Кіріспе

Децима – он жолды өлең түрі. Ең көп таралған түрі Висенте Эспинельдің (1550–1624) құрметіне «децима эспинела» деп аталады. Эспинель – испан алтын ғасырында өмір сүрген испан жазушысы, ақыны және музыканты, ол шығармаларында осы өлең түрін жиі қолданған. Децима философиялық, діни, лирикалық және саяси тақырыптарды қамтитын кең тақырыптар желісін қамтиды. Әзілді децималар көбінесе адамның кемшіліктерін немесе ақымақтық істерін сатиралайды. Децимеро жиі сатираның нысанына немесе оның қорғаушысына децимамен жауап беруге шақырып, бәсекелес композиторлардың шығармашылығы мен тапқырлығын сынап, поэзиялық тартыс тудырады.

Латын Америкасы мен Испания

Латын Америкасы мен Испаниядағы децима – сегіз буынды, бір шумағында 10 жолы бар өлең стилі. Эспинела ұйқас схемасы (ABBAACCDDC) – де-факто қолданылатын схема. Ол Латын Америкасының барлық жерінде, әртүрлі елдерде өз ерекшеліктерімен айтылады, әнделеді және жазылады. Көбінесе осы өлең стилі импровизацияланып орындалады. Әр елдің өзіндік әуені мен ырғағы ("тонда") және түрлі музыкалық аспаптары бар, бірақ стиль мен құрылымы өзгеріссіз сақталады. Децима жазатын немесе импровизациялайтын адам децимиста немесе децимеро деп аталады.

Африка-Тынық мұхиты

Децима афро пацифика – децима эспинеланың төрт децима тармағына кеңейтілген түрі, кіріспе төрт жолды тармақпен (немесе копламен) толықтырылады. Бұл кіріспе тармақ әдетте әр децима тармағының 10-шы жолын пайдаланып, бүкіл туындыны қорытындылайды, нәтижесінде қырық төрт октасиллабикалық жол құрайды (бір төрттік және төрт децима эспинела). "Октасиллабикалық" термині ағылшын тілінде сөйлейтіндерге жаңылысқандай түйілуі мүмкін, себебі испан тілінде бұл термин "өлшемді буынды" білдіреді, яғни буын саны жолдың айтылу кезіндегі буын санымен есептеледі. Мысалы, "Allá arriba en esa loma" деген жолда он грамматикалық буын бар, бірақ табиғи түрде айтқанда ол "A lláa rri baen e sa lo ma" деп естіледі, яғни сегіз буынға тең келеді. Тармақтың соңғы сөзіндегі сөздің әдеби екпініне (agudas, graves және esdrújulas) байланысты болатын өзгерістер, метрикалық буынның әртүрлі санына мүмкіндік береді: Егер "corazón" сияқты "aguda" сөзімен аяқталса, жолда 7 метрикалық буын болуы керек. Егер "loma" сияқты "grave" сөзімен аяқталса, жолда 8 метрикалық буын болуы керек. Егер "brújula" сияқты esdrújula сөзімен аяқталса, жолда 9 метрикалық буын болуы керек.

Әндер

Көптеген әндер децима түрінде жазылған. Мысалы, Виолетта Парраның "Вольвер а лос Диесисете" және "21 сос Долорес" әндері.

Халық әндерін айту

Пайада – импровизацияланған децималармен айтылатын ән дуэлі.

Эквадор

Эквадорлық децима – Эсмеральдас провинциясының афроэквадорлық халқы арасында кең таралған ауызша поэзия түрі. Децима 44 тармақтан тұрады, олардың әрқайсысы көбінесе сегіз буыннан құралған. Децима бір төрт тармақты шумақтан және әрқайсысы он тармақты төрт шумақтан тұрады. Бірінші шумақтың төрт тармағы поэма бойына қайталанады. Кейде осы тармақтар қайталанғанда, сәл өзгертіледі. Ұйқас және өлшем үлгілері нақты ережелерге бағынбайды. Оқу кезінде шумақтар арасында, сондай-ақ әрбір он тармақты шумақтың төртінші және бесінші тармақтары арасында үзіліс жасалады. Бұл поэмалардың құрылымында да көрінеді: дециманың жазба нұсқасында төртінші тармақтың соңында міндетті түрде нүкте немесе жартылай нүкте болады. Кейбір ескі децимеролар әрбір он тармақты шумақтың сегізінші және тоғызыншы тармақтары арасында қосымша үзіліс қосады. Дециманың құрылымы оның испандық глосадан шыққандығын көрсетеді, онда да сегіз буынды тармақтар және он тармақты шумақтың төртінші және бесінші тармақтары арасында үзіліс болады. Децималар көбінесе авторсыз болып келеді. Децимеролардың көпшілігі өздері орындайтын децималарды өзі жазғанын айтса да, мұндай жағдай сирек кездеседі. Децималарды зерттеген бір ғалым өзінің өлеңдерін өзі құрастырған тек бір децимеромен ғана танысқанын, ал әртүрлі аймақтардағы децимеролар көбінесе бірдей өлеңдерді өзіндік туынды деп мәлімдегенін айтқан.