Кейінгі орта ғасырдағы феодализм: "Бұзақы феодализм" тұжырымы
Bastard feudalism
Кейінгі орта ғасырдағы Англияда пайда болған "жасанды феодализм" – қызмет үшін ақы төлеу жүйесі. Лордтардың ықпалы күшейіп, корольге бағыну азайды. Тарихы, анықтамасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Кейінгі орта ғасырдың болжамды әлеуметтік-экономикалық жүйесі
Supposed socioeconomic system of the late Middle Ages
"Бастард феодализм" – 19 ғасыр тарихшыларының феодализмнің кейінгі орта ғасырларда, негізінен Англияда алған формасын сипаттау үшін ойлап тапқан біршама даулы термин. Оның ерекше ерекшелігі – орта буын тұлғалары ақша, лауазым немесе бедел үшін әскери, саяси, құқықтық немесе үй шаруашылығы қызметтерін көрсеткен. Осының нәтижесінде, помещиктер өздерін корольдің емес, өздерінің феодалының адамы деп санауға бастады. Жекелеген жағдайда олар қызметкерлер ретінде танымал, ал жиынтығында – феодалдың "жақындары" деп аталды, басқа да терминдердің арасында.
"Bastard feudalism" is a somewhat controversial term invented by 19th century historians to characterise the form feudalism took in the Late Middle Ages, primarily in England in the late Middle Ages. Its distinctive feature is that middle ranking figures rendered military, political, legal, or domestic service in return for money, office, or influence. As a result, the gentry began to think of themselves as the men of their lord rather than of the king. Individually, they are known as retainers, and collectively as the "affinity" of the lord, among other terms.
Тарих және тарихнама
Тарихшы Чарльз Пламмер 1885 жылы «бастард феодализм» терминін енгізді. Пламмер бастард феодализмді XV ғасырдағы Розалар соғысының тәртіпсіздігі мен тұрақсыздығына кінәлады. Дегенмен, «бастард феодализм» тұжырымы көбінесе Пламмердің замандасы Уильям Стаббспен (1825–1901) байланыстырылады. Стаббс пікірінше, Англия тарихында Эдуард I (1272–1307 жылдары билік еткен) тұсында өзгеріс болды, сол кезде феодалдық міндеттемелер патшаға ерікті түрде қызмет ететін ірі магнаттардың әскери қызметі үшін патшалық төлеммен алмастырылды. Осылайша, вассалдар патшаның бұйрығымен әскери қызмет көрсетудің орнына, өз табыстарының бір бөлігін патшаның қазынасына төлейтін болды. Ал патша осы төлемдердің орнына жалдамалы әскерлерді, патшаға толық уақыт қызмет ететін жеке армияны пайдаланатын. 1940 жылдары К. Б. Макфарлейн Стаббстың идеяларына күшті қарсылық көрсетті. Макфарлейн «бастард феодализм» терминінен кез келген теріс мағынаны жойды. Оның ойынша, бастард феодализмнің негізінде қаржылық мәселе емес, адалдық үшін қызмет көрсету тұжырымы тұрды. Жеке қарым-қатынастарға негізделген қоғамда, иеге қызмет ету – лауазымдар, иеліктер және т.б. сияқты игіліктерге қол жеткізудің ең тиімді жолы болды. Лордтар әкімшілер мен заңгерлерді ұстап, жергілікті ақсүйектерді өздерінің желісіне қабылдады. Жердің орнына ақша ұсыну арқылы лордтар көбірек ізбасарларды ұстауға мүмкіндік алды. Ізбасарлар болса, жергілікті және ұлттық саясаттағы лордтарының ықпалына сүйенуді күтеді. Бұл практика «қамқорлық» деп аталды. Ізбасарлар лордтарының гербін немесе одан да әсем, ливрейлік жағасын тағуға құқылы болды, бұл сотта өте пайдалы болуы мүмкін. Генрих VI сияқты әлсіз патшаның (1422–1461 және 1470–1471 жылдары билік еткен) тұсында магнаттардың бәсекелестігі сот залынан қарулы қақтығыстарға ұласып, әділдікті бұрмалауы мүмкін еді. Ақсүйектердің жеке армиялары болмағандықтан, олар ұзақ мерзімге қарулы күштерде ұсталған жоқ. Тұрақты армиясы жоқ патшалар соғыс жүргізу үшін немесе ішкі бүліктерді басу үшін қажетті әскери күштерді алу үшін ақсүйектерге сенеді. Генрих VI сияқты тиімсіз патшаның тұсында Ричард Йорк, 3-ші Йорк герцогы (1411–1460) немесе Ричард Невилл, 16-шы Уорвик графы (1428–1471) сияқты амбициялы немесе наразы магнаттар өздерінің қызметшілер мен ізбасарлар желісін патша тағына қарсы шығуға немесе тіпті оны бақылауға пайдалануға болатын. Жергілікті мәселелерге байланысты ұрысқан ақсүйектердің топтары әртүрлі демеушілерге бірікті. Олардың жеке даулары басшыларының тулары астында жалғасып, Розалар соғысының шайқасына ауысты; мысалы, 1450 жылдардың басында Перси отбасымен болған дау кезінде Ричард, Солсбери графы үшін соғысқан жалға алушылар мен ізбасарлар 1459 жылы олардың патшасына қарсы шеруге қайтадан жұмылдырылды. Эдуард IV (1461–1470 және 1471–1483 жылдары билік еткен) «ізбасарларды ұстауды» шектеуге тырысқанмен, ол көбінесе сәттілікке жетпеді. Алайда Генрих VII (1485–1509 жылдары билік еткен) ересек феодализмді биліксіз дворяндарға қаржылық санкциялар салу арқылы жеңуге қол жеткізді. Сонымен қатар, Генрих 1504 жылы тек патшаға ғана ізбасарлар алуға рұқсат беретін заң шығарды – дворяндарға лицензия алу үшін өтініш беруге және төлеуге міндетті болды. Жалпы алғанда, бастард феодализм 17 ғасырдың басына қарай жойылды.
The historian Charles Plummer coined the term "bastard feudalism" in 1885. Plummer blamed bastard feudalism for the disorder and instability of the Wars of the Roses in the fifteenth century. However, "bastard feudalism" as a concept is primarily associated with Plummer's contemporary William Stubbs (1825–1901). According to Stubbs, a shift in English history took place under Edward I (reigned 1272–1307) when the feudal levy was replaced with royal payment in return for military service by the great magnates who willingly served the king. Thus, instead of vassals rendering military service when required by the lord, they paid a portion of their income into the lord's treasury. In turn, the lord would supplement the owed military service with hired retainers, a sort of private army in full time service to the lord. In the 1940s K. B. McFarlane presented a strong challenge to the ideas of Stubbs. McFarlane stripped the term "bastard feudalism" of any negative connotation. To him, bastard feudalism centered not on the financial aspect (the sums involved were mostly negligible) but on the concept of service in exchange for good favor. In a society governed on a personal basis, service to a lord was the best way to obtain favour in the form of offices, grants, etc. Lords would retain administrators and lawyers, as well as recruit local gentry into their affinities. By offering money instead of land, lords could afford to retain more followers. In return for becoming retainers, the gentry would expect to rely on their lord's influence in local and national politics. This practice was known as "maintenance". The retainer might wear his lord's heraldic badge or the grander form, a livery collar, which could be very useful in a courtroom. Under a weak king, such as Henry VI (reigned 1422–1461 and 1470–1471), the rivalries of magnates might spill over from the courtroom to armed confrontations, thereby perverting justice. Because they were rarely kept under arms for long periods, noble retinues were not private armies. Lacking standing armies, kings relied on noble retinues for the military forces they required to conduct wars or to crush internal rebellions. Under an inadequate king like Henry VI, ambitious or disaffected magnates such as Richard of York, 3rd Duke of York (1411–1460) or Richard Neville, 16th Earl of Warwick (1428–1471) could use their network of servants and retainers to defy or even control the crown. Groups of gentry, already coming to blows over local issues, inevitably attached themselves to different patrons. Their private feuds continued under their leaders' banners and transferred to the battlefields of the Wars of the Roses; for example, the tenants and retainers who fought for Richard, Earl of Salisbury during his feud with the Percy family in the early 1450s were raised by him again to march against their King in 1459. Although Edward IV (reigned 1461–1470 and 1471–1483) attempted to limit "retaining", he generally did not succeed. However, Henry VII (reigned 1485–1509) managed to largely overcome bastard feudalism by imposing financial sanctions on unruly nobles. Furthermore, Henry passed a statute in 1504 that allowed only the King to have retainers – nobles had to apply and pay for a license. Overall, bastard feudalism had vanished by the early seventeenth century.