lempira and the exterior Coco River in Miskito territories from the Spaniards; Entepica was chief of Piraera and lord of Cerquín.
Тәуелсіздік
1821 жылы Испаниядан тәуелсіздік алғаннан және Гондурас Республикасы құрылғаннан кейін, жаңа мемлекеттің құрылуы конституция арқылы заңдастырылды. Бұл конституцияда тайпалық кландар мен этникалық топтар соғыстың жемісінен үлес алмады, тіпті олар жауынгерлер ретінде қатысқанмен, толық егемендігіне ие болмады.
After independence from Spain in 1821 and the formation of the Republic of Honduras, the formation of a new country was legalized through the constitution, of which tribal clans and ethnic groups were not part of the spoils of war or receiving total sovereignty back even though tribals participated as combatants.
21 ғасыр
Католик дінін қабылдағандарына, испан тіліне көшкендеріне және өздерінің тайпалық тілін жоғалтқандарына қарамастан, ленка халқы бүгінге дейін өзінің бастапқы мәдениетінің бірнеше ерекшеліктерін сақтап келеді. 1993 жылы тайпа басшысы және ленка белсендісі Берта Касерес Гондурас Халықтық және Жергілікті Ұйымдарының Азаматтық Кеңесін (COPINH) бірлесіп құрды. 2015 жылы ол «Голдман Экологиялық сыйлығын» жеңіп алды, ал 2016 жылдың наурыз айында оны қатыгездікпен өлтірді. Оның тұрақты және ұзақ экологиялық күресі мен Гондурас тайпаларының құқықтары үшін күткені үшін ол өз елінде де, шетелде де құрметке ие болды.
Despite the adoption of Catholicism, Spanish language, and the loss of their tribal language, the Lenca still preserve several features of their original culture today. In 1993, the tribal leader and Lenca activist Berta Cáceres co founded the Civic Council of Popular and Indigenous Organizations of Honduras (COPINH). In 2015 she won the Goldman Environmental Prize and in March 2016 she was cruelly murdered, being honored both in her country and abroad thanks to her constant and long environmental struggle and for the rights of the tribal peoples of Honduras.
Мәдениет
Қазіргі Орталық Америкада тайпалық егемендік, жер құқығы және ұлттық сана мәселелері бойынша саяси қиындықтар болғанымен, Ленка халқы халықаралық заңдарға сәйкес жерді пайдаланудың еуропалық кезеңге дейінгі көптеген дәстүрлерін сақтап келді. Олардың тайпалық тілі дерлік жойылып бара жатқандықтан және испандық әсерге байланысты ғасырлар бойы мәдениеті өзгергеніне қарамастан, Ленка халқы әлі де кейбір салт-дәстүрлерін сақтап, өзін тайпалық халық деп есептейді. Тілді және Ленка мәдениетін қайта жаңғыртуға бағытталған бағдарламалар мен сөздіктер бар. Сонымен қатар, Ленка халқы әлі де дәстүрлі тағамдарын жейді, мысалы: Атол Шуко (қара жүгері пастасы күлгін түсті), Тамалес Пискес, Миэль де Хокоте (Хокоте сиропы), Миэль де Манго (манго сиропы), Панал де Абеха (ара ұясы), Кусуко (армадилло), Гарробо (тас игуанасы), Чакалин (өзен шаяны), Пунчес (өзен шағаласы) және т.б.
While there are ongoing political problems in contemporary Central America over tribal sovereignty, land rights and identity, the Lenca have retained many of their pre European customs of usage of land by international laws. Although their tribal language is nearly extinct, and their culture has changed in other ways over the centuries due to the Spanish influence, the Lenca continue to preserve some custom ways and identify as tribal people. There are programs and dictionaries to help revitalize the language and custom Lenca culture. Aside from that, the Lenca still eat their Traditional foods like Atol Shuko (Black Corn Paste looks purple), Tamales Pisques, Miel de Jocote (Jocote Syrup), Miel De Mango (Mango Syrup), Panal De Abeja (Bee hives), Cuzuco (Armadillo), Garrobo (stone Iguana), Chakalines (River shrimp), Punches (River Crab) etc.
Экономика
Қазіргі заманғы Ленка қауымдастықтары милпа егістік жүйесіне негізделген. Ленка еркектері ауыл шаруашылығымен айналысады, оның ішінде кофе, какао, темекі, бананның түрлері және лақ өсіреді. Басқа маңызды дақылдар – жүгері, бидай, бұршақ, қабақ, қант қамысы және бұрыш. Сальвадорда жержаңғақ та өсіріледі. Олардың қауымдастықтарында Ленкалар дәстүрлі түрде барлық мүшелерінің ортақ істерге қатысуын күтеді. Гондурас пен Сальвадорда тайпалық рәсімдер мен мәдениетке ұлттық қабылдану артып келе жатқанмен, Ленкалар екі елде де тайпалық аумақтық құқықтар мен жерді пайдалану мәселелері бойынша күресіп келеді. 1990 жылдардың ортасында тайпа басшылары жер меншігі және тайпалық рәсімдер мәселелері бойынша үкіметке шағымдану үшін саяси топтар құрды. Аталған елдердегі шешілмеген жер мәселелері мен ірі инвесторлар мен агроөнеркәсіптік кәсіпорындардың жер меншігіне басымдық беретін конституциялық түзетулерге байланысты, тайпалық жерлердің көлемі азайып барады. Көптеген Ленка еркектері көршілес қалаларда жұмыс іздеуге мәжбүр болды. Кейбір дәстүрлі әдеттер егін егу мен орынына байланысты. Мысалы, әртүрлі егін кезеңдерінде Ленка еркектері чича ішіп, құрбандық шалып, құтырған иіс жасайтын рәсімдерге қатысады.
Modern Lenca communities are centered on the milpa crop growing system. Lenca men engage in agriculture, including the cultivation of coffee, cacao, tobacco, varieties of plantains, and gourds. Other principal crops are maize, wheat, beans, squash, sugarcane, and chili peppers. In El Salvador peanuts are also cultivated. Within their communities, Lenca traditionally expect all members to participate in communal efforts. While there has been a growing national acceptance of tribal rites and culture in both Honduras and El Salvador, the Lenca continue to struggle in both nations over tribal territorial sovereign rites of custom and usage of the land. In the mid 1990s, tribal leaders formed political groups in order to petition the government over issues of land ownership and tribal rites. Due to the unresolved land issues and constitutional amendments in those countries that favor land ownership by large scale investors and agro industrialists, there has been a decreasing amount of land for tribal people. Many Lenca men have had to find employment in neighboring cities. Some custom practices are associated with the cultivation and harvest of crops. During different crop seasons, for instance, Lenca men participate in ceremonies where they consume chicha and burn incense.
Археология
Жақында ғана Ленка қоныстарының археологиялық зерттеулері мен талдауы шектеулі болды. Тайпалық және отарлық мәдениеттердің бір-біріне әсерін зерттеуде, еуропалықтардың ықпалымен қалыптасқан отарлық кезеңдегі елді мекендерге көбірек назар аударылды. Сонымен қатар, көптеген тайпалық орындар шалқап жатыр және оларға қол жеткізу қиын. Зерттеушілерге қазба жұмыстарын жүргізу қиындық туғызуы мүмкін, себебі олар өңделіп, егіс егілетін жерлерде орналасқан. Ауылдық аймақтардағы жер бетінен алынған мәліметтер, Еуропалықтар келгенге дейін көптеген аймақтарда тайпалық қоныстар болғандығын көрсетеді. Көптеген жер бетінде көрінетін төбелер ауыл шаруаларының жыртуынан зақымданған. Еуропаға дейінгі Ленканың бар екенін көрсететін дәлелдер Гондурас және Сальвадордағы бірнеше орындардағы зерттеулер мен қазба жұмыстарынан алынған. Бұл Ленка халқының салыстырмалы түрде үздіксіз өсу үлгісімен сипатталғанын көрсетеді. Комаягуа аңғары Гондурастың Тынық мұхиты мен Кариб теңізінің су жинау жүйелерін байланыстыратын таулы алқапта орналасқан. Аңғар мәдени қарым-қатынастар мен Ленка қоныстарының дамыған ортасы бар екенін көрсетеді. Бойд Диксонның сөзіне сәйкес, аймақтағы зерттеулер шамамен 2500 жылдық күрделі тарихты ашып көрсетті, ол ерте классикалық кезеңнен бастап 1537 жылғы испан жаулап алуына дейін созылады. Ежелгі Ленка қоныстары әдетте ішу және жуу үшін суға, ал көлік үшін су жолдарына қол жеткізуге мүмкіндік беретін ірі өзендердің жағасында орналасқан. Жазықтар көбінесе құнарлы болған. Ленкалар әскери бекіністерден басқа, салыстырмалы түрде аз және кішкентай монументалды құрылыстар салды. Көптеген құрылыстар тас емес, кірпіштен жасалған. Диксон Комаягуа аңғары аймағын зерттеу барысында мәдени байланыстардың көптеген дәлелдерін тапты; көптеген артефакттар қоныстардың керамика арқылы байланысқандығын көрсетеді. Усулуа полихромды керамикасының өндірісі классикалық кезеңде Ленка қоныстарын көршілес басшылықтармен байланыстырғаны дәлелденді. Гондурастағы Ярумела мен Лос-Наранхос, ал Сальвадордағы Келепа Ленка орындарында Усулутан стиліндегі керамиканың іздері табылды. Ярумела – Комаягуа аңғарындағы археологиялық орын, ол орта және кейінгі қалыптасу кезеңдерінде Ленканың негізгі орталығы болды деп саналады. Орынның ауданы көршілес елді мекендерден, аймақтағы екінші деңгейлі орталықтардан бірнеше есе үлкен болған. Орынның таңдалу себебі, оның құнарлы топырағымен егіншілікке пайдаланылатын аңғардағы су тасқынына жиі ұшырайтын жерлерге жақын орналасуы болды. Кейінгі классикалық кезеңдегі қоныстардың үлгісі мен ауқымы сатылаған қоғамның бар екенін көрсетеді. Аңғардың барлық бұрыштары Ярумелаға жарты күннің қашықтығында орналасқан. Аймақта табылған басқа да ерекшеліктер – Сальвадордағы Лос-Наранхос және Чалчуапа орындарындағы жерлер, олардың әрқайсысы бір-бір салынған топырақ үйінділерімен ерекшеленеді. Көптеген басқа орындар да осы мысалдармен ұқсас жоспарлау принциптерін және құрылымдық формаларын бөліседі, олардың үлкен, ашық, жалпақ алаңдары бар, қолмен тегістелген және екі-үш қабатты пирамидалық топырақ үйінділерімен биіктеп тұр. Келепа – Сальвадордың шығысындағы маңызды орын. Оның керамикасы Сальвадордың батыс орталығында және Майя таулы аймақтарында табылған керамикаға ұқсас. Археологтар Келепаны Гондурастан келген Ленка тілділер қоныстандырғанын болжайды. Халықтың тығыздығы олардың жаңа аумаққа көшіп кетуіне себеп болған болуы мүмкін. Тағы бір орын – Тенампуа, классикалық кезеңдегі Комаягуа аңғарында орналасқан қала, қала бүгінгі күнге дейін көрінетін қабырғалармен қоршалған. Орыннан құтқарылған бірнеше вазалар ұлттық мұражайларға жеткізілді. 20 ғасырдың соңынан бері ғалымдар Колумбқа дейінгі кезеңдегі қоныстанудың хронологиясын жақсырақ түсіну үшін Ленканың қоныстану үлгілерін зерттеуге және талдауға баса назар аударуда.
Until recently, archaeological research and investigation of Lenca settlements had been limited. In studies of how the tribal and colonial cultures affected each other, more attention had been given to colonial era settlements influenced by Europeans. In addition, many tribal sites are isolated and difficult to access. Researchers may also have difficulty conducting excavations because the sites are found in agricultural fields under cultivation. Surface evidence in rural areas reveals that pre European tribal settlements existed in many regions. Many surface visible earthwork mounds have been damaged from being plowed over by rural farmers. The evidence for pre European Lenca has come from research and excavation of several sites in Honduras and El Salvador. It shows that Lenca occupation was characterized by a relatively continuous pattern of growth. The Comayagua Valley is located at the highland basin linking the Pacific and Caribbean drainage systems of Honduras. The valley provides evidence for a rich setting of cross cultural relationships and Lenca settlements. According to Boyd Dixon, research in the area has revealed a complex history spanning approximately 2500 years from the early pre classic period to the Spanish Conquest of 1537. Prehistoric Lenca settlements were typically located along major rivers to afford access to water for drinking and washing and to waterways for transportation. The lowlands were typically fertile areas. The Lenca built relatively few and small monumental public structures, except for military fortifications. Most constructions were made of adobe rather than stone. In his research of the Comayagua Valley region, Dixon finds ample evidence of cross cultural relationships; many artifacts have been found that show that settlements were linked through ceramics. The production of Usulua Polychrome ceramics has been shown to link Lenca settlements with neighboring chiefdoms during the classic period. The Lenca sites of Yarumela and Los Naranjos in Honduras, and Quelepa in El Salvador, all contain evidence of Usulután style ceramics. Yarumela is an archaeological site in the Comayagua Valley believed to be a primary Lenca center during the middle and late formative periods. The site contained a large primary residential center several times the size of that of its neighboring settlements which were secondary centers in the region. The site was most likely chosen because of its proximity to some of the major floodplains in the valley, whose fertile soil was cultivated for agriculture. The pattern and scale of the late pre classic settlements suggest the existence of a ranked society. All corners of the basin were located within a half day walk of Yarumela. Other features found in the area are at the sites of Los Naranjos and Chalchuapa in El Salvador, each dominated by a single constructed earthen mound. Many other sites appear to share site planning principles and structural forms with these examples, having large, open, flat plazas, leveled by manual grading, and dominated by a massive two to three tiered pyramidal earthwork mound. Quelepa is a major site in eastern El Salvador. Its pottery shows strong similarities to ceramics found in central western El Salvador and the Maya highlands. Archaeologists speculate that Quelepa was settled by Lenca speakers from Honduras. Population pressure may have prompted their migrations to new territory. Another site is Tenampua, a city located in the valley of comaygua of the Classic period, the city was protected by a series of walls still visible today. Various vases managed to be rescued from the site and taken to national museums. Since the late 20th century, scholars have focused on researching and exploring settlement patterns of the Lenca in order to better understand the chronology of settlement during the pre Columbian era.
Туризм
Ленка мұралық туризмі кеңейіп келеді. Ол Ленканың, әсіресе Гондурас елінің, жергілікті дәстүрлері мен мәдениетіне назар аударды. Гондурас туризм институты, Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасымен бірлесіп, Ленка халқы мен олардың мәдениетіне арналған "Ленка жолы" атты мәдени мұра жобасын жасады. Бұл туристік маршрут Гондурас батысының оңтүстігіндегі Ленканың дәстүрлі территориясындағы бірнеше ауылдардан өтеді. Маршрут Интибука, Ла-Пас, Лемпира облыстарында және іргелес аңғарларда белгілі бір аялдамаларға ие. Аялдамалардың ішінде Ла Кампа кіреді, онда Ленканың дәстүрлі керамикалық бұйымдары кооператив арқылы қолмен жасалады; Лос-Наранхос және Ярумела археологиялық ескерткіштері; Грасиас қаласы және Ленка мұрасын сақтайтын басқа да қалалар. "Ленка жолы" Ленка қауымдастықтарына туризмді тарту және қолөнершілердің экономикалық табысын арттыру арқылы, сондай-ақ жаңа нарықтарды ашу арқылы қалған жергілікті мәдени дәстүрлерді сақтауға көмектесу үшін жоспарланған. Жобаның бірқатар сәттіліктері болды.
Lenca heritage tourism is expanding. It has brought attention to indigenous Lenca traditions and culture, especially in Honduras. The Honduran Tourism Institute, along with the United Nations Development Program, has developed a cultural heritage project dedicated to the Lenca and their culture called La Ruta Lenca. This tourist route passes through a series of rural towns in southwestern Honduras within traditional Lenca territory. The route has designated stops in the departments of Intibuca, La Paz, Lempira, and adjacent valleys. Stops include La Campa, where traditional Lenca pottery is handcrafted by a cooperative; the archaeological sites of Los Naranjos and Yarumela; the town of Gracias, and other towns with Lenca heritage. La Ruta Lenca was designed to attract tourism to Lenca communities and to encourage preservation of remaining indigenous cultural practices by increasing the economic return for artisans and providing new markets. The project has had some successes.
Экологиялық белсенділік
Ленка қауымдастығының мүшелері 20-шы ғасырдың соңынан бері, негізінен, жергілікті халықтардың адам және жер құқықтары саласында ұлттық деңгейде маңызды рөл атқарып келеді, бұл құқықтар тығыз байланысты деп есептеледі. Олар сонымен қатар түрлі экологиялық мәселелерге белсенді түрде қатысып, әсіресе өз территорияларын, жерлерін және экологиясын өзгертетін ірі жобалардан қорғауға тырысады. Ондай ірі жобаларға қарсы шыққан жергілікті халық өкілдерінің өміріне қауіп төнген, тіпті олар өлтірілген. Берта Касерес – Ленка халқының маңызды көшбасшысы және Гондурас Халықтық және Жергілікті Ұйымдары Кеңесінің (COPINH) негізін қалаушы. Касерес Гондурастағы Гуалькарке өзеніндегі DESA Agua Zarca су электр стансасының құрылысына қарсы күресті. Ленка халқымен жұмысы мен экологиялық қозғалыстардағы көшбасшылығы үшін ол 2015 жылғы Голдман Экологиялық сыйлығына ие болды. 2016 жылдың 3 наурызында ол өз үйінде өлтірілген күйде табылған. 21 маусымда жарияланған хабарламада Гондурас Интер институционалдық қауіпсіздік күштерінің (Фусина) бұрынғы әскери қызметкері Касерес пен Гондурастағы басқа да экологиялық белсенділердің есімдері әскери тізімде болғанын мәлімдеді. Оның өлімінен кейін бірнеше апта өткен соң, ірі халықаралық инвесторлар – Нидерланд Даму Қаржы Компаниясы (FMO) және FinnFund – Agua Zarca жобасына қаржыландыруды тоқтататындарын жариялады. 8 шілдеде Қауіпсіздік хатшысы Джулиан Пачеко үкімет бұрын өлім қаупінен қорғалған Касереске тиісті қорғауды ұсына алмағанын айтты. Лесбия Янет – тағы бір Ленка белсендісі, ол Ла-Пас штатының Сан-Хосе муниципалитетінде жоспарланған Аврора су электр стансасының құрылысына қарсы болды. Бұл жоба үкімет үшін маңызды болды, "Ұлттық Конгресс вице-президенті Глэдис Аврора Лопес" онымен "тікелей байланыста" болғандығы хабарланды. 2016 жылдың 7 шілдесінде Янеттің денесі табылған, ол Маркаланың Матамулас аймағында күні бұрын өлтірілген. Полиция бастапқыда Янеттің кәсіби велосипеді ұрланған кезде өлтірілгенін мәлімдеді. Алайда, ол COPINH мүшесі болғандықтан, оның саяси қызметіне байланысты өлтірілгеніне сенетіндер көп. Біріккен Ұлттар Ұйымы мен Еуропалық Одақ өкілдері оның өліміне наразылық білдірді. Янеттің өліміне қатысты үш күдікті бір апта ішінде ұсталды.
Members of the Lenca community have taken larger national roles since the late 20th century, primarily in the areas of human and land rights for the indigenous peoples, which are seen as inextricably linked. They have also been active in a variety of environmental issues, particularly in trying to protect their territories against major development projects that would alter their lands and ecology. The risk of speaking out has been great; indigenous people opposing such major developments have been murdered. Berta Cáceres was an important leader of the Lenca and founder of the Council of Popular and Indigenous Organizations of Honduras (COPINH). Cáceres strongly protested the development of the DESA Agua Zarca Hydro Project and dam on the Gualcarque River in Honduras. Cáceres won the 2015 Goldman Environmental Prize for her work with the Lenca and her leadership in environmental movements. She was discovered murdered at her home on 3 March 2016. In a news report published on June 21, a former soldier of Honduras’ Inter Institutional Security Force (known as Fusina) alleged that Cáceres’ name, along with the names of other environmentalists in Honduras, had appeared on a military hit list. A few weeks after her murder, major international investors—the Netherlands Development Finance Co. (FMO) and FinnFund—announced that they would suspend funding for the Agua Zarca project. On July 8, Secretary of Security Julian Pacheco said that the government had failed to provide adequate protection for Cáceres, who had received death threats previously. Lesbia Yaneth was another Lenca activist who opposed the Aurora hydroelectric project which was planned in the municipality of San José, La Paz. This project was very important to the government; "the vice president of the National Congress, Gladys Aurora Lopez," was reported as having "direct ties" to it. Yaneth's body was found on 7 July 2016; she had been murdered the previous day in the Matamulas sector of Marcala. Police initially claimed that Yaneth was killed during the robbery of her professional bike. Because she was active in COPINH, however, fellow members and supporters believe that she was assassinated because of her political work. United Nations and European Union officials protested her death. Three suspects were arrested within a week of the Yaneth murder.