Кіріспе

Британдық Колумбиядағы Фрейзер өзенінің астындағы туннель

Джордж Масси туннелі (көбінесе Масси туннелі деп аталады) – Британдық Колумбияның оңтүстік-батысындағы Metro Vancouver аймағындағы тас жол көлігіне арналған туннель. Ол Ванкувер қаласының оңтүстігінде, Британдық Колумбияда және Канада-АҚШ шекарасының солтүстігінде, Блейн қаласынан шамамен орналасқан. Туннельдің құрылысы 1957 жылдың наурыз айында басталды, құны шамамен 16,6 миллион долларға бағаланды (1959 жылы), ал 1959 жылдың 23 мамырында ол Дес аралы туннелі деген атпен пайдалануға берілді. 1959 жылдың 15 шілдесінде Елизавета II туннельдің ресми ашылу салтанатына қатысты. Туннель Фрейзер өзенінің сағасының оңтүстік тармағының астынан өтетін төрт қатарлы бөлінген тас жолды байланыстырып, солтүстіктегі Ричмонд қаласын оңтүстіктегі Дельта қаласымен қосады. Бұл Канададағы теңіз деңгейінен төмен орналасқан жалғыз тас жол туннелі, сондықтан оның жол жапырығы Канададағы ең төменгі нүктеде жатыр. Масси туннелі Британдық Колумбияда суға батыру арқылы құрылатын технологияны алғаш рет қолданды. Туннель 99 тас жолының бөлігі болып табылады. Ол Британдық Колумбия заң шығару жиналысының бұрынғы депутаты Нехамия "Джордж" Массидің құрметіне аталған. Ол 1956 мен 1960 жылдар аралығында Дельта округін өкілдік етті және Фрейзер өзенінің оңтүстік тармағын кесіп өтетін Ладнер паромды ауыстыру үшін тұрақты көпір салуды ұзақ жылдар бойы қолдады. Туннель 1967 жылы, Масси қайтыс болғаннан кейін үш жыл өткен соң Джордж Масси туннелі деп қайта аталды. Оны кейде бұрынғы атымен – Дес аралы туннелі деп те атайды. Туннель арқылы қауіпті жүктердің тасымалдануына рұқсат етілмейді.

Бұрынғы ұсыныстар

Қыста мұздың қатуы және көктемде су тасу кеме жүруді қауіпті еткендіктен, көпір салу қажеттігі туды. 1927 жылы Британ Колумбиясы заң шығарушы органы Фрейзер өзені көпір компаниясына Ладнерді Лулу аралымен байланыстыратын ақылы көпір салуға рұқсат берді. 1931 жылы, жаңа Вестминстер қаласында өткел орналасуын қалаған оппозицияға қарамастан, провинция ұсынылған өткелдің орнын Дис аралында немесе оның жанында белгіледі. Ричмонд муниципалитеті Ладнер көпір компаниясымен бірлесіп, 2 600 000 долларлық ақылы көпір құрылысының жоспарларын үкіметке ұсынды. Сол жылы федералды үкімет қосылатын тас жолдарды салуға рұқсат берді, қаржыландыру жүзеге асырылды және алдын ала құрылыс жұмыстары басталды. Жаңа Вестминстер муниципалитетінен келіп түскен қарсылықтар мен 1933 жылы провинциялық үкіметтегі өзгерістер 1934 жылы ұсынылған орынды жаңа Вестминстердегі Паттулло көпіріне ауыстырды.

Конфигурациясы

Бұл туннель бір түтік болып, бетон қабырғамен екіге бөлінген, әр жағында екі жолақтан бар. Көлік ағынының қалыпты жағдайында шығыс түтігінде екі солтүстікке, ал батыс түтігінде екі оңтүстікке қарайтын жолақ болады. 1981 жылдың 28 қаңтарында туннельдегі артушы көлік сұранысын қанағаттандыру мақсатында қайтымды жолақтар жүйесі енгізілді. Ал бұрын, бірнеше айға дейін, 2,5 миллион долларлық бағдарлама аясында кіреберіс жолдарға автобус жолағы қосылған болатын. Көлік қозғалысының аса қарбалас сағаттарында қайтымды жолақтар жүйесі пайдаланылады, онда бір бағытқа қозғалыс бір жолаққа бағытталады, ал екінші бағытқа үш жолаққа дейін ұлпайыды. Таңғы сағаттағы қарбалас кезде үш жолақ солтүстікке қарай (Ванкуверге қарай), ал кешкі сағаттағы қарбалас кезде үш жолақ оңтүстікке қарай (Ванкуверден шығып) болады.

Құрылыс және техникалық қызмет көрсету

Туннель ұзын, алты құрастырылған бетон бөліктен тұрады (ұзындығы: 105 м; биіктігі: 7 м; ені: 24 м). Бөліктер баржамен тасылып, орналастырылып, содан соң өзеннің құмды және лайлы түбіне қазылған шағын арнаға батырылды. Арна мен туннель бөліктерінің үстіне 15 метрлік тас қабаттарымен қорғау жабылды, әр жағынан 15 метрге дейін тас үйіліп, үстіне де тас төселді. Туннельдің екі басындағы құрылыстарда негізгі желдету және сорғы жабдықтары орналасқан. Желдету ғимараттарынан шамамен созылатын бетон қабырғалар кіреберіс жолдарының шетін құрайды. Жолдың ең төменгі нүктесі теңіз деңгейінен төмен орналасқан, бұл Канададағы ең төменгі жол бөлігі болып табылады. Фрейзер өзені туннельден шамамен төмен қарай Джорджия бұғазына құяды. Туннель 1950 жылдары жобаланып және салынғандықтан, сейсмикалық факторларға онша мән берілмеген. Өзен төбесі – тау жыныстарының үстіндегі қалың шөгінді қабаты. Үлкен жер сілкінісі кезінде бұл шөгінді қабат сұйықталып, туннельдің тірегін жойып, толық құлау қаупін тудыруы мүмкін. Соңғы жылдары, күшті сейсмикалық белсенділіктің әсері туралы түсінік дамыған сайын, туннельдің жер сілкінісі кезінде аман қалу мүмкіндігін арттыру мақсатында инженерлік сараптама және одан кейінгі күрделендіру жобасы басталды. Бұл жоба 2004 жылдың соңында басталып, 2006 жылдың қараша айында аяқталды. Жолаушыларды жер сілкінісінен қорғау үшін 2009 жылы "Шейкэларм" деп аталатын жер сілкінісінен алдын ала ескерту жүйесі орнатылып, пайдалануға берілді. Бұл Солтүстік Америкадағы маңызды инфрақұрылымды қорғауға арналған коммерциялық жер сілкінісінен алдын ала ескерту жүйесінің (EEWS) алғашқы қолданылуы болды. Жер сілкінісін секундтар немесе минуттар бұрын анықтай алатын жүйе Джордж Масси туннелінде туннельдің екі басындағы қақпаларды жабу үшін жасалған. Қауіпті жер сілкінісі болған жағдайда ешкім туннельге кіре алмайды, ал ішіндегілер қалжырау басталғанға дейін қалыпты түрде шыға алады. Туннель Британдық Колумбияның жол және көпірлер басқармасы үшін салынған, қазір Британдық Колумбияның Көлік министрлігі басқарады. 1960 жылдан бері туннель үшін жол ақысы алынбайды, ол кезде Төменгі материктегі барлық көпірлер мен туннельдерден жол ақы алынып тоқтатылды. Бастапқы жол ақысы 25 цент болған, ал 1964 жылдың 31 наурызында Джордж Масси соңғы рет 1 доллар тұратын жол ақысын төледі.

Моторсыз туннельді пайдалану

Бұл туннель велосипедшілер мен жаяу жүргіншілер үшін өтуге рұқсат етілмейді. Жыл бойы белгілі бір сағаттарда шектеулі, ақысыз шаттл қызметі қолжетімді, және тандем велосипедтерді тасымалдай алады. Велосипедшілер белгіленген түсіріп алу орындарында күтуі керек, бірақ егер жеті велосипедтен көп болса, микроавтобус бірнеше рет қатынау жасайды. Translink жыл бойы туннель арқылы стандартты екі велосипедке арналған тіреуіштермен жабдықталған тұрақты автобус қызметін де ұсынады. Дегенмен, жеткілікті тіреуіш орынның болмауы, қырыскұз уақытында велосипедшілердің ұзақ күтуіне себеп болады. Велосипедшілердің жақтастары бұл нысанды жақсартуды ұзақ уақыттан бері талап етіп келеді, себебі ол Ванкуверден Tsawwassen паром терминалына велосипедпен баруды шектейтін маңызды кедергі болып табылады. 2022 жылдың маусым айында TransLink жүргізетін "Bike Bus" бағыты енгізіліп, осы мәселеде алға жылжуға қол жеткізілді. Автобуста 9 велосипедке орын болды және ол маусымның соңынан бастап Еңбек күніне дейін Tsawwassen паром терминалы мен Бриджпорт станциясын байланыстыратын бағыт бойынша жүріп тұрды.

Биіктік шегі

Туннельдің екі бағытта да биіктік шегі көрсетілген. 2017 жылы салына бастауға жоспарланған жаңа көпір,

Ауыстыру

2006 жылдың 16 ақпанында провинциялық үкіметтің “H99” жобасы деп аталатын туннельдің өткізу қабілетін төрт қатардан алты қатарға дейін кеңейту жоспарлары бар екендігі хабарланды. 2012 жылдың 28 қыркүйегінде премьер-министр Кристи Кларк 10 жыл ішінде ескірген туннельді ауыстыру жоспарларын жариялады, бұл қазіргі уақытта туннельдегі тығындар мен қауіпсіздік мәселелерін шешуге бағытталған. 2012 жылдың 21 қарашасында Көлік және инфрақұрылым министрлігі көп кезеңді жоспарлау бастамасын жүзеге асырып жатқанын, соның ішінде туннельді ауыстырудың бірнеше нұсқасын анықтау үшін оны ауыстыру мүмкіндіктері бойынша халықтың пікірін алуды жүргізіп жатқанын мәлімдеді. 2013 жылдың 20 қыркүйегінде премьер-министр Кларк 2017 жылы туннельді алмастыратын жаңа көпірдің құрылысы басталатынын хабарлады. 2015 жылдың 16 желтоқсанында Британдық Колумбияның Көлік министрі Тодд Стоун туннельді ауыстыру үшін көпір мен қиылыстарды жақсартуға 3,5 миллиард доллар жұмсау жоспарларын жариялады. 2016 жылдың шілдесінде BC Environmental Assessment Office (EAO) жобаның экологиялық бағалауын бастады және 2017 жылдың 9 ақпанында ауыстыруға B.C. Қоршаған орта министрлігінен экологиялық келісім алды. Жоба аумағын кеңейту үшін жер жағдайын жақсарту процесін бастау мақсатында алдын ала жұмыстар 2017 жылдың қаңтар айында тендерге шығарылды. 2016 жылдың маусымында Metro Vancouver әкімдері ауыстыру жоспарына қарсы шықты, бұл “Metro Vancouver кеңесін құрайтын әкімдер 3,5 миллиард долларлық көпір құрылысына қарсы бірінші рет бірлесіп айтқанын” білдірді. Әкімдер Британдық Колумбия үкіметіне және қоршаған орта және климаттық өзгерістер министрі Кэтрин МакКеннаға хат жолдады, федералды үкіметтен жобаның экологиялық сараптамасын жүргізуді сұрады. 2017 жылдың ақпанында федералды үкімет әкімдердің федералды сараптама өткізу туралы өтінішін қабылдамады. Жобаның ресми іргетасы 2017 жылдың 5 сәуірінде салынды және наразылық білдіргендер жиналды. 2017 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін, NDP премьер-министрі Джон Хорган Metro Vancouver әкімдерімен кеңірек зерттеулер мен консультациялар жүргізіп, шешімді қолдаған жобаны тоқтатты. Metro Vancouver әкімдері 2019 жылы Масси туннелінің орнына жаңа сегіз қатарлы туннельді ұсынды. Туннельдің көпірге қарағанда артықшылықтары: көріністік әсері және егістік жерлерге тигізетін зияны аз, велосипедшілер мен жүк көліктері үшін биіктік деңгейінің өзгеруі аз, велосипедшілер мен жаяу жүргіншілер үшін жаңбырдан қорғаныс және 99-шы тас жолға жақын жердегі тығындарды дереу жоюға мүмкіндік береді. Ақысыз туннельдің құрылысы 2030 жылы аяқталуы жоспарланған, оның құны 4,15 миллиард долларды құрайды.