Сенеканың «Тағдыр туралы» эссесі зұлмат пен жақсылық аракатынасын, әділеттіліктің мәнін Стоик философиясы тұрғысынан қарастырады. Философия, тағдыр, зұлмат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сенеканың эссесі
Essay by Seneca
«Провиденция туралы» (De Providentia) – латын философы Сенеканың (б.з. 65 жылы қайтыс болды) өмірінің соңғы жылдарында жазған, алты қысқа бөлімнен тұратын диалог түріндегі қысқа эссе. Ол диалог түрін таңдады (Платонның белгілі туындыларындағыдай) әлемдегі зұлымдықпен қатар стоиктердің тағдыр туралы ұғымының арасындағы қайшылықты – «зұлымдық мәселесі» деп аталатын мәселені қарастыру үшін.
De Providentia (On Providence) is a short essay in the form of a dialogue in six brief sections, written by the Latin philosopher Seneca (died AD 65) in the last years of his life. He chose the dialogue form (as in the well known Plato's works) to deal with the problem of the co existence of the Stoic design of providence with the evil in the world—the so called "problem of evil."
Мазмұны
Луцилий досы Сенекамен әңгіме бастап, жақсы адамдарға да қиындықтар мен бақытсыздықтар кездесетініне шағымданады. Мұндай жағдайлар, игілікпен байланысты болған құдайдың жоспарымен қалай үйлеседі? Сенека стоиктердің көзқарасына сәйкес жауап береді. Нағыз дана адамға ешқандай жамандық тимейді, себебі қарама-қарсы нәрселер бірігіп кетпейді. Көрінеу қиындық болған нәрсе, шын мәнінде, адамның ізгіліктерін дамытуға мүмкіндік беретін құрал. Осылайша, ол сынақтан бұрынғыдан да мықты болып шыға алады. Сенека, стоик философиясымен толық үйлесімде, шын мәнінде дана адам бақытсыздыққа тап болғанда ешқашан мойынсұнбайтынын, керісінше, оны бастан кешіріп, тіпті құлап қалса да, тізе бүгіп күресін жалғастыратынын ("si cecidit de genu pugnat") түсіндіреді. Дана адам тағдырды және оның мағынасын түсінеді, сондықтан болашақтан қорқа қоймайды. Ол еш нәрсеге үміттенбейді, өйткені оған қажеттінің бәрі бар – оның ізгі мінез-құлқы. Сонымен, жақсы адамдарға ешқандай жамандық болмайды. Бір ғана нәрсе түсінікті болу керек – жамандық нені білдіреді: дана адам үшін жамандық – жаман ойларға берілу, қылмыс жасау, ақшаға немесе атаққа құмар болу. Ақылмен әрекет ететін адамның барлық жақсылыққа ие болуы мүмкін.
The dialogue is opened by Lucilius complaining with his friend Seneca that adversities and misfortunes can happen to good men too. How can this fit with the goodness connected with the design of providence? Seneca answers according to the Stoic point of view. Nothing actually bad can happen to the good man (the wise man) because opposites don't mix. What looks like adversity is in fact a means by which the man exerts his virtues. As such, he can come out of the ordeal stronger than before. So, in perfect harmony with the Stoic philosophy, Seneca explains that the truly wise man can never surrender in the face of misfortunes but as he will always go through them and even if he should fall he will continue fighting on his knees ("si cecidit de genu pugnat"). The wise man understands destiny and its design, and therefore he has nothing to fear from the future. Neither does he hope for anything, because he already has everything he needs—his good behaviour. The conclusion is that actually nothing bad happens to good men. One just has to understand what bad means: bad for the wise man would be to have bad thoughts, to commit crimes, to desire money or fame. Whoever behaves wisely already has all the good possible.
Аудармалар
Джон Дэви (2007), Сенека: Диалогтар мен эсселер. "Оксфорд әлемдік классикасы". Элейн Фантам, Гарри М. Хайн, Джеймс Кер, Гарет Д. Уильямс (2014). Сенека: Қиындық және бақыт. Чикаго университеті баспасы. Питер Дж. Андерсон (2015), Сенека: Таңдалған диалогтар мен тыныштаулар. Хакет баспасы.
John Davie (2007), Seneca: Dialogues and Essays. Oxford World Classics. Elaine Fantham, Harry M. Hine, James Ker, Gareth D. Williams (2014). Seneca: Hardship and Happiness. University of Chicago Press. Peter J. Anderson (2015), Seneca: Selected Dialogues and Consolations. Hackett Publishing.