Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұл 1787–1792 жылдардағы Ресей-Түркия соғысы кезінде қазіргі Украинаның жағалауында болған, негізінен шағын кемелердің қатысқан бірнеше әрекеттер еді. Ресей және түрік кемелері мен қайықтары Очаковты бақылау үшін күресте құрлықтағы әскерлерін қолдады, Очаков – стратегиялық маңызға ие мақсат. Теңіздегі негізгі шайқастар 1788 жылдың 17, 18, 28 және 29 маусымында, сондай-ақ 9 шілдесінде өтті. 9 шілдеде ірі түрік кемелері келіп, 14 шілдеде олар оңтүстікке қарай шамамен 100 миль жерде Ресейдің Севастополь эскадрильясымен шайқасты.
This was a series of mainly small ship actions which occurred along the coast of what is now Ukraine during the Russo Turkish War (1787–1792) as Russian and Turkish ships and boats supported their land armies in the struggle for control of Ochakov, a strategic position. The main actions at sea happened on 17, 18, 28 and 29 June and 9 July 1788. On 9 July also, the larger Turkish ships left and on 14 July they fought the Russian Sevastopol Squadron about 100 miles to the south.
Тараптар
Орыстардың Алексиано басқарған шағын желкенді кемелер флоты болды, бірақ 6 маусымда Джон Пол Джонс басқаруды өз қолына алды, ал қарулы қайықтар флотилиясы (күрамы шайқас барысында өзгеріп отырды), Нассау-Сиген принці Чарльз басқарды. Осы екі адам да Ресейдің контр-адмиралы болып тағайындалды, ал олардың бастығы – Потемкин принці болды. Түріктердің Капудан-паша (бас адмирал) Хасан әл-Гази басқарған үлкен аралас флоты болды, оның бір бөлігі шайқасқа көмектесу үшін жақындады, ал қалғаны алыс тұрды. Бұл күштің құрамын дәл анықтау қиын. Оның көптеген кемелері қаруланған сауда кемелері болды, олардың әрқайсысы шамамен 40 зеңбірекке ие болды, ал кейбіреулері одан да ірі болды. Әртүрлі мәліметтер әртүрлі сандарды көрсетеді, бірақ 8 сәуірде Стамбулдан алынған тізімге сәйкес, флотта 12 линкор, 13 фрегат, 2 бомба тартатын кеме, 2 галера, 10 канонерлік қайық және 6 өртке шабуылдайтын кеме болды. Сонымен қатар, кейбір шебектер (30 немесе одан да көп зеңбірегі бар ескекпен жүретін кемелер) де болды, бірақ олар фрегаттардың құрамына кірген болуы мүмкін.
The Russians had a small sailing ship fleet, commanded by Alexiano, but finally taken command of by John Paul Jones on 6 June, and a gunboat flotilla (the makeup of which changed over the course of the fighting), commanded by Prince Charles of Nassau Siegen. Both of these men had been made Russian Rear Admirals, and were themselves commanded by Prince Potemkin. The Turks had a large mixed fleet, commanded by Kapudan Pasha (admiral in chief) Hassan el Ghazi, part of which came in close to support the fighting, and part of which stayed out. It is hard to determine the makeup of this force accurately. Most of its ships were probably armed merchantmen, carrying around 40 guns, a few were probably larger. Different accounts give different numbers, but according to an 8 April list from Istanbul, the fleet consisted of 12 battleships, 13 frigates, 2 bombs, 2 galleys, 10 gunboats and 6 fireships. There were some xebecs (oared vessels of 30 or more guns) as well, but perhaps these were counted as frigates.
Хронологиясы
1788 жылғы 19 наурызда Ресейдің желкенді флоты Херсон маңындағы орналасқан жерінен Станислав мүйісіне қарай жылжыды. 21 сәуірде Нассау Сиген флотилиясымен Херсонға жетті және 24 сәуірде Лиманға көшті. 27 мамырда граф Войнович басқаратын орыс Севастополь эскадрильясы портынан шығуға тырысты, бірақ қолайсыз ауа райы салдарынан дереу кері қайтуға мәжбүр болды. Егер ол теңізге шыққан болса, түрік флотымен одан бұрын кездескен болар еді. 30 мамырда Джонс келді, бірақ 6 маусымда қайтып оралғанға дейін Суворовпен Кинбурн (Очаковқа қарап тұрған оңтүстік жағалауда) жаңа батарея салу туралы кеңесті. Осы уақытта 31 мамырда түрік флоты келді. Ресей флотилиясы кері шегінуге тым кеш кірісті, ал оның бір кемесі, №2, кішкентай кемелермен қоршалып, командирі Остен Сакен өзін-өзі жарылысқа ұшыратты. 17 маусымдағы шағын шайқастан кейін, 18 маусымда сағат 7.30 шамасында 5 түрік галереясы мен 36 шағын кеме жағалауға перпендикуляр орналасқан орыс желісіне шабуыл жасады. Бастапқыда орыстарда қарсы тұру үшін 6 галерея, 4 баржа және 4 қос шлюпы болды. Сағат 10-да әл-Гази тағы 12 кемемен келді, бірақ Нассау Сиген мен Джонс жағалауға қарай жылжып, барлық күштерін шайқасқа салуға тырысты. Сағат 10.30-да түріктер 2 немесе 3 кемесін жоғалтып, кері шегінді. Сағат 11-де атыс тоқтады, ал сағат 12-де орыс флотилиясы желкенді кемелермен қосылды. 27 маусымда сағат 12.00-де түрік флоты орыс желісінің сол жағына (жел бағыты бойынша) бет алды, бірақ сағат 14.00-де олардың флагман кемесі жағаға тіреліп, қалған кемелер шатақтап орналасты. Қолайсыз желдер 28 маусымда сағат 2-ге дейін орыстардың шабуылға шығуына кедергі келтірді, бірақ түрік кемесі қайтадан суға шығарылды және түріктер желі құруға тырысты. Сағат 4-те барлық орыстар алға жылжыды, ал сағат 5.15-те шайқас басталды. Түріктердің екінші флагман кемесі жағаға тіреліп, Нассау Сиген флотилиясының сол жақ қанатын оған шабуылға жіберді. Бұл оның оң жақ қанатын әлсіретті, ал «Малый Александр» түрік бомбаларымен батырылды. Алайда, түрік соғыс кемесі өртеніп, осы тағдыр кейін олардың флагман кемесіне де бұйырды. Түнгі сағат 9.30-да түріктер Очаковтың артиллериясының отымен кері шегінді. Әл-Гази өзінің желкенді кемелерін толығымен кері қайтаруға шешім қабылдады, бірақ Кинбурндағы жаңа батарея оны солтүстікке қарай жылжытты, нәтижесінде 9 кемесі жағаға тірелді, ал ертесіне таңертең орыс флотилиясы оларды және бірнеше шағын кемелерді қоршап алып, барлығын жойды, тек бір 54 зеңбірекке ие линкорды ғана қайтадан суға шығарды. Түріктер 28 маусымда 2 жауынгерлік кемені жоғалтып, 885 сарбазды тұтқынға алды, ал 29 маусымда 8 жауынгерлік кемені, 2 фрегат, 2 шебек, 1 бомба, 1 галерея және 1 көліктік кемені, сондай-ақ 788 сарбазды тұтқынға алды. Орыстардың жоғалғандары флотилияда 18 қаза тапқан және 67 жараланған адамды құрады, ал желкенді кемелерде аз шығындар болды. Түрік флоты 1 шілдеде Очаковтың батысында, Пирезин Адасы маңында шағын кемелерді құтқаруға тырысты, бірақ батареяларды қайтадан өткізіп алмауды шешті және 9 шілдеде Ресейдің Севастополь флотын қарсы алу үшін теңізге шықты, ол 14 шілдеде Фидониси шайқасында соғысты. 9 шілдеде Ресей армиясы Очаковқа шабуыл жасады және орыс флотилиясы түрік кемелеріне шабуыл жасады. Бұл шайқасқа қатысқан күштер келесідей болды: Ресей: 7 галерея, 7 қос шлюп, 7 жүзбелі батарея, 7 «дектелген қайық» және 22 канонерлік қайық. Түрік: 2 20 зеңбірекке ие шебек/фрегат, 5 галерея, 1 қирлангыш (галереяға өте ұқсас), 1 16 зеңбірекке ие бригантина, 1 бомба және 2 канонерлік қайық. Сағат 3.15-те атыс басталды. Орыстар екі түрік канонерлік қайығын және бір галереяны басып алды, ал қалғандары өртеніп кетті. Атыс 9.30-да тоқтады. Орыстардың жоғалғандары 24 қаза тапқан және 80 жараланған адамды құрады.
On 19 March 1788, the Russian sailing fleet moved from its position near Cherson to Cape Stanislav. On 21 April, Nassau Siegen reached Cherson with his flotilla and on 24 April moved into the Liman. On 27 May, the Russian Sevastopol Squadron under Count Voinovitch attempted to leave port but was forced back almost immediately by adverse conditions. If it had sailed, it might have met the Turkish fleet earlier than it did. On 30 May Jones arrived, but left to confer with Suvorov about the building of a new battery at Kinburn (on the south coast, facing Ochakov) before returning on 6 June. Meanwhile, on 31 May the Turkish fleet had arrived. The Russian flotilla waited too long before retreating, and one of its vessels, the double sloop No. 2, was overtaken by small craft and its commander, Osten Sacken, blew himself up. After a minor action on 17 June, on 18 June at about 7.30 am 5 Turkish galleys and 36 small craft attacked the inshore end of the Russian line, which was perpendicular to the coast. At first the Russians had only 6 galleys, 4 barges and 4 double sloops to oppose them. At about 10 a. m. el Ghazi arrived with 12 more vessels, but Nassau Siegen and Jones had advanced the offshore ends to bring their whole forces into action and at 10.30 the Turks withdrew with the loss of 2 or 3 vessels burnt and blown up. At about 11 a. m. firing stopped and by 12 p. m. the Russian flotilla had rejoined the sailing ships. On 27 June at 12 p. m., the Turkish fleet steered for the left (windward) end of the Russian line but at 2 p. m. their flagship ran aground and the other ships anchored in disarray. Adverse winds prevented the Russians from attacking until about 2 a. m. on 28 June when it shifted to the NNE, but the Turkish ship had been refloated and the Turks tried to form a line. At about 4 a. m. all the Russians advanced and at 5.15 a. m. they were in action. The Turkish second flagship ran aground and Nassau Siegen sent in the left wing of his flotilla to attack her. This left his right wing weak, and Malyi Aleksandr was sunk by Turkish bombs. However, the Turkish battleship was burnt, this fate also falling to her flagship later. At 9.30 p. m., the Turks withdrew under the Ochakov guns; el Ghazi decided to withdraw his sailing ships completely, but the new battery at Kinburn forced him so far to the north that 9 of his ships ran aground, and the next morning the Russian flotilla surrounded these and several small craft and destroyed them all except for one 54 gun battleship, which they refloated. The Turks had lost 2 battleships and 885 captured on 28 June, and perhaps 8 battleships, 2 frigates, 2 xebecs, 1 bomb, 1 galley and 1 transport and 788 captured on 29 June. Russian casualties were 18 killed and 67 wounded in the flotilla, and probably slight losses in the sailing ships. The Turkish fleet appeared near Pirezin Adası, west of Ochakov, on 1 July, to try to rescue the small craft, but decided not to pass the batteries again and on 9 July it put to sea to meet the Russian Sevastopol' fleet, which it fought in the Battle of Fidonisi to the south on 14 July. On 9 July also the Russian army began to assault Ochakov and the Russian flotilla attacked the Turkish vessels there. Forces involved in this were as follows: Russian: 7 galleys, 7 double sloops, 7 floating batteries, 7 "decked boats" and 22 gunboats. Turkish: 2 20 gun xebecs/frigates, 5 galleys, 1 kırlangıç (very similar to a galley), 1 16 gun brigantine, 1 bomb and 2 gunboats. At 3.15 a. m. firing started. The 2 Turkish gunboats and 1 galley were captured by the Russians and the rest were burnt. Firing ceased at 9.30. Russian casualties were 24 killed and 80 wounded.