Кіріспе

Англо-француз декларациясы Ұлыбритания мен Франция Мұдрос келісімінен кейін Осман империясының капитуляциясына қол жеткізгеннен кейін жарияланды. Кейбір дереккөздерде жарияланған күні 7 қараша 1918 жыл деп көрсетіледі.

Декларация екі державаның Осман империясы үшін болған шайқасқа қатысу шешімінің себебін түсіндіруге бағытталған. Франция мен Ұлыбритания Осман империясының зорлығына ұшыраған "халықтардың толық және түпкілікті азаттығын" қамтамасыз ету және Осман Сириясында, Осман Палестинасында, Осман Ирағында (Месопотамия) және өзге де аумақтарда демократиялық үкіметтер құру ниеттерін білдірді, сондай-ақ олардың азаттыққа қол жеткізуіне көмектесуді көздеді. Декларацияда жаңа үкіметтердің нысаны қол қойған елдер тарапынан емес, жергілікті халықтар тарапынан анықталуы тиіс екені нақты айтылды. Декларацияның мақсаты – арабтардың еуропалық колониалистік немесе империалистік мүдделерге қатысты күмәнін сейілту болды.

Британ үкіметінің 1939 жылғы 16 наурыздағы No 5974 бұйрық қағазында берген аудармасы

Франция мен Ұлыбританияның Германияның қастандық ниетінен туған соғысты Шығыста жалғастыру мақсаты – түріктердің ұзақ жылдар бойы басып-жаншыған халықтарын толық және нақты азат ету, сондай-ақ жергілікті халықтың бастамасы мен еркін таңдауымен құрылған ұлттық үкіметтер мен басқару органдарын орнату. Осы мақсаттарға жету үшін Франция мен Ұлыбритания Сирия мен Месопотамияда, қазір одақтастар босатып алған жерлерде, сондай-ақ олар босатуға ұмтылып жатқан аумақтарда жергілікті үкіметтер мен басқару органдарын құруға көмектесіп, олар құрылған кезде мойындауда келісімде. Бұл аймақтардың халқына ешқандай нақты институттарды таңуды қаламай, олар тек өздерінің қолдауымен және лайықты көмекпен халықтың еркін таңдаған үкіметтері мен басқару органдарының тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етуге ұмтылады. Барлықтарына әділдікті қамтамасыз ету, жергілікті бастамаларды қолдау арқылы елдің экономикалық дамуын жеңілдету, білім беруді тарату, түрік саясаты ұзақ жылдар бойы пайдаланған дау-жанжалдарға тоқтама салу – одақтас екі үкіметтің босатылған аймақтарда ұстанатын саясаты осы.

1947 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Палестина жөніндегі арнайы комитеті (UNSCOP) алдында Сэр Абдур Рахманның аудармасы

Франция мен Ұлыбританияның неміс амбициясының нәтижесінде Шығыста жалғасып жатқан соғыста көздеген мақсаты – түріктердің ұзақ жылдар бойы басып-жабуынан зардап шеккен халықтарды толық және түпкілікті азат ету, сондай-ақ жергілікті халықтың еркіндікпен бастама көруі мен таңдауынан туындайтын ұлттық үкіметтер мен әкімшіліктерді құру. Осы мақсаттарға жету үшін Франция мен Ұлыбритания одақтастардың азат еткен Сирия және Месопотамия аймақтарында, сондай-ақ оларды азат етуге тырысып жатқан жерлерде жергілікті үкіметтер мен әкімшіліктерді құруға көмектесуге және олар құрылғаннан кейін мойындауға келіседі. Бұл аймақтардың халқына қандай да бір жүйені таңу ниеті жоқ, олардың [Франция мен Ұлыбританияның] жалғыз мақсаты – сол халықтың өз еркімен сайлаған үкіметтері мен әкімшіліктерінің тиімді жұмыс істеуін қамтамасыз ететін қолдау мен көмек көрсету, баршаға әділ және теңдікпен қарау, жергілікті бастаманы қолдау арқылы елдің экономикалық дамуын жеңілдету, білім беруді кеңейту және түрік саясаты ұзақ жылдар бойы пайдаланған дау-жанжалдарға нүкте қою. Міне, осы міндетті екі одақтас держава азат етілген аймақтарда орындауды көздеп отыр.

Салдары

Франция мен Ұлыбританияның нақты ниеттері қандай болғанымен, көптеген аумақтар шынымен де бостандыққа ие болды, кейбіреулері Ливан, Сирия және Иордания сияқты Ұлттар Лигасының мандатына берілген басқару кезеңінен кейін. Азат етілген барлық халықтар "халықтың өздері еркін таңдаған үкіметтер мен басқару органдарына" қол жеткізбеді. Курдтар Сирия, Ирак және Түркия жаңа мемлекеттері арасында бөлінді, ал бір бөлігі Парсы билігінде қалды. Палестиналықтар ақырында еврей иммигранттары басқаратын Израиль мемлекетіне, оккупацияланған Палестина аумақтарына және Иорданияға таралып кетті. Дегенмен, палестиналықтардың көп бөлігі аймақтың бірнеше еліне шашырап, босқындарға айналды.