Кіріспе

Солтүстік-шығыс Эфиопияда сөйлейтін семит тілі.

Сызықтардың құрылымы

Буын құрылымы бастау, ядро және соңғы буынға бөлінеді. Буында кем дегенде ядро болуы керек, ал қалған бөліктері міндетті емес. Аргобба тілінде бес буын түрі бар: V, VC, CV, CVC және CVCC. V және VC буындары бастауы жоқ, ал алғашқы позицияда 'a' әрпі қосылады. CV буын түрінде бастауда дауыссыз, ал ядрода дауысты болады. Кейбір сөздер осы буыннан ғана тұрады. Әдетте олар фонетикалық жағынан күрделірек сөздердің ішінде кездеседі. CVC буын түрі бастауда дауыссыз, ядрода дауысты және соңғы буында дауыссыз болады. Cvcc буыны болса, бастауда дауыссыз, ядрода дауысты және соңғы буында екі дауыссыз болады. Соңғы буындағы дауыссызға қатысты шектеулер бар: мысалы, бірінші дауыссыз фрикативті, мұрындық немесе сұйық болуы керек. Екінші дауыссыз әрқашан окклюзивті болады, егер ол болмаса, эпентетикалық дауысты әрпі қосылуы тиіс.

Морфология

Аргобба тілі – жалғастырмалы тіл, сөздердің мағынасын өзгерту үшін жұрнақтар мен префикстерді пайдаланады. Кейде ерекше жағдайларда инфикстер де қолданылады, бірақ мұндай жағдайлар сирек кездеседі.

Өтірік сөздер

Дәл айтқанда, 4 топқа жіктелетін есімдіктер бар. Демонстративтік және сұраныс есімдіктері, сондай-ақ зат есімдерге қатысты иелік жалғаулары қолданылады. Ең көп қолданылатын және түрленуі жиі кездесетін есімдіктер – еркін жеке есімдіктер, олар да жекеше, көпше, жыныс және септеме бойынша айырмашылықтарға ие. Жалпы алғанда, номинатив септемесі – еркін жеке септеменің ең бейтарап түрі болып табылады және көбінесе жынысына қарай есімдікті өзгерте алмайды. Аккузатив септемесіндегі жіктемелер номинатив септемесінен өзгеше, бірақ бірінші жақтың жекеше түрінен басқа, сөздің басы бірдей болады. Генитив септемесіндегі есімдіктер басқа септемелермен салыстырғанда әртүрлі, ал ең ерекшесі – көлденең септеме, онда барлық есімдіктер «l» әрпімен басталады. Құрмет көрсету мақсатында, үшінші жақтың көпше түріндегі жеке есімдігі – ɨllɜm номинатив септемесінде қолданылады. Ол сондай-ақ сәйкестік белгісі ретінде де қолданылады.

Жеке есімдіктердің септемелердегі түрлері:
Жақ | Номинатив | Аккузатив | Генитив | Көлденең
---|---|---|---|---
1-ші жекеше | anɨyyon | iyyoliyyo | - | -
2-ші жекеше | m/fank | ančaxon | ašonax | lax
3-шы жекеше | m/fɨwhat | ɨyyat | ɨwwaton | liyyat
1-ші көпше | ɨnna | ɨnnaninna | - | linna
2-ші көпше | ankum | axum | ɨnaxum | laxum
3-шы көпше | ɨllɜm | ɨllɜm | ɨn illɜm | lillɜm

Сөз тіркестері

Аргобба тілінде үш түрлі тіркес бар: атау тіркесі, етістік тіркесі және орын тіркесі. Олардың барлығы сөйлемнің ядросы (синтаксикалық және мағыналық) болып табылатын сөзден құралады, ал қалған элементтер осы ядроға тәуелді болады. Ядро ең маңызды ақпаратты білдіреді және қандай тіркес қолданылуы керектігін көрсетеді.