Кіріспе
Морейдің Мормаері Гилл Коемгайн мак Майл Бригти (1032 жылы қайтыс болды) — Шотландияның солтүстігіне қарай созылған, Инвернесске ортасталған жартылай тәуелсіз корольдіктің королі немесе Мормаері болды. Оның алдыңғы екі билеушісінен өзгеше, ол өлім туралы хабарламасында Шотландия королі деп емес, тек Мормаер деп аталды. Бұл оның Морейді билеушісі болмағаны, бірақ тек Мак Беат мак Финлайхтың бағыныштысы болғаны туралы болжамдарға әкелді (Хадсон, 136-бет). 1020 жылы ол өзінің інісі Финлайхты, Макбеттің әкесін өлтіруге қатысты. Ольстер жылнамалары (1032 жыл) Гилл Коемгайнның 50 адамымен бірге өртеліп өлтірілгенін хабарлайды. Кімнің кінәлі екені туралы ешқандай дерек жоқ. Ахуалға байланысты, осы қылмысқа екі адамды кінәлі деп санайды: Шотландияның Малкольм II немесе Морейдің жалғыз билеушісі болған Мак Беат. Екеуі де Гилл Коемгайнның туысы еді және екеуінің де оны өлтіруге себебі болуы мүмкін. Гилл Коемгайн 999 жылы Малкольм II-нің кіші інісі Дунгал мак Кинаэданы өлтірген деп есептеледі. Бұл себеп болуы мүмкін, бірақ кек алу үшін 33 жыл тым ұзақ уақыт. Сондай-ақ, Гилл Коемгайн Мак Беаттың әкесінің өліміне қатысқан, сондықтан оның Мак Беаттың қолынан өлгені де кек алудың нәтижесі болуы мүмкін; алайда, бұл деректерде көрсетілмеген. Мак Беат Гилл Коемгайнның өлімінен үлкен пайда көрді, себебі ол Морейдің жалғыз билеушісі ғана емес, сонымен қатар Гилл Коемгайнның жесірі Грюхқа үйленді. Бұл неке, кімнің кінәлі екеніне байланысты, жеңілген жаудың жесірі немесе одақтас пен туыстың жесірі болуы мүмкін. Екі жағдай да ықтимал, өйткені ортағасырлық дәстүрлерге сүйенсек, некеден ешқандай кінәлілік табуға болмайды, ал бала асырап алу маңыздырақ көрсеткіш болуы мүмкін. Гилл Коемгайн мен Грюхтың ұлы Лулах болашақ Шотландия королі болды және оны Мак Беат тәрбиеледі, соңынан оның орнына отырды.
Gille Coemgáin mac Máil Brigti (died 1032) was the King or Mormaer of Moray, a semi autonomous kingdom centred on Inverness that stretched across the north of Scotland. Unlike his two predecessors, he is not called King of Scotland in his death notice, but merely Mormaer. This has led to some speculation that he was never actually the ruler of Moray, but merely a subordinate of Mac Bethad mac Findláich. (Hudson p. 136). In 1020, he participated in the killing of his uncle Findláech, the father of MacBeth. The Annals of Ulster (s. a. 1032) reports that Gille Coemgáin was burned to death, together with 50 of his men. The perpetrators are not mentioned in any sources. From circumstances, two candidates have been proposed to have led the atrocity: Malcolm II of Scotland or Mac Bethad, who then became the only ruler of Moray. Both men were Gille Coemgáin's cousin, and both had reason to want him dead. Gille Coemgáin is believed to have killed his cousin Dúngal mac Cináeda, the younger brother of Malcolm II, in 999. This could be a motive, but 33 years is a long time to wait for retaliation. Likewise, Gille Coemgáin participated in the death of Mac Bethad's father, his death at Mac Bethad's hands may also have been an act of retaliation; however, this is not documented. Mac Bethad gained more from Gille Coemgáin's death for not only did he become the solitary ruler of Moray, he also married Gruoch, Gille Coemgáin's widow. The marriage may have been either as a conquered enemy widow or a widow of an ally and kinsman, depending on who was responsible for the murder. Both scenarios are entirely credible, knowing archaic medieval customs – nothing exculpatory can be concluded from the marriage, whereas the adoption of the stepson may be a weightier indication. Gille Coemgáin and Gruoch were the parents of Lulach, a future King of Scotland, fostered by Mac Bethad, whom he succeeded.
Көркем шығармаларда
Анимациялық сериал «Гаргуйлдерде» Гилл Коемгайн Гиллкомгейн деп аталады. Бала кезінде Гилл Коемгайн бір түні отбасының амбарында Демонаның кезігіп жүргенін көріп, таң қалдырады, сол сәтте әйел гаргуль оны бетінен жарып, барлық гаргульдерді жоюға ниеттенген "аңшылар" әулетін құрады. Ересек болған соң, ортағасырлық тарихқа сәйкес, Гилл Коемгайн өзінің інісі Морэйдің Финдлэхін өлтіреді, бұл Шотландияның Дункан I-нің бұйрығымен жасалған. Дункан Гиллкомгейнді Морейдің жоғарғы басқарушысы етіп тағайындап, оны Грюхқа үйлендіреді.