Кіріспе

Вудань тай-чи (c=武當太極拳) – Гонконгта тұратын тай-чи шебері Чэнь Тин Хунг жасаған тай-чи жүйесінің атауы. Чэнь ешқашан қандай да бір тай-чи мектебін үйреткенімді айтпаған, бірақ оның інісі Ву стилі тай-чидің шәкірті болған, бұл оның өнерге деген көзқарасына әсер еткен болуы мүмкін. Қазір Удан тай-чи жүйесін Еуропада Чэнь Тин Хунгтің екі шәкірті, Ұлыбританияда тұратын Дэн Дочерти мен Иэн Камерон үйретуде. Бұл жүйе Гонконгта да оқытылады, ал қазіргі мектеп басшысы – Чэнь Тин Хунгтің ұлы Чэнь Кам Ян (鄭鑑恩), оның мектебі Гонконг Тай Чи қауымдастығы деп аталады. Тай-чидің негізін қалаушы деп есептелетін, мифологиялық беделге ие Чжан Санфенг Вудань тауларында өмір сүрген, ал осы тай-чи жүйесіне берілген «Вудань» атауы Чжан Санфенгтің тай-чиді негіздеуші ретіндегі мәртебесін мойындау мақсатында қолданылды. Осы атауды басқа тай-чи мектептері де пайдаланады. Вудань тай-чи жүйесі «практикалық тай-чи» деп те белгілі. Бұл атау Чэнь Тин Хунгтің стиліне Гонконгтағы қытай жекпе-жегінің журналистері Чэньнің өркендеу кезеңінде бергенінен және мектептің өз тай-чиінің өзін-өзі қорғаудың тиімді түрі екенін мәлімдегенінен туындаған. Вудань тай-чи жүйесінің ұстаздары атақты тай-чи шеберлерімен байланыстарын жариялайды (текше диаграмманы қараңыз), олардың ішінде Ян Банхоу, Ву Куанью, Ву Цзянькуан, Чэнь Вин Квонг, Чэнь Гэньюнь (陳耕雲) және Ван Лантинг (王蘭亭) бар.

Қи Миньшуань

Ци Миншуан (齊敏軒) Хэнань провинциясының Хэбэй Даосымен шектесетін Вэнь округінен шыққан деген болжам бар. Оның әкесі Цы Гечен (齊閣臣) белгілі тай-чи шебері Ву Кванюдың шәкірті болған. Жапон оккупациясы мен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде отбасын жоғалтқаннан кейін, Ци тай-чи және нейгонгты үйренуге дайындық білдіргендерге баспана мен тамақ алмастырып сабақ берген, көшпелі жекпе-жек өнерінің ұстазы болды. Ци Миншуан сондай-ақ Ван Лантиннен тай-чиді үйренген Цзин И (静一, Тынш Ұлы) есімді буддалық монахтан да білім алды. Ци Миншуанның буддалық есімі Чжи Менг (智孟, Ақылды Ақсақал) болды және ол Чан буддизмін зейін қойып зерттеді. Ци Миншуанның тағдыры қазірге дейін белгісіз.

Ченг Тин Хунг

Кішкентай кезінде Ченг Тин Хунг әкесі Ченг Минчуенгтен (鄭綿彰) Оңтүстік боксын (南拳) үйренді, бұл отбасылық стиль болатын және оны Ченг Линнен (鄭麟) үйренген, ол кәсіби жекпе-жекші еді. Ченг Тин Хунг өскен сайын оның ағасы Ченг Винквонг (鄭榮光) оған Ву стилі тай-чиді үйретуге қызығушылық танытты. Ченг Винквонг Ву Цзянькуанның ресми шәкірті болды, ол ақырында Ву отбасының Гонконг мектебінде Сифу дәрежесіне жетті. Осы дәрежеде оған өз шәкірттерін жинап, жеке мектеп ашуға ынталанды. Ченг Винквонг Цы Миньшуань (齊民玄) деген саяхатшы жауынгерлік өнер шебері туралы білді, оның әкесі Ву стилінің негізін қалаушы Ву Кванюдің (武全有) шәкірті болған. Ченг Винквонг 1946 жылдың жазынан 1948 жылдың қысына дейін немере інісінің Цы ұстазымен жаттығуын ұйымдастырды. Цы Миншуань жаңа шәкірті Ченг Тин Хунгқа тай-чи шебері ретінде жақсы беделге ие болу үшін, оның ақыл-ойы мен денесі сау болуы керек екенін, сондай-ақ өзін-өзі қорғауға қабілетті болуы керек екенін айтты, осылайша осы өнерді шынайы түрінде көрсете алатын болады. Ченг Тин Хунг кейіннен тай-чиді жауынгерлік өнер ретінде ынтамен қорғағандықтан "Тай-Чи қауіпсізі" (Тай-Чи бодигарды) деген лақап ат алды. Ченг жаттығулар мен сабақ берумен қатар, ішіп-жеп, ұрысқанды да жақсы көретін. Оның осы бейімділіктері кейінірек өмірінде денсаулығының нашарлауына себеп болуы мүмкін.

Дан Дохерти

Дэн Дочерти 1954 жылы Шотландияның Глазго қаласында дүниеге келген. 1974 жылы заңгер мамандығы бойынша бітіріп, көп ұзамай Гонконгқа көшіп кетті, онда 1984 жылға дейін Корольдік Гонконг полиция күштерінде инспектор болып қызмет етті. 1975 жылы Гонконгқа келгеннен кейін көп ұзамай Чэн Тин Хуннан тай-чиді үйрене бастады және бірнеше жылдың ішінде толық контактілі жекпе-жек жарыстары бойынша Гонконгты ұсынуға сайланды. 1980 жылы Малайзияда өткен 5-ші Оңтүстік-Шығыс Азиялық қытай жекпе-жегі чемпионатында ашық салмақ санатында жеңіске жетті. 1985 жылы Лондонның Элинг колледжінде қытай тілінен аспирантура дипломын алды. Ол Лондон қаласында тұрып, тай-чиді оқытып, оның жайлы жазбалар жасап, көп саяхаттар жасады. Дочерти тай-чи тарихына қатысты қатаң пікірлерімен белгілі болды және тай-чи әлемінде даулы тұлға ретінде танылды. Мақалалары мен сұхбаттарында ол басқа тай-чи ұстаздарымен болған қақтығыстары туралы айтты, соның ішінде "бос күшті" – яғни физикалық байланыссыз адамды қозғау қабілетін меңгергенін және үйреткенін мәлімдеген Шэнь Хун Сюнь есімді шебермен болған бір атақты кездесуді еске алды. Кездесу Дочертидің Шэнь Хун Сюньнің басына су құюымен аяқталды, бұл бос күштің жоқ екенін дәлелдеу үшін емес, Шэнь шебердің сол кезде оны шақырып, пайдалана алмағанын көрсету мақсатында жасалды. Өмірінің соңында Паркинсон ауруына шалдықты. 2021 жылдың 9 желтоқсанында дүние салды.

Иан Камерон

Иан Камерон 1944 жылы Шотландияның Эдинбург қаласында дүниеге келген. Жасынан дзюдо мен каратэмен айналысқан, жасөспірім шағында бокспен белсенді түрде шұғылданған. 1971 жылдан 1974 жылға дейін Гонконгтағы қарулы күштерде қызмет еткен кезде Чэнь Тин Хунгтан тай-чиді үйренген. Эдинбургке оралғаннан кейін, ол кейіннен Тай-чидің Бес Жел мектебіне айналатын сынып ашты. 1980 жылы бір айға Гонконгқа қайта оралып, Ченгпен қарқынды жаттығулар жасады. Ченг Тин Хунг келесі жылы Шотландияға Камеронның қонағы ретінде келді, сондай-ақ 1985 және 1986 жылдары Ұлыбритания бойынша семинарлар өткізді. Иан Камерон 1970-жылдардың басында Ченгпен бірге Гонконг газеттерінде жарияланды және Ұлыбританиядағы Ченгтің ең белгілі кітабының ("Вутан Тай Чи Чуан") алғы сөзінде Дэн Дочертидің, Ұлыбритания Тай-Чи одағының қазіргі президентінің "Тай-Чи Чуаньдағы ағасы" деп сипатталды. Камерон Ұлыбритания Тай-Чи одағының негісқалаушы мүшесі және осы ұйымның техникалық директоры қызметін атқарады. Ол Ұлыбританиядағы тай-чидің жетекші шебері және ұстазы болып қала береді, сонымен қатар Ченгтің оқыту жүйесіне қатысты дәстүрлі көзқарасты ынтамен қорғайды.