Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Radiosomaggismo (итальянша "Майдың сәулелі күндері") – 1915 жылдың мамыр айында Италияның бірнеше қаласында өткен, елдің Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуын талап еткен, қысқа мерзімді халық наразылықтарын сипаттайды.
Radiosomaggismo (Italian for the "Radiant days of May") describes a brief period of popular demonstrations in a number of Italian cities in May 1915, demanding the country’s entry into the First World War.
Өмірбаян
1915 жылы Италия Германия мен Австрия-Мажарстанмен Үштік одақтың мүшесі болғанымен, Антонио Саландра басқарған итальян үкіметі Үштік келісімге қосылу туралы құпия келісімдер жүргізді. Бұл 26 сәуірде Италия бір ай ішінде соғысқа түсуге келісетін Лондонның құпия шартына қол қоюға әкелді. 4 мамырда Италия Үштік одақтан бас тартты, бірақ парламенттегі көпшілік бейтараптықты жақтағандықтан, Антанта тарапынан соғысқа әлі кірмеді. Бұрынғы премьер-министр Джованни Джолитти Саландраның елді соғысқа бастау ниетінде екені туралы ескертілді және 9 мамырда оған бұл оқиғаны болдырмау үшін Римге қайту туралы хабарланды. 10 мамырда ол король Виктор Эммануэльді Депутаттар палатасындағы сенімсіздік дауысы парламент соғысқа кіруді қолдамайтынын көрсететініне көндіруге тырысты. Көпшіліктің қолдауын ала алмайтынын түсінген Саландра 13 мамырда отставкаға кетті.
Although in 1915 Italy was a member of the Triple Alliance with Germany and Austria Hungary, the Italian government of Antonio Salandra had entered into clandestine discussions to join the Triple Entente. This led to the signing of the secret Treaty of London on 26 April by which Italy agreed to enter the war within one month. On 4 May Italy renounced the Triple Alliance, but did not yet enter the war in the side of the Entente as a majority in parliament continued to favour neutrality. The former Prime Minister Giovanni Giolitti was warned that Salandra intended to take the country to war, and on 9 May he returned to Rome to try to prevent this. On 10 May he tried to persuade King Victor Emmanuel that a vote of confidence in the Chamber of Deputies would show that parliament did not support entry into the war. Realising that he could not secure a majority, on 13 May, Salandra resigned.
Халықтық тәртіпсіздіктер
Римге Гьолиттидің оралуы ұлтшылдар мен соғыс жақтаушыларын оның тағы да премьер-министр болып, Италияны соғыстан тыс қалдырады деп қорқытты. Бұл прессада көптеген жауластыратын хабарлардың жариялануына әкелді, олар итальяндық мақтаныш пен ар-намыс соғысты талап етеді деп мәлімдеді. 12 мамырдағы сөзінде Габриэль Д’Аннунцио зорлық-зомбылықты қоздырды, қару көтеруден бас тартқандарды сатқын деп атап, римдіктерді барлық лақтың нәрсені канализацияға тастауға шақырды. Келесі күні бейтарап депутат және бұрынғы министр Пьетро Бертолиниді Piazza Colonna алаңында ашулы халық трамвайға міне жатқанда шабуылдады. Сондай-ақ, Луиджи Факта, Антонио Грациадей, Доменико Валенцани және Вито Де Беллис сияқты басқа депутаттар да қорқытылып, мазақталды. Бірнеше қалада зорлық-зомбылық демонстрациялары болып өтті және бірқатар газет кеңселерi тоналды. Болоньяда социалистік депутат Нино Маццониді қуғынға алып, ұрып-сапалады. 14 мамырда Саландраның отставкаға кетуі туралы жаңалықтар жария болғанда, жастардың көпшілігі Италия депутаттар палатасы отырған Монтециторио сарайын қоршап алып, оның есіктерін өртеп жіберуге тырысты. Олар өкілдік демократиядан жиреніп, Триест пен Трентиноны қайтару үшін ирридентист соғысын жақтады. Егер Италия соғыс жарияламаса, елдің "әлсіз" болып қалатынына сендірді. 15 мамырда билік органдарының басшылары Саландраны қолдау демонстрацияларын өткізгенде, наразылық акциялары мемлекеттік қызмет нормаларын бұзуға қатысты бұл жағдайды, кем дегенде, тыныш қабылдаған сияқты көрінді. 23 мамырда Италия соғысқа кірді. "Радиомаггизм" Италиядағы фашизмнің өркендеуінің ерте белгісі ретінде талқыланды, себебі ол зорлық-зомбылықпен реакциялық көзқарастарды ұстанатын халықтық қозғалысты қамтыды. Оның көшелерді басып алуы және орта таптың бір бөлігінің Гьолиттидің дәстүрлі либерализміне деген көңілінің толуы фашистік қозғалыстың пайда болу кезіндегі ерекшеліктері болды.
The return of Giolitti to Rome made nationalists and pro war advocates fear that he would once again become Prime Minister and keep Italy out of the war. This led to the publication of many hostile stories in the press, asserting that Italian pride and honour demanded war. In a speech on 12 May, Gabriele D’Annunzio incited violence, saying that those who refused to take up arms were traitors, and urging the Romans to throw all the filth into the sewers. The following day, the neutralist deputy and former minister Pietro Bertolini was assaulted by an angry mob in the Piazza Colonna while riding on a tram. Other deputies, Luigi Facta, Antonio Graziadei, :it:Domenico Valenzani and :it:Vito De Bellis were also threatened and jeered at. In a number of cities there were violent demonstrations and a number of newspaper offices were sacked. In Bologna, the socialist deputy :it:Nino Mazzoni was chased and beaten. On 14 May, when news of Salandra’s resignation became public, a crowd of young people besieged the Palazzo Montecitorio where the Italian Chamber of Deputies was sitting, and attempted to set fire to its doors. They were disgusted with representative democracy and in favour of an irridentist war to secure Trieste and Trentino. They articulated a belief that unless it declared war, Italy would become an "effeminate" country. Protests spread into government departments on 15 May, when senior officials led their demonstrations of support for Salandra, who seems to have at least tacitly welcomed this unusual breach of civil service norms. On 23 May Italy entered the war. "Radiosomaggismo" has been discussed as an early indicator of the rise of fascism in Italy, as it involved a popular movement with violently reactionary views. Both its takeover of the streets and the disillusionment of sections of the middle class with the traditional liberalism of Giolitti that it represented were characteristics of the fascist movement when it emerged.