Жауапкершілік сақтандыруы: қауіпті қаржыландыру жүйесінің бір бөлігі

Кіріспе

Қауіптерді қаржыландырудың жалпы сақтандыру жүйесінің бөлігі

Жауапкершілік сақтандыруы (ілеспе атауы – үшінші тарап сақтандыруы) – сатып алушыны («сақтандырылғанды») сот процесінде және осыған ұқсас талаптарда туындайтын жауапкершілік тәуекелдерінен қорғау мақсатындағы, қауіптерді қаржыландырудың жалпы сақтандыру жүйесінің бір бөлігі. Сондай-ақ, егер сатып алушыға сақтандыру полисінің қолданыс аясына кіретін талаптар бойынша талап қойылса, сақтандырылғанды қорғайды. Алғашқыда, ортақ қауіп-қатерге тап болған жеке компаниялар бірігіп, өзара көмек қорын құрды. Егер мүшелерінің біреуі зиянға ұшыраса, сол қордан өтемақы төленді (яғни, өзара сақтандыру келісімі). Қазіргі жүйе көбінесе пайда табуға бағытталған, арнайы сақтандыру компанияларына сүйенеді. Олар белгілі бір қауіп-қатерлерге қарсы, сыйақы төленген жағдайда қорғау ұсынады. Жауапкершілік сақтандыруы үшінші тараптың талаптарына қарсы нақты қорғауды қамтамасыз етуге арналған, яғни төлем әдетте сақтандырылғанға емес, сақтандыру шартының тарапы емес, зиян шеккен адамға төленеді. Жалпы алғанда, қасақана келтірілген зиян және шарттық жауапкершілік жауапкершілік сақтандыру полисімен қамтылмайды. Талап қойылған кезде сақтандыру компаниясы сақтандырылғанды қорғау міндетімен (және құқығымен) жүктелген. Қорғауға байланысты заңдық шығындар, егер полисте басқаша көрсетілмесе, полис шегіне әсер етпейді. Бұл стандартты ереже пайдалы, себебі сотқа жеткен жағдайларда қорғау шығындары көтерілуі мүмкін. Көптеген жағдайларда, полистің қорғау бөлігінің құны сақтандырудан жоғары болады, өйткені күрделі істерде қорғауға жұмсалатын қаражат талап етілген сомадан асып кетуі мүмкін, әсіресе «мазасыздық тудыратын» делдалатын жағдайларда, тіпті жауапкершілік сотқа жетпесе де сақтандырылғанды қорғау қажет.

Нарық

Коммерциялық жауапкершілік сақтандыру өнеркәсіп үшін маңызды сегмент болып табылады. 2013 жылы 160 миллиард АҚШ долларын құраған сыйлықақы кірісімен, ол әлемдік өмірге байланысты емес сақтандыру сыйлықақыларының 10% құрады (1 550 миллиард АҚШ доллары), немесе әлемдік коммерциялық желілер бойынша сыйлықақылардың 23%. Жауапкершілік сақтандыру дамыған нарықтарда дамушы нарықтарға қарағанда әлдеқайда кең таралған. 2013 жылы дамыған нарықтардағы жаһандық жауапкершілік сыйлықақыларының үлесі 93% болды, ал өмірге байланысты емес сақтандыру сыйлықақыларының үлесі 79% құрады. АҚШ ең ірі нарық болып табылады, ол 2013 жылы жазылған жаһандық жауапкершілік сыйлықақыларының 51% құрады. Бұл АҚШ экономикасының мөлшерімен және жауапкершілік сақтандырудың жоғары деңгейімен байланысты (ЖІӨ-нің 0,5%). 2013 жылы АҚШ компаниялары коммерциялық жауапкершілікке 84 миллиард АҚШ доллары жұмсады, оның 50 миллиард АҚШ доллары жалпы жауапкершілікке, оның ішінде 12 миллиард АҚШ доллары қателер мен кемшіліктерге (E&O) және 5,4 миллиард АҚШ доллары директорлар мен лауазымды тұлғаларға (D&O) жұмсалды. АҚШ компаниялары коммерциялық полистердің жауапкершілік бөлігіне тағы 13 миллиард доллар, медициналық абайсыздыққа 9,5 миллиард доллар және өнім жауапкершілігіне 3 миллиард доллар жұмсады. Ұлыбритания 2013 жылы жауапкершілік сақтандыру бойынша сыйлықақылар бойынша 9,9 миллиард АҚШ доллары көлеміндегі сыйлықақылармен әлемдегі екінші ірі нарық болып табылады. Іскерлік бағыттың ең ірі бөлігі – мемлекеттік және өнім жауапкершілігі. Одан кейін кәсіби жауапкершілік және жұмыс берушінің жауапкершілігі (жұмыспен байланысты жазатайым оқиғалар мен аурулар бойынша сақтандыру) келеді. Ұлыбританиядағы жауапкершілік сақтандырудың кіші сегменттерінде маңызды өзгерістер болды. Соңғы он жылда кәсіби жауапкершіліктің үлесі шамамен 14%-дан 32%-ға дейін өсті, бұл қызметтерге негізделген экономикаға қарай бет бұруды көрсетеді. Жарақаттану мен мүлікке зиян келтірумен байланысты жазатайым оқиғалардың азаюына байланысты өндірістік жауапкершілік талаптарының үлесі төмендеді. Еуропадағы ең ірі жауапкершілік сақтандыру нарықтары Германия, Франция, Италия және Испания болып табылады. Олар 2013 жылы жалпы алғанда 22 миллиард АҚШ долларын құрады. Әдетте азаматтық құқық жүйелерімен реттелетін бұл нарықтар жергілікті жағдайлар мен тарихи тәжірибеге сүйене отырып, қандай жауапкершілік саясаты мен қамтуды анықтайды. Бұл көрсеткіш 0,16%-дан 0,25%-ға дейін, бұл АҚШ, Ұлыбритания және Австралия сияқты жалпы құқық елдерімен салыстырғанда төмен. Жапония мен Австралия Азия-Тынық мұхит аймағындағы ең ірі нарықтар болып табылады, 2013 жылы коммерциялық жауапкершілік сыйлықақылары тиісінше 6,0 миллиард және 4,8 миллиард АҚШ долларын құрады. Жапонияда жауапкершілік сақтандырудың деңгейі ЖІӨ-нің 0,12% құрайды, бұл басқа дамыған экономикаларға қарағанда әлдеқайда төмен. Австралияда бұл көрсеткіш 0,32% құрайды. Бұл елдің ағылшын құқығынан алынған құқықтық базасына байланысты, бұл жұмыс берушілердің жауапкершілігін сақтандыруға деген сұранысты арттырды. Австралияда авиация, теңіздегі мұнайдың ластануы және тұрғын үй құрылысы үшін, сондай-ақ кейбір штаттарда дәрігерлер, мүлік брокерлері және қор брокерлері үшін міндетті сақтандыру бар. 2000 жылдан бері жауапкершілік сақтандыру сыйлықақысының орташа жылдық өсімдігі 11% құрады. Қытай – әлемдегі тоғызыншы ірі коммерциялық жауапкершілік нарығы, 2013 жылы сыйлықақысы 3,5 миллиард АҚШ долларын құрады және 2000 жылдан бері орташа жылдық өсімдігі 22% құрады. Алайда, деңгейі төмен болып қала береді, ол ЖІӨ-нің 0,04% құрайды. Өсімді тәуекел туралы хабардарлықтың артуы және нормативтік өзгерістерге байланысты болды.

Commercial liability is an important segment for the insurance industry. With premium income of USD 160 billion in 2013, it accounted for 10% of global non life premiums of USD 1 550 billion, or 23% of the global commercial lines premiums. Liability insurance is far more prevalent in the advanced than emerging markets. The advanced markets accounted for 93% of global liability premiums in 2013, while their share of global non life premiums was 79%. The US is by far the largest market, with 51% of the global liability premiums written in 2013. This is due to the size of the US economy and high penetration of liability insurance (0.5% of GDP). In 2013, US businesses spent USD 84 billion on commercial liability covers, of which USD 50 billion was on general liability, including USD 12 billion for Errors and Omissions (E&O) and USD 5.4 billion for Directors and Officers (D&O). US businesses spent another USD 13 billion on the liability portion of commercial multi peril policies, USD 9.5 billion for medical malpractice and USD 3 billion for product liability covers. The UK is the world’s second largest market for liability insurance, with USD 9.9 billion of liability premiums in 2013. The largest sub line of business is public and product liability. This is followed by professional indemnity and employers’ liability (cover for employment related accidents and illnesses). There has been a significant shift in the sub segments of UK liability insurance. In the last decade, the share of professional indemnity has increased from about 14% to 32%, highlighting the shift towards a more services driven economy. Manufacturing, meanwhile, comprises a lower share of liability claims as accidents related to injuries and property damages have declined. In continental Europe, the largest liability insurance markets are Germany, France, Italy and Spain. Together they made up almost USD 22 billion of global liability premiums in 2013. Typically governed by civil law systems, these markets rely on local conditions and historical experience to determine which liability policies and covers are available. Penetration ranges from 0.16% to 0.25%, which is low compared to the common law countries such as the US, the UK and Australia. Japan and Australia are the largest markets in the Asia Pacific region, with commercial liability premiums of USD 6.0 billion and USD 4.8 billion, respectively, in 2013. At 0.12% of GDP, the penetration of liability insurance in Japan is much lower than in other advanced economies. In Australia, penetration is much higher at 0.32% of GDP. This is due to the country’s English law derived legal framework, which has increased demand for employers’ liability insurance. Australia has mandatory covers for aviation, maritime oil pollution and residential construction and, in certain states, for medical practitioners, property brokers and stock brokers. Liability insurance premiums have grown at an average annual rate of 11% since 2000. China is the ninth largest commercial liability market globally, with premiums of USD 3.5 billion in 2013 and strong annual average growth of 22% since 2000. However, penetration remains low at 0.04% of GDP. Growth has been driven by increasing risk awareness and regulatory changes.

Өтемақы төлеу

Жеке тұлға басқа біреудің жол апаттары, соқтығысулар және т.б. салдарынан келтірілген шығын немесе зиянды өтеуге міндетті болған жағдайда, өтемақы туралы мәселе туындайды. Өтемақы төлеу міндеті көбінесе сақтандырушы мен сақтандырылған арасындағы келісімнен туындайды, ол сақтандырылғанды кез келген жауапкершілік, зиян немесе шығыннан қорғайды. Бұл міндет әдетте сақтандырылғанға қарсы түпкілікті сот шешімі шығарылған кезде іске қосылады және сақтандырушы сот шешімін алған талапкерге осы қамтылған сомаларды төлеген кезде орындалады. Көптеген сақтандыру шартылары ақшалай өтемақы төлеуді, сондай-ақ талапкерге басым тарап ретінде тиесілі болуы мүмкін барлық шығындарды, баптау шығындарын және адвокат гонорарын қарастырады. Қорғау міндетінен өзгеше, өтемақы міндеті талапкердің шағымындағы талаптар мен себептерге ғана қатысты, себебі сақтандыру шарты бойынша қамтылғандарға ғана өтемақы төленеді. Сақтандырылғанға қарсы түпкілікті шешім әдетте соттағы нақты дәлелдермен расталады, бұл талапкердің әрбір талап бойынша неліктен жеңіске жеткенін (немесе жеңілмегенін) көрсетеді. Осылайша, сақтандырушы жақсырақ қарастырылған жағдайларға байланысты қорғауға міндетті болуы мүмкін, бірақ егер сақтандырылғанға қарсы түпкілікті шешімді қолдайтын дәлелдер осы талаптарды немесе себептерді сақтандыру шартының қолданыс аясынан шығарып тастаса, онда өтемақы төлеу міндеті болмауы мүмкін. Керісінше, сақтандырушы талапкердің бастапқы шағымындағы алғашқы талаптарға байланысты қорғауға міндетті болмауы мүмкін, бірақ сақтандырылғанның дәлелденген жауапкершілігіне байланысты өтемақы төлеуге міндетті болуы мүмкін. Бұл міндет әдетте талапкер тарапынан келісімге келуге нақты мүмкіндік туғанда іске қосылады, мысалы, талапкер келісім туралы ұсыныс жасағанда немесе сақтандырушы талапкердің мұндай ұсынысты қабылдауы мүмкін екені туралы ақпаратқа ие болғанда. Сақтандырушы одан бас тартуға бейім талапкерге ұсыныс жасауға міндетті емес, сондай-ақ негізсіз сот процесін қозғаған және сақтандырылғанға қарсы ешқандай негіз бойынша жеңіске жете алмайтын талапкерден абсурдты ұсынысты қабылдауға міндетті емес. Өтемақы төлеу міндеті ең маңызды болып табылатын жағдай – сақтандырылғанның жауапкершілікке ұшырауы мүмкін болғанда (яғни, сақтандырылғанның талапкердің зиянына себепкер болғанын көрсететін дәлелдер бар), талапкердің сақтандыру шартының лимітінен асып түсуі мүмкін маңызды зиянды дәлелдеуі және талапкер сақтандыру шартының лимітіне тең немесе одан жоғары сомада келісім туралы талап қойғанда.

An indemnity case arises when an individual is obliged to pay for the loss or damage incurred by another person in an event of an accident, collision etc. The duty of indemnity generally originates from the agreement in between insurer and insured which protects the insured against any liability, damage or loss. The duty to indemnify is the insurer's duty to pay all covered sums for which the insured is held liable, up to the limits of coverage and subject to any deductibles, retained limits, self insured retention, excess payments, or any other amounts of money which the insured is required to pay out of pocket as a precondition to the insurer's duty. It is generally triggered when a final judgement is entered against the insured, and it is satisfied when the insurer pays such covered amounts to the plaintiff who obtained the judgement. Most policies provide for payment of monetary damages as well as any costs, expenses, and attorney's fees which the plaintiff may also be entitled to as the prevailing party. Unlike the duty to defend, the duty to indemnify extends only to those claims or causes of action in the plaintiff's complaint which are actually covered under the policy, since a final judgement against the insured would normally be supported by a factual record in the trial court showing exactly why the plaintiff prevailed (or failed to prevail) on each claim or cause of action. Thus, an insurer could have a duty to defend based on mere allegations that show a potential for coverage, but may not have a duty to indemnify if the evidence supporting a final judgement against the insured also takes those claims or causes of action completely outside of the policy's scope of coverage. Conversely, it is also possible that an insurer may have no duty to defend based on the initial allegations of the plaintiff's original complaint, but may have a duty to indemnify based upon the policyholder's proven liability. This duty is generally triggered only if a reasonable opportunity to settle actually arises, either because the plaintiff makes a settlement offer, or the insurer is aware of information to the effect that the plaintiff would accept a settlement offer. The insurer is neither required to initiate an offer to a plaintiff likely to refuse it, nor required to accept an outrageous offer from a plaintiff who filed a frivolous lawsuit and cannot prevail against the insured under any theory. The duty to settle is of the greatest importance in the scenario where the insured may have some liability exposure (i. e., there is some evidence apparently linking the insured to the causation of the plaintiff's alleged injuries), the plaintiff has evidence of substantial damages which may exceed policy limits, and the plaintiff makes a settlement demand which equals or exceeds policy limits.

Бұзудың салдары

Жалпы, жоғарыда көрсетілген міндеттердің кез келгенін бұзған сақтандырушы келісімшартты бұзғаны үшін жауапты болады. Көптеген юрисдикцияларда мұның нәтижесі сақтандырылған тұлғаның күткен зиянын өтеуді талап ететін сот шешімі болады – сақтандырушының өтеу міндеті бойынша төлеуге тиіс сома. Бірақ бұл полистің лиміттерімен шектеледі және әдетте сақтандырушының бұзуы салдарынан туындаған шығындарды өтемейді, мысалы, осы мүмкіндіктерге инвестициялауға көзделген ақша сот шешімдерін төлеу үшін жұмсалған (немесе алынған) кезде жоғалған бизнес мүмкіндіктері. АҚШ-та (және шамалы дәрежеде Канадада) егер сақтандырушы осы үш міндеттің кез келгенін өте ауыр түрде бұзса, сақтандырудағы адал ниетсіздік үшін де жауапкершілікке тартылуы мүмкін, онда сақтандырылған тұлға полистің лимітінен асып түсетін зиянды және сондай-ақ айыптап тарту зиянын өндіріп алуға құқылы болады.

Жарамсыздық жағдайының пайда болуы

Дәстүрлі түрде жауапкершілік сақтандыруы оқиға негізінде жасалатын, яғни сақтандырушы сақтандыру мерзімі ішінде сақтандырылғанның әрекеті немесе әрекетсіздігі салдарынан "болған" деп есептелетін кез келген залалды қорғауға және өтеуге міндеттенетін. Бұл бастапқыда мәселе тудырмады, себебі сақтандырылғанның азаматтық жауапкершілігі себеп-салдар байланысы және мерзім шектеуі сияқты доктриналармен болжамды түрде шектелген деп есептелді. Яғни, 1978 жылы ешқандай салауатты талапкер адвокаты 1953 жылы болған жазылған залалға себеп болған деп есептелетін құқық бұзушылық үшін сотқа жүгінбес еді, өйткені соттан бас тарту қаупі анық болды. 1970-ші және 1980-ші жылдары көптеген ірі уытты залалдар (негізінен асбест және диэтилстильбестролмен байланысты) және экологиялық жауапкершіліктер көптеген сот шешімдері мен заңдарға әкелді, олар осал полистердің «ұзақ құйрығын» радикалды түрде кеңейтті. Сақтанушылар осыдан кейін залалдар сақтандыру мерзімінде ғана емес, талапкердің алғашқы көптеген зиянды әсерлерге ұшыраған сәтінен бастап немесе күдіктінің алғашқы ластағыш заттарды шығарған сәтінен бастап туындай бастағанын және осы залалдар келесі сақтандыру мерзімдерінің барлығында туындауын талап ете бастады (дегенмен сотқа талап арыз түсіруіне дейін көп уақыт өтті). Нәтижесінде, 20, 30 немесе 40 жыл бұрын жабылған полистер бойынша есептеме жасаған сақтандыру компаниялары өз сақтанушыларының осы ескі полистерге қатысты жүздеген мыңдаған сотқа талап арыздармен шабуылға ұшырағанын анықтады. Осы үздіксіз зиянды немесе «ұзақ құйрықты» талаптарға қандай полистер жауап беруі керек екеніне қатысты заң қалыптасты, көптеген соттар бірнеше полистердің зиянды әсер ету, үздіксіз зиянды немесе нақты зиянды іске қосу арқылы әсер етуі мүмкін екенін, ал басқалары зиян немесе залал анықталған кезде қолданылатын полисті ғана қолдану керектігін мәлімдеді. Сақтандыру индустриясы осы оқиғаларға екі жауап берді. Біріншіден, жаңа оқиғаларға байланысты полистердің сыйақылары күрт өсті, өйткені индустрия мұндай полис тілімен байланысты нақты тәуекелдерді жақсырақ түсіне бастады. Екіншіден, индустрия сақтандыру мерзімі ішінде сақтандырылғанға қарсы алғаш рет қойылған талаптарды ғана қамтитын «талаптар жасалған» полистерін шығара бастады. 1993 жылғы және 1993 жылғы Канада Жоғарғы Сотының шешімдері.

Traditionally, liability insurance was written on an occurrence basis, meaning that the insurer agreed to defend and indemnify against any loss which allegedly "occurred" during the policy period as a result of an act or omission of the insured. This was originally not a problem because it was thought that insureds' tort liability was predictably limited by doctrines like proximate cause and statutes of limitations. In other words, it was thought that no sane plaintiffs' lawyer would sue in 1978 for a tortious act that allegedly caused a covered loss in 1953, because the risk of dismissal was so obvious. In the 1970s and 1980s, a large number of major toxic tort (primarily involving asbestos and diethylstilbestrol) and environmental liabilities resulted in numerous judicial decisions and statutes that radically extended the so called "long tail" of vulnerable policies. Policyholders started to argue that losses began to occur not only at the time of a plaintiff's diagnosis or the belated discovery of underground pollution, but from the time a plaintiff received the first of many cumulative exposures to a toxic substance or when the defendant initially released pollutants, and that such losses continued to keep occurring through every subsequent policy period (though they did not ripen into lawsuits until much later). The result was that insurers who had long ago closed their books on policies written 20, 30, or 40 years earlier now found that their insureds were being hit with hundreds of thousands of lawsuits that potentially implicated those old policies. A body of law has developed concerning which policies must respond to these continuous injury or "long tail" claims, with many courts holding multiple policies may be implicated by the application of an exposure, continuous injury, or injury in fact trigger and others holding that only the policy in effect at the time the injuries or damages are discovered is implicated. The insurance industry reacted in two ways to these developments. First, premiums on new occurrence policies skyrocketed, since the industry had come to a better appreciation of the true risks associated with such policy language. Second, the industry began issuing claims made policies, in which the policy covers only those claims that are first "made" against the insured during the policy period. and 1993 and of the Supreme Court of Canada in 1993.

Қалпына келтірілген лимиттер мен СИР-тер

Кәсіпорындар үшін жауапкершілік сақтандыру сыйлықақыларын төмендетудің бір жолы – сақталған лимит немесе өзін-өзі сақтандыру (SIR) көздеген саясатпен келісу, ол белгілі бір дәрежеде шегерімге ұқсас. Мұндай саясаттар бойынша, сақтанушы негізінен кішкентай талаптар бойынша өзін-өзі сақтандыруға және өзін-өзі қорғауға келіседі, ал белгілі бір сомадан жоғары жауапкершілік талаптары үшін ғана қорғаныс ұсынуға және талап етуге келіседі. Дегенмен, мұндай сақтандырудың өзі сақтандырушылар үшін тәуекелді. Калифорния апелляциялық соттары SIR бар саясаттар бойынша негізгі сақтандырушылар сақтанушы SIR сомасын кейінірек қайтарып алу құқығына ие болса да, "бірден, бастапқы долларлық қорғаныс" ұсынуға міндетті деп шешті, егер саясатта қорғану міндетінің алдында SIR сомасын толығымен өтеу талабы қойылмаса.

Түрлері

Көптеген елдерде жауапкершілікті сақтандыру – үшінші тараптардың салдарынан туындаған зиянды өтеу туралы талаптарға ұшырау қаупі бар адамдар үшін міндетті сақтандыру нысаны болып табылады. Міндетті сақтандырудың ең көп таралған түрлеріне автомобиль жүргізушілерін (көлік құралдарын сақтандыру), кәсіби қызметтерді халыққа ұсынатындарды, зиян келтіруі мүмкін өнімдерді өндіретіндерді, құрылысшыларды және жұмыс берушілерді қамтиды. Мұндай заңдардың себебі – сақтандырылатын адамдар басқаларды жарақаттануға немесе материалдық шығынға ұшырату қаупін тудыратын іс-әрекеттерге қасады түрде барады. Сондықтан мемлекеттік саясат мұндай адамдардың міндетті түрде сақтандырылуын талап етеді, осылайша олардың қызметі салдарынан басқа біреуге зиян келтірілсе, өтемақы төлеуге жеткілікті қаражат болады. Бұған қоса, адамдар сақтандыратын қауіп-қатерлердің саны артып, адвокаттар ұсынатын табысқа байланысты төлемдер негізіндегі сот процестерінің (кейде топтық талаптар түрінде) өсуімен бірге жауапкершілік саясатының саны мен ауқымы да кеңейді. Мұндай саясаттар үш негізгі санатқа бөлінеді:

Мемлекеттік жауапкершілік

Өнеркәсіп және сауда үшінші тараптарға (халық мүшелеріне, келушілерге, заңсыз кірушілерге, қосалқы мердігерлерге сияқты) әсер ете алатын түрлі процестер мен іс-шараларға негізделген. Бұл үшінші тараптардың дене күшімен зақымдануына, мүлкіне зиян келтіруіне немесе екеуіне де қатысты болуы мүмкін. Жұмыс берушінің жауапкершілігін сақтандыру және мемлекеттік жауапкершілікті сақтандырудың міндетті болуы штаттан штатқа өзгеше. Алайда, міндетті болмаса да, көптеген ұйымдар стандартты саясаттардағы шарттар, шектеулер және кепілдіктер ауыртпалық тудырса да, мемлекеттік жауапкершілікті сақтандыруды өз сақтандыру портфеліне қосады. Мысалы, өнеркәсіптік объектіні иеленетін компания, қоршаған ортаға келтірілген зияннан туындаған сот процестерін қамту үшін ластанудан сақтандыруды сатып алуы мүмкін. Көптеген шағын бизнес-кесіпорындар сыйлықақының жоғары құнына байланысты жалпы немесе кәсіби жауапкершілікті сақтандыруды ала алмайды. Дегенмен, талап туған жағдайда, заңдық қорғанысқа немесе өтемақы төлеуге жұмсалатын қаражат сыйлықақыдан әлдеқайда көп болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда талаптың құны шағын бизнесті жабуға жеткілікті болуы мүмкін. Кәсіпорындар жауапкершілік сақтандыру қажеттігін және қажет болған жағдайда қамтудың мөлшерінің тиімділігін анықтағанда барлық ықтимал тәуекелдерді ескеруі керек. Мемлекеттік жауапкершілік тәуекелі ең жоғары болатын орындарға сауда орталықтары, пабтар, клубтар, театрлар, кинотеатрлар, спорттық ареналар, базарлар, қонақ үйлер және демалыс орындары жатады, онда көптеген үшінші тараптар демалады. Алкогольді ішімдіктерді тұтыну және спорттық іс-шаралар қауіпті күрт арттырады. Сақтандырушылар қауіпсіздік және тазалау сияқты кейбір салаларды жоғары тәуекелді деп санайды. Кейбір жағдайларда сақтандырушылар осы салалардың жауапкершілігін сақтандырудан бас тартады немесе ықтимал өтемақыны азайту үшін үлкен шегерімді қолдануды таңдайды. Жеке тұлғалар да жерді пайдаланады және қауіпті іс-әрекеттерге қатысады. Мысалы, ескі ағаштан шіріген тармақ құлап, жаяу жүргіншіге зиян келтіруі мүмкін, ал көптеген адамдар қоғамдық жерлерде велосипедпен және скейтбордпен жүреді. Көптеген штаттарда жүргізушілер сақтандыру полисін міндетті түрде жасауын талап етеді және жарамды полисі жоқ жүргізушілерді қылмыстық жазаға тартады. Сондай-ақ, көптеген сақтандыру компаниялары жүргізушіде жарамды полис болмаған жағдайда зардап шеккендерге өтемақы төлеу үшін резервтік қор құруды талап етеді. Көптеген елдерде талаптар ұзақ жылдар бойы қалыптасқан сот практикасының негізінде қарастырылады және сотқа берілген жағдайда тиісті юрисдикцияда азаматтық іс ретінде қаралады.

Industry and commerce are based on a range of processes and activities that have the potential to affect third parties (members of the public, visitors, trespassers, sub contractors, etc. who may be physically injured or whose property may be damaged or both). It varies from state to state as to whether either or both employer's liability insurance and public liability insurance have been made compulsory by law. Regardless of compulsion, however, most organizations include public liability insurance in their insurance portfolio even though the conditions, exclusions, and warranties included within the standard policies can be a burden. A company owning an industrial facility, for instance, may buy pollution insurance to cover lawsuits resulting from environmental accidents. Many small businesses do not secure general or professional liability insurance due to the high cost of premiums. However, in the event of a claim, out of pocket costs for a legal defence or settlement can far exceed premium costs. In some cases, the costs of a claim could be enough to shut down a small business. Businesses must consider all potential risk exposures when deciding whether liability insurance is needed, and, if so, how much coverage is appropriate and cost effective. Those with the greatest public liability risk exposure are occupiers of premises where large numbers of third parties frequent at leisure including shopping centres, pubs, clubs, theatres, cinemas, sporting venues, markets, hotels and resorts. The risk increases dramatically when consumption of alcohol and sporting events are included. Certain industries such as security and cleaning are considered high risk by underwriters. In some cases underwriters even refuse to insure the liability of these industries or choose to apply a large deductible in order to minimise the potential compensations. Private individuals also occupy land and engage in potentially dangerous activities. For example, a rotten branch may fall from an old tree and injure a pedestrian, and many people ride bicycles and skateboards in public places. The majority of states require motorists to carry insurance and criminalise those who drive without a valid policy. Many also require insurance companies to provide a default fund to offer compensation to those physically injured in accidents where the driver did not have a valid policy. In many countries, claims are dealt with under common law principles established through a long history of case law and if litigated, are made by way of civil actions in the relevant jurisdiction.

Өнім жауапкершілігі

Өнімдік жауапкершілік сақтандыруы барлық елдерде міндетті сақтандыру түрі болып табылмайды, бірақ ЕО-ның Өнімдік жауапкершілік туралы директивасы (25.07.1985) және Ұлыбританияның Тұтынушыларды қорғау туралы 1987 жылғы заңы "қатесіз" қатаң жауапкершілік режимін құрады. Тауар өндіретін немесе жеткізетін кәсіпорындар көбінесе өнімдік жауапкершілік сақтандыруының бір түрін, әдетте біріктірілген жауапкершілік полисінің бөлігі ретінде жасайды. Әлеуетті жауапкершіліктің масштабы Мерседес Бенц компаниясының тұрақсыз көлік құралдарына қатысты және Перриердің бензолмен ластануына қатысты істерде көрініс тапқан, бірақ толық тізімге фармацевтикалық өнімдер мен медициналық құрылғылар, асбест, темекі, ойын-сауық жабдықтары, механикалық және электрлік өнімдер, химиялық заттар мен пестицидтер, ауыл шаруашылығы өнімдері мен жабдықтары, тағамның ластануы және барлық басқа маңызды өнім түрлері кіреді.

Жұмыс берушілер мен жұмысшылардың өтемақысы

Жұмысшылардың өтемақысы туралы заңдар елдерге қарай өзгеше, бірақ Отто фон Бисмарктің 1881 жылы құрған Жұмысшылардың бақытсыз оқиғаларға байланысты сақтандыру жүйесі Еуропа, содан кейін АҚШ үшін үлгі ретінде жиі келтіріледі. Көптеген заңдық юрисдикцияларда жұмысшыларға өтемақы төлеу бизнестің түріне байланысты міндетті болып табылады, оның ішінде Ұлыбритания және АҚШ-тың көптеген штаттары кіреді, бірақ 2018 жылдан бастап Техас штатында бұл талап міндетті емес. Міндетті талаптарға қарамастан, кәсіпкерлер өз еркімен сақтандыру полисін сатып ала алады. АҚШ-та сақтандыру полисі әдетте міндетті жағдайлар үшін бірінші бөлімді және міндетті емес жағдайлар үшін екінші бөлімді қамтиды. АҚШ-тың көп бөлігінде жұмысшылардың өтемақысы бойынша алғашқы юрисдикция федералды және штаттық соттардан тыс әкімшілік тәртіпке ауыстырылды. Бұл жүйеде кінәлілік принципі қолданылмайды, яғни жұмыскер жұмыс берушінің кінәсін дәлелдеуі міндетті емес; жұмыскердің жарақатты жұмыс орындасында алғанын дәлелдеуі жеткілікті. Егер жарақатты жұмыс берушіден басқа үшінші тарап келтірсе, онда жұмысшылардың сақтандыру компаниясы (немесе өзін-өзі сақтандырған жұмыс беруші), жұмыскердің талабын төлеуге міндетті болған жағдайда, әдетте үшінші тарапқа қарсы сот жүйесінде субсидиарлық талап қозғауға құқылы. Өз кезегінде, жұмысшылардың өтемақысы бойынша сақтандыру, жауапкершілік сақтандырудан бөлек реттеледі және жасалады. Сақтандыру қызметтері кеңсесі стандартты жауапкершілік сақтандыру нысандарын әзірлеп, оларды штаттық сақтандыру комиссияларынан бекіткендей, Ұлттық өтемақы сақтандыру кеңесі (NCCI) және түрлі штаттық рейтингтік бюролар да жұмысшылардың өтемақысы саласында ұқсас қызметтер көрсетеді. АҚШ-тағы жұмысшылардың өтемақысы сақтандыруы, әдетте, қызметкерлердің дене жарақаттары мен қазасына ғана қолданылады, бірақ бұл жарақат немесе қаза салдарынан зардап шеккен басқа адамдарға да қолданылуы мүмкін. АҚШ-тағы жұмыс берушілер көбінесе жұмыс берушілердің жауапкершілігі бойынша сақтандыру полисін (бұл міндетті емес) жүзеге асырады, бұл оларды сотқа шағымдануға құқылы адамдардан қорғайды, мысалы, жұмыскердің жұмыстағы дене жарақаттары салдарынан консорциумды жоғалтқан жұбайы, егер бұл жарақат жұмыс берушінің немқұрайлылығына байланысты болса.

Laws regarding workers compensation, which compensate an employee, vary by country, but the Workers’ Accident Insurance system put into place by Otto von Bismarck in 1881 is often cited as a model for Europe and later the United States. In many legal jurisdictions workers compensation is compulsory depending upon the business, including the United Kingdom and many states of the United States with the notable exception of Texas as of 2018. Regardless of compulsory requirements, businesses may purchase insurance voluntarily, and in the United States policies typically include Part One for compulsory coverage and Part Two for non compulsory coverage. Original jurisdiction over workers' compensation claims has been diverted in much of the United States to administrative proceedings outside of the federal and state courts. They operate as no fault schemes in which the employee need not prove the employer's fault; it is sufficient for the employee to prove that the injury occurred in the course of employment. If a third party other than the employer actually caused the injury, then the workers' compensation insurer (or self insured employer) who is ordered to pay an employee's claim is usually entitled to initiate a subrogation action in the regular court system against the third party. In turn, workers' compensation insurance is regulated and underwritten separately from liability insurance. Just as the Insurance Services Office develops standard liability insurance forms and obtains approval for them from state insurance commissioners, the National Council on Compensation Insurance (NCCI) and various state rating bureaus provide similar services in the workers' compensation context. U. S. workers' compensation insurance generally covers only bodily injury to and death of employees, but it does not always cover other persons who may suffer injury as a direct result of such bodily injury or death. U. S. employers often carry Employers' Liability coverage (which is not necessarily compulsory) to protect themselves from lawsuits from such persons who would still have the right to sue them in the courts, such as an employee's spouse who claims loss of consortium as a result of the employee's bodily injury on the job which was allegedly caused by the employer's negligence.

Басқару мен жұмыспен қамтудың жауапкершілігі

Жұмысшылардың өтемақысы тек қана эмоциялық күйзеліс тудыратын материалдық емес зияндылықтарды немесе басқарушылықтың немқұрайлылығы мен акционерлерге жауапкершілігінен туындайтын зияндылықтарды қамтымайды. Жалпы басқару жауапкершілігін қамтамасыз етуге директорлар мен шенеуніктердің (D&O) жауапкершілігін сақтандыру, еңбек құқығын сақтау бойынша жауапкершілікті сақтандыру, сенімгерлік жауапкершілігін сақтандыру және "ерекше қылмыстар" (ұрлау, талап ету және қорқыту) сақтандыруы кіре алады, бұл жағдайларда жеке немесе біріктірілген пакет ретінде ұсынылуы мүмкін. Еңбек құқығын сақтау бойынша жауапкершілік 1980 жылдары пайда болды, АҚШ жұмыскерлері жұмыс берушілеріне қарсы сот шешімдерін алуды бастағаннан кейін, мысалы, жұмыс орнындағы қате болысқа байланысты. Сақтандыру қызметтері кеңсесі (ISO), стандартты шарты бойынша сақтандыру полисін ұсынатын компания, жұмыс беруші-жұмыскер қатынасына байланысты құқық бұзушылықтарды, мысалы, жұмыс орнындағы нәсілдік немесе жыныстық дискриминацияны, сондай-ақ мұндай құқық бұзушылықтар жасаған орта буын менеджерлерін бақылаудағы немқұрайлылық үшін жауапкершілікті жою мақсатында коммерциялық жалпы жауапкершілік сақтандыру полисінің нысанын қайта қарады. Осы тәуекелді жабу үшін арнайы сақтандыру нысандары әзірленді.

Жалпы жауапкершілік

Жалпы жауапкершілік сақтандыруы – бұл жеке тұлғаны бизнес қызметінен туындайтын түрлі талаптардан, оның ішінде дене жарақаттары, көлік құралына келтірілген зиян, мүліктік зақымдар және т.б. қорғайтын сақтандыру түрі. Жалпы жауапкершілік сақтандыруы (ЖЖС) көптеген бизнес түрлерін қамтиды, ал сақтандыру шарттары компаниядан компанияға және аймақтан аймаққа өзгеруі мүмкін. Көптеген қоғамдық және өнімдік жауапкершілік тәуекелдері жиі жалпы жауапкершілік полисімен бірге қамтылады. Бұл тәуекелдерге сақтандырылған тұлғаның тікелей немесе жанама әрекеттері салдарынан туындаған дене жарақаттары немесе мүліктік зиян кіруі мүмкін. АҚШ-та жалпы жауапкершілік сақтандыруы көбінесе бизнес айналысатын коммерциялық жалпы жауапкершілік полисінде және жеке үй иелерінің үй-мүлік сақтандыру полисінде кездеседі.

Сақтандыруға жататын тәуекелдер

Жалпы алғанда, жауапкершілік сақтандыруы салдарынан туындаған зиян үшін сотқа берілген жағдайларды немесе қатаң жауапкершілікке байланысты құқық бұзушылықтарды қамтиды, бірақ жоғары дәрежедегі кінәлік ниетті (mens rea) талап ететін қылмыстарды немесе құқық бұзушылықтарды қамтимайды. Бұл әдетте полистің өзінде, сот шешімдерінде немесе сақтандырылған тұлға тұратын немесе қызмет ететін аймақтың заңдарында белгіленеді. Басқаша айтқанда, жауапкершілік сақтандыруы сақтандырылған тұлғаның жасаған қылмыстары немесе қасақана жасалған құқық бұзушылықтары салдарынан туындаған жауапкершіліктен қорғай алмайды. Бұл қылмыскерлердің, әсіресе ұйымдасқан қылмыстың, мемлекет тарапынан қозғалған қылмыстық іс немесе олардың құрбандары қозғаған азаматтық іс бойынша өздерін қорғауға кеткен шығындарды жабу үшін жауапкершілік сақтандыруын алуына кедері келтіруді мақсат етеді. Керісінше, егер осылай болса, қылмысты жасауға ынталандырылады және сақтандыру компанияларына қылмыскерлердің өз әрекеттерінен туындаған зиянды салдарлардан сақтандыру арқылы жанама түрде пайда табуға мүмкіндік беріледі. Қылмыс өзі сақтандырылмайтын нәрсе емес. Жауапкершілік сақтандырудан өзгеше, қылмыстың құрбаны болған адамға келген зиянды өтеу үшін шығын сақтандыруын алуға болады.

Дәлелдік қағидалар

АҚШ-та көптеген штаттар көлік құралын сақтандыруды міндетті етумен шектеледі. Егер полис жүргізу міндетті болмаса және үшінші тарап зиян келтіруіне байланысты талап қойса, тараптың жауапкершілік сақтандыруының бар екенін көрсететін дәлелдер, қоғамдық мүдделерге қайшы келуіне байланысты сот ісінде қабылданбайды, себебі соттар тараптарды мұндай сақтандыруды жасаудан алғысы келмейді. Бұл ережеден екі ерекшелік бар:

Егер сақтандыру полисінің иесі мүліктің меншігін немесе оны басқару құқығын жоққа шығарса, полис иесінің мүліктің меншігін немесе оны басқару құқығын иеленуі мүмкін екенін көрсету үшін жауапкершілік сақтандыру туралы мәліметтер ұсынылуы мүмкін. Егер куәгердің куәлігіне қатысты мүддесі немесе бейімділігі бар болса, осы мүдденің немесе бейімділіктің себебін көрсету үшін полистің бар екендігін ұсынуға болады. 1993 жылы азаматтық іс жүргізудің федералдық ережелерінің 26-шы тармағына өзгеріс енгізіліп, төлем жасауға немесе өтемақы төлеуге қабілетті кез келген сақтандыру полисі қарсы тараптарға фотокөшірме жасау үшін қолжетімді болуы тиіс, бірақ полистер әдетте қазылар алқасына ұсынылмайды. Федералдық апелляциялық іс жүргізу ережелерінің 46-шы тармағында адвокаттар сақтандыру туралы мәлімдемелерін жаңартпаса, шағым қабылданбауы немесе расталуы мүмкін екендігі айтылған. Корнелл университетінің құқық институтының веб-сайтында конгресс жазбалары бар.

Технология саласындағы

Технологиялық компаниялар негізінен материалдық емес, бірақ жоғары құнды деректермен айналысатын салыстырмалы түрде жаңа сала болып табылады, сондықтан осы салада заңдық жауапкершілік туралы кейбір анықтамалар әлі де дамуда болуы мүмкін. Технологиялық фирмалар өздерінің жұмысына тән барлық потенциалды тәуекелдерді қамтуын қамтамасыз ету үшін өздерінің сақтандыру шектерін мұқият оқып, толық түсінуі керек. Кәсіби жауапкершілік сақтандыруы технологиялық фирмаларды кәсіби немқұрайлылық немесе кәсіби міндеттерін орындамау туралы айыптаулардан туындайтын сот процестерінен әдетте қорғайды. Осыған байланысты оқиғаларға клиенттердің деректерін жоғалту, бағдарламалық жасақтаманың немесе жүйенің істен шығуы, қызмет көрсетуден бас тарту туралы талаптар, қызметтерді немқұрайлы түрде артық сату, қызметкердің форумдағы жазбасының немесе электрондық поштасының мазмұнының қате болуы немесе беделге зиян келтіруі, факс машиналарын сияқты кеңсе жабдықтарынан дұрыс тазартусыз арылу, немесе клиенттерге олардың жеке деректері бұзылғаны туралы хабарламау жатады. Мысалы, кейбір клиенттік компаниялар технологиялық қосалқы мердігерлердің әрекеттері нәтижесінде құнды деректердің жоғалуына байланысты маңызды сомада өтемақы алды. Кәсіби жауапкершілік сақтандыруы мұндай төлемдерді және сақтандыру шегінде заңдық қорғанысты әдетте қамтиды. Бұдан өзге, клиенттік келісімшарттар көбінесе технологиялық субподрядшылардан жалпы жауапкершілік және кәсіби жауапкершілік сақтандыруының болуын растауды талап етеді.