Кіріспе

Пәкістандық саяси қайраткер (1915–2002)

Шейх Мұхаммед Рашид (1915–12 қыркүйек 2002), Пәкістан Халық партиясының (ПХП) негізін қалаушылардың бірі, мыңдаған ПХП белсенділері оны идеолог деп есептеді және социалистік идеяға берілді. Ол партияның орталық атқару комитетінің құрылтайшы мүшесі болды, кейіннен ПХП-нің алғашқы кабинетіне кірді, бастапқыда Денсаулық сақтау министрі, ал содан кейін Жер реформалары комиссиясының төрағасы қызметін атқарды. Оның жер реформаларына жасаған тырыстары көптеген адамдардың, тіпті өз партиясының жер иелерінің наразылығын тудырды, себебі ол Федералды Жер реформалары комиссиясының төрағасы ретінде Пәкістанның ірі жер иелерінен мыңдаған акр жерді, олардың қай партияға жататынына қарамастан, тәркіледі. Зұлфиқар Әли Бхуттоның өзі Синдхтегі ірі жер иесі болған.

Компромисссіз социалист

Пәкістанның алғашқы жылдарында Фаиз Ахмет Фаиздің "Азад Пакистан" партиясы үшін дайындаған партия жарғысының жобасы төңірегіндегі пікір-таластың әдеттегі оқиғасы бар. Файздің жобасын Шейх Рашидтен басқалары барлығы қабылдады. Бұл пікір-талас партияның негізін қалаушылары арасында, Шейх Рашидтің ғана өзгертуді қалаған бір сөз туралы болды. Әрине, бұл сөз шаруалар арасында жерді бөлу мәселесіне қатысты. Ол партияның қалған негізін қалаушыларымен көп сағат бойы пікір таласты, себебі оны нақты бір түрінде жеткізігісі келді. Саяси өмірінің бойында ол замандастарымен шаруалардың құқықтарын қорғаушы ретінде танылды. Шейх Мохаммед Рашид 1970-ші жылдардың басында Пакистанға арзан бағалы дәрілер схемасын енгізуге тырысқаны үшін сындарға ұшырады. Оның идеясы кейіннен дұрыс екені дәлелденді, себебі ұқсас арзан бағалы дәрілер схемалары көптеген елдерде, соның ішінде Мысыр, Бангладеште іске асырылды және Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) қолдады. Қазір Пакистанда оның идеясы халықтың мүддесіне сай деп санайтындар бар. Шейх Рашид Бхуттоға Шейх Мүжибур Рахманның алты тармақты бағдарламасын қабылдауға кеңес бергендердің бірі болды, ол кейін Шығыс Пәкістанның үлкен тәуелсіздік алуы үшін алты тармақты қозғалысқа айналды. Бұл қозғалыс 1971 жылы бұрынғы Шығыс Пәкістанның Бангладешке айналуына әкеп соқты.