Кіріспе

Аргентиналық Антарктида (исп. Sector Antártico Argentino) – Антарктидада Аргентина өз ұлттық аумағының бөлігі деп жариялаған аймақ. Ол Антарктика түбегінен және 25° батыс және 74° батыс бойлықтарымен, сондай-ақ 60° оңтүстік параллельмен шектелген Оңтүстік полюске қарай созылатын үшбұрышты бөліктен тұрады. Бұл аймақ Антарктидадағы Ұлыбритания мен Чилидің талаптарымен қабаттасады. Бұл талаптардың ешқайсысы кеңінен халықаралық деңгейде мойындалмаған. Аргентинаның Антарктидаға деген талабы 1904 жылдан бері Оңтүстік Оркней аралдарындағы Лори аралындағы базадағы қатысуына, сондай-ақ аймақтың Оңтүстік Америка құрлығына жақын орналасуына және Антарктика шартына бағынуына негізделген. Әкімшілік тұрғысынан Аргентиналық Антарктида – Тьерра-дель-Фуэго, Антарктида және Оңтүстік Атлантика аралдары провинциясының департаменті болып табылады. Облыстық билік Ушуая қаласында орналасқан. Аргентинаның Антарктидадағы қызметін Аргентина Антарктика институты (IAA) және Аргентина Антарктика бағдарламасы үйлестіреді. Аргентинаның континентті зерттеуі 20 ғасырдың басында басталды. Хосе Мария Собрал 1902 жылы Антарктидаға аяқ басқан алғашқы аргентиналық болды және Отто Норденшельдтің швед Антарктика экспедициясымен екі маусым өткізді. Содан кейін, 1904 жылы Оркадас тұрақты базасы құрылды. Кейін жылдарда басқа да тұрақты және маусымдық базалар салынды. Оңтүстік полюске жеткен алғашқы аргентиналық экспедиция 1965 жылғы «Операция 90» болды. Аргентиналық Антарктиданың шамамен ауданы , оның құрлықтан тұрады. Аймақтың бетіндегі мұздықтардың мұзының орташа қалыңдығы 2 километрді құрайды. Температура жазда 0°C-тан қыста -60°C-қа дейін төмендейді, бірақ кейбір жерлерде -82°C-қа дейін төмендеп, 18°C-қа дейін көтерілуі мүмкін. Аймақта, Аргентинадағыдай, UTC+3 уақыт белдеуі қолданылады. Аргентинада алты тұрақты Антарктика станциясы және жеті жазғы станциясы бар. Аргентинаның 2010 жылғы ұлттық санағына сәйкес, қазан айында Аргентиналық Антарктидада алты тұрақты базада 230 тұрғын (оның ішінде 9 отбасы және 16 бала) болды: Марамбиода 75, Эсперансада 66, Карлиниде 33, Сан-Мартинде 20, Белграно II-де 19 және Оркадаста 17. 2022 жылғы Аргентинаның ұлттық санағының алдын ала нәтижелері Аргентиналық Антарктидада 130 тұрғын бар екенін көрсетеді. Тұрғындар Тьерра-дель-Фуэго провинциясындағы жалпы сайлауға қатысады.

Алғашқы экспедициялар

1815 жылы Ирландияда туған аргентиналық теңіз коммодоры Гильермо Браун, Рио-де-ла-Платаның біріккен провинцияларының теңіз күштерінде қызмет етіп, Тынық мұхитында испан флотын тоқтату науқанын бастады. Олар «Геркулес» және «Тринидад» кемелерімен Кейп-Хорн мүйісін кезіп өтетін кезде, қатты жел оларды 65° оңтүстік ендігіне итеріп жіберді. Браун экспедиция барысында Антарктида құрлығын көргенін мәлімдеді, соның салдарынан аргентиналық картография Антарктида түбегінің солтүстік бөлігін «Тьерра-де-ла-Тринидад» деп атайды. 1829 жылдың 10 маусымында Буэнос-Айрес провинциясының үкіметі Фолкленд (Мальвина) аралдарының саяси-әскери басқаруын құру туралы жарлық шығарды, оған Кейп-Хорн мүйісіне жақын аралдар да кірді, бұл аралдар Аргентинаның теңіз суларында және Антарктида аралдарында орналасқан. Аргентина үкіметі 1900 жылдың 10 қазанында шведтік Антарктика экспедициясына қосылды. Бұл экспедиция қолдау алды, ал оның орнына Аргентина теңіз күштері ғылыми деректер мен зоологиялық коллекцияларды жеткізуге көмектесетін болды. Буэнос-Айрес қаласы арқылы өтетін кезінде лейтенант Хосе Мария Собрал 1901 жылдың 21 желтоқсанында «Антарктика» кемесіне мінді. Аргентина үкіметі экспедициядан ешқандай хабар алмағандықтан, «ARA Уругвай» корветін жөндеу арқылы экспедицияны қолдауға берген уәдесін орындады. Ол 1903 жылдың 8 қазанында лейтенант Джулиан Иризар басшылығымен Антарктика кемесінің қирауынан кейін паналаған экспедиция мүшелерін іздеу және құтқару үшін жолға шықты. 1902 жылы Сноу-Хилл аралында үй салынды. Аргентина теңіз күштері 1954 жылы бұл үйді иеленіп, оған «Refugio Suecia» деген ат берді. Қазір ол Антарктика шартында көрсетілген аргентиналық тарихи ескерткіш және тарихи орын болып табылады. 1902 жылғы экспедиция Үміт шығанағында тағы бір үй салды, ол да Эсперанса станциясының бақылауындағы Антарктика ескерткіші болып саналады.

Тұрақты жұмыс орны

1904 жылғы 2 қаңтарда Аргентина Оңтүстік Оркней аралдарындағы Лори аралында шотландтық Уильям Спирс Брюс орнатқан метеостанцияны алды, онда ғылыми байқаулар жүргізген алты адамнан тұратын экипаж болды. Оның ішінде ол жұмыс істеген метеорологиялық обсерватория да бар еді. Пошта кеңсесі ашылды. 1904 жылғы 22 ақпанда азаматтық қызметкер (Аргентина компаниясының ресми пошта және телеграф қызметкері) Хьюго Альберто Акуна Аргентина туын Аргентинаның Антарктика секторында алғаш рет ресми түрде көтерді. Обсерватория Антарктида аумағындағы ең көне тұрақты адам қонысы – Оркадас базасына айналды, бұл оқиға Аргентинада Аргентинаның Антарктика күні ретінде тойланады. Аргентина корветі ARA Uruguay 1905 жылы Антарктидаға Оңтүстік Оркнейден экипажды алып, Жан Батист Шарконы іздеу үшін Десепшн аралы мен Виенке аралына сапар шекті, өйткені оның француз Антарктика экспедициясы (1903–1905) жоғалды деп есептелді. Аргентинаның экспедициямен ынтымақтастығы үшін Шарко аралдар тобын Аргентина аралдары деп атады. Олардың бірі Корвет кемесінің капитаны Исмаэль Галиндестің құрметіне Галиндес аралы деп, ал екіншісі Аргентина корветінің құрметіне Уругвай аралы деп аталды. Аргентина үкіметі Оңтүстік Джорджия аралы мен Вандель аралында екі метеорологиялық обсерватория құрды. Вандель аралына жасалған екі экспедиция сәтсіз аяқталды. 1905 жылғы маусымда лейтенант Альфредо П. Ламас басқаратын ARA Guardia Nacional көлігі Камберленд шығанағындағы Гритвикенде обсерватория құрды, ол испан тілінде Bahía Guardia Nacional деп аталды. 1927 жылғы 30 наурызда Оңтүстік Оркней аралдарында Антарктидадағы алғашқы радиотелеграф станциясы ашылды. 1927 жылғы 15 желтоқсанда Аргентинаның Пошта және телеграф бас дирекциясы Дүниежүзілік пошта одағының халықаралық бюросына Антарктида және Оңтүстік Атлантиканың басқа да аралдарындағы өз талаптары туралы хабарлады. 1939 жылы Аргентина No 35821 Декретімен Антарктиканың Ұлттық комиссиясын уақытша құрды. 1940 жылғы 30 сәуірде No 61852 Декретімен бұл саладағы зерттеулерді арттыру мақсатында комиссия тұрақты органға айналды. 1941 жылғы қазан айында Instituto Geográfico Militar 25° B және 75° B арасындағы болашақ Аргентина талабының аумағын көрсететін карталарды жариялады. 1942 жылғы қаңтарда Аргентина үкіметі секторлық теорияға сәйкес, олардың Антарктика құқықтары 25° және 68°24' батыс меридиан арасында (Пунта Дунгенесс маңында) екенін мәлімдеді. 1942 жылғы 8 қарашада Аргентина Антарктика жеріне талап қойды, капитан Альберто Дж. Оддера басқаратын экспедиция Десепшн аралына есеп пен туы бар цилиндрді орналастырды. 1943 жылғы қаңтарда британдық HMS Carnarvon Castle кемесі Аргентинаның инаугурациясын растайтын дәлелдерді алып тастады және британдық туды орнатты. Сол жылдың 5 наурызында Аргентинаның ARA 1° de Mayo кемесі британдық туды алып тастады. 1946 жылы Ұлттық Антарктика комиссиясы Аргентинаның Антарктикасы үшін 25° және 74° батыс меридиан арасында (Оңтүстік Сандвич аралдарының шығысына жақын) жаңа шекаралар белгіледі. 1948 жылғы 4 наурызда Чили мен Аргентина Антарктиканың аумақтық заңды құқықтарын қорғау және қорғау туралы өзара келісімге келді, олардың талаптарын өзара мойындады. 1948 жылғы 7 сәуірдегі No 9905 Декрет Аргентинаның Антарктика секторын басқаруды Отын Жері ұлттық аумағының теңіз губернаторына тапсырды. 1948 жылғы 9 маусымдағы No 17040 Декрет Аргентина Сыртқы істер министрлігінің құзырында "Антарктика және Мальвиналар бөлімін" құрды. Антарктидадағы алғашқы құрлықтағы Аргентина базасы, Альмиранте Браун әскери-теңіз жасағы, 1951 жылы ашылды. Келесі жылы Эсперанса теңіз жасағы (қазіргі Эсперанса базасы) ашылды. 1952 жылғы 1 ақпанда Хоуп-Бейдегі Эсперанса базасын салу кезінде Антарктидадағы алғашқы қарулы қақтығыс болды, Аргентина командасы Фолкленд аралдарының тәуелділіктерін зерттеу жұмыскерлерінің азаматтық тобының басына автоматпен оқ атып, оларды өз кемесіне, Джон Бискоға, кері қайтуға мәжбүр етті. 1953 жылғы 17 қаңтарда Десепшн аралында Аргентиналық ARA Chiriguano кемесінің экипажы Refugio Teniente Lasala (шатыр және шатыр) ашты. 15 ақпанда британдық фрегат HMS Snipe-тің 32 Корольдік теңіз жаяу әскері Sten автоматтарымен, мылтықтармен және жас ағызу газымен қаруланған екі аргентиналық теңізшіні тұтқынға алды. Аргентиналық баспана және жақын маңдағы адам тұрмайтын чилилік қора қирады. Аргентиналық теңізшілер 18 ақпанда британдық кемемен Оңтүстік Джорджияға жеткізілді. Британдық отряд аралда үш ай болды, ал фрегат сәуірге дейін суларда патрульдеді. 1955 жылғы 4 мамырда Ұлыбритания Аргентина мен Чилиге қатысты Гаагадағы Халықаралық сотқа екі талап арыз берді, Аргентина мен Чилидің Антарктика және Антарктикаға жақын аудандардағы талаптарын жарамсыз деп жариялауды талап етті. 1955 жылғы 15 шілдеде Чили үкіметі соттың қарауына келіспеді, ал 1 тамызда Аргентина үкіметі де солай жасады. 1959 жылғы 1 желтоқсанда Антарктика шарты Аргентина, Австралия, Бельгия, Чили, Франция, Жапония, Жаңа Зеландия, Норвегия, Оңтүстік Африка, Кеңес Одағы, Ұлыбритания және АҚШ тарапынан қол қойылды және 1961 жылғы 23 маусымда күшіне енді. 1960 жылдары Аргентина, өзінің флотымен, Антарктикаға экологиялық туристік круиздерді бастады. Сонымен қатар, Аргентина мемлекеттік Aerolíneas Argentinas Ушуая мен Сидней арасында жолаушылар рейстерін бастады, Марамбио базасында қонды. 1960 жылдарының ортасынан 1970 жылдарының бірінші жартысына дейін Аргентина өз Антарктика базаларынан ракеталар ұшырды. Бұл ракеталар Аргентинада жасалған және құрастырылған, метеорологиялық аспаптармен және сәулелену сенсорларымен жабдықталған. Operación 90 Оңтүстік полюске жасалған алғашқы Аргентиналық құрлықтағы экспедиция болды. Ол 1965 жылы полковник Хорхе Эдгард Леаль басқаратын Аргентина армиясының он сарбазы тарапынан жүргізілді. Операция 90 градус оңтүстік ендік нүктесіне (географиялық Оңтүстік полюсі) қойылған мақсат атынан аталды. 1970 жылғы 8 сәуірде Отын Жерінің губернаторы No 149 Декретімен төрт жаңа аудан құрды, олардың ішінде Аргентинаның Антарктика секторы ауданы да болды. 1977 жылы Эсперанса базасы Антарктикада қыстарын өткізетін Аргентина отбасыларын орналастыру үшін таңдалды. Аргентина Антарктика институтының алғашқы директоры, генерал Эрнан Пухато, Фортин Садженто Кабралдың құрылуына бастамашы болды. 1954 жылғы 13 тамызда ол Аргентина үкіметінен Эсперанса базасының жанында отбасылармен толтыруға болатын үйлер салуды ұсынды, мақсаты Аргентинаның Антарктиканың бұл бөлігіндегі құқықтарын нығайту болды. Үйлердің құрылысы аяқталғаннан кейін 1978 жылғы 17 ақпанда Фортин Садженто Кабрал бес үймен құрылды. Антарктидада туған алғашқы құжатталған адам Аргентиналық Эмилио Пальма 1978 жылы Эсперанса базасында дүниеге келді. Оның 1978 жылғы 7 қаңтарда Католик шіркеуінде өткен крещениесі континенттегі алғашқы құжатталған крещение болды. 2012 жылғы 18 желтоқсанда Ұлыбритания Сыртқы істер министрлігі британдық Антарктика территориясының оңтүстік бөлігіне (Аргентинаның Антарктика бөлігінің бір бөлігін қамтитын) королева Елизавета жері деп атау туралы хабарлады. Аргентина аймақты қайта атау туралы Ұлыбританияның шешіміне қарсы болды. 2013 жылы Аргентина Қорғаныс министрлігі Петрель базасы 2015 жылға қарай тұрақты базаға айналатынын жариялады. Базада әуежай және жолаушылар мен жүктерді тасымалдауға арналған жабдықтар болады.

География

Аргентинаның Антарктикасының географиялық құрылымы солтүстіктегі Патагониямен ортақ белгілерге ие. Ең биік таулары Антарктика түбегінің оңтүстігінде, аралдар мен архипелагтарға жақын орналасқан. Жер мұзбен жабылған.

Аргентиналық базалар

Эсперанса мен Марамбио – ең ірі аргентиналық базалар, барлығы 70 ғимаратты қамтиды, олардың жалпы сыйымдылығы қыста шамамен 110 адамға, ал жазда 250 адамға жетеді. Оңтүстік Оркни аралдарындағы Оркада базасы – 1903 жылдан бері үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан әлемдегі алғашқы Антарктида базасы. Аргентинаның ең оңтүстік тұрақты базасы – Белграно II, ол шамамен 77 градус оңтүстік ендікте орналасқан. Белграно II базасынан Собрал – ең оңтүстік жазғы базасы. Базалар кемелермен, сондай-ақ C-130 Hercules және DHC-6 Twin Otter ұшақтарымен жабдықталады. Аргентина Әскери-теңіз күштері жыл сайынғы Антарктика миссиясына қаржы бөледі. 2022/23 жылдары миссияға көмекші кемелер «Пуэрто Аргентино» және «Эстречо Сан Карлос», сондай-ақ мұзжарғыш «Альмиранте Ирисар» тағайындалды. Бұл кемелерді Аргентина Әскери-теңіз күштерінің Sea King тікұшақтарымен қолдау көрсетілді. 2023 жылдың ортасына қарай Аргентина Финляндиямен «ARC 133» атты жаңа полярлық логистикалық кемені салу мәселесін талқылап жатыр. Кеме Polar 4 класына жатады (бір жылдық қалың мұзда жыл бойы жұмыс істей алады, соның ішінде ескі мұз қосымшалары болуы мүмкін) және 2020 жылдардың соңына қарай аяқталуы күтілуде.

Демография

1978 жылы Антарктидадағы алғашқы бала Фортин Саргенто Кабральдегі Эсперанса базасында дүниеге келді. Оның аты Эмилио Палма болды. Мария де лас Нивес Дельгадо 1978 жылғы 27 наурызда Эсперанса базасында дүниеге келген Антарктиданың алғашқы қызы болды. 1980 жылға дейін базада тағы алты бала дүниеге келді: Рубен Эдуардо де Карли (1979 жылғы 21 қыркүйек), Франсиско Хавьер Соса (1979 жылғы 21 қыркүйек), Сильвина Аналия Арнуил (1980 жылғы 14 қаңтар), Хосе Мануэль Вальладарес Солис (1980 жылғы 24 қаңтар), Лукас Даниэль Поссе (1980 жылғы 4 ақпан) және Мария Сол Косенза (1983 жылғы 3 мамыр). Базада Аргентинаның азаматтық тіркеу кеңсесі бар, онда туу және неке қию рәсімдері тіркеледі. 1991 жылы 142 тұрақты тұрғын болды, оның ішінде 19 кәмелетке толмаған бала бар еді. Бұл тұрғындар Антарктидада тұратын отбасылар немесе екі жылдан астам уақыт бойы онда тұратын ғалымдар. 121 ер адам және 21 әйел, олардың көп бөлігі Эсперанса және басқа базалардың жанында тұрды. 1998–1999 жылдарға қарай Аргентина Антарктидасының қысқы халқы 165 адамды құрады.