Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Томас Трайон (6 қыркүйек 1634 – 21 тамыз 1703) – ағылшын жазушысы, қант саудагері, танымал өзін-өзі жетілдіру кітаптарының авторы, сондай-ақ жануарлар құқықтарын қорғаушы және вегетариандыққа ерте қолдау көрсеткен адам.
English writer (1634–1703)
Thomas Tryon (6 September 1634 – 21 August 1703) was an English sugar merchant, author of popular self help books, and early advocate of animal rights and vegetarianism.
Өмір
1634 жылы Англияның Глостершир графтығындағы Сиренсестер қаласының жанындағы Бибериде дүниеге келген ол бала кезінде жүн иірумен айналысып, білім алмаған. Жасөспірім шағында он сегіз жасқа дейін қойшы болып жұмыс істеді және бос уақытында өзінен-өзі оқу мен жазуды үйренді. 1652 жылы ол ата-анасына ештеңе айтпай Лондонға көшіп, шапақшының шәкірті болды. 1654 жылы ұстазының ықпалымен анабаптист дініне кірді. 1661 жылы үйленді, бірақ әйелін өзінің өмір салтына көндіре алмады. Ол Барбадосқа шапшаң саудасында сәтті болу және ондағы діни төзімділіктен пайда табу ниетімен сапар шекті, бірақ плантациялардағы құлдықтың қатыгездігіне қатты қайран қалды. 1669 жылы Лондонға оралып, Хакниде қоныстанды. 1682 жылы ішкі дауысы оған жазумен айналысып, сабырлылық пен зорлық-зомбылықсыздықты насихаттау үшін кітаптар шығаруға кеңес берді. Өмірінің соңғы жиырма жылында ол білім беру, тамақтану, алкоголь мен темекіні тастау, денсаулық сақтау және құлдармен қарым-қатынас сияқты кең ауқымды тақырыптарды қамтитын жиырма жеті еңбек жариялады. Сонымен қатар, ол шапшаң саудасын жалғастырып, байлыққа ие болды. Оның өзін-өзі жетілдіруге арналған кітаптарының кейбіреуі жақсы сатылымда болды.
Born in 1634 in Bibury near Cirencester, Gloucestershire, England, he had to work spinning wool as a child and received no education. As a teenager, he worked as a shepherd till the age of eighteen and managed to learn reading and writing in his spare time. In 1652 he moved to London without telling his parents and apprenticed with a hatter He became an Anabaptist in 1654 under the influence of his master. He married in 1661 but failed to convert his wife to his lifestyle. He traveled to Barbados hoping to succeed in his hat trade and to profit from greater religious tolerance there, but was shocked by the cruelty of slavery in the plantations. In 1669 he returned to London and settled in Hackney. In 1682 his inner voice told him to engage in writing and to publish books in order to propagate temperance and nonviolence. In the last two decades of his life, he published twenty seven works on a wide range of subjects, including education, nutrition, abstinence from alcohol and tobacco and other health issues, and treatment of slaves. At the same time he continued his hat trade and grew wealthy. Some of his self help books sold very well.
Ықпал
Оның ең көп оқылатын кітабы – 1691 жылы «Health's Grand Preservative; немесе, The Women's Best Doctor» (1682) кітабының екінші басылымы ретінде жарық көрген «The Way to Health» еді. Ол Бенджамин Франклинге вегетариандыққа көшуге түрткі болды. Трайонның еңбектері драматург Афра Бенге (Трайонның 1697 жылы жарияланған «Денсаулыққа, ұзақ өмірге және бақытқа жол» атты тамаша кітабының авторы туралы» мақаласы осы кітапта бар) және вегетариандық ақын Перси Биш Шеллиге де әсер етті. Трайон 1703 жылдың тамызында Хакниде қайтыс болды, ал оның «Лондон саудагері, Томас Трайон мырзаның өмірінен естеліктер» атты естеліктері 1705 жылы, оның өлімінен кейін жарияланды.
His most widely read book was The Way to Health, published in 1691 as a second edition of Health's Grand Preservative; or, The Women's Best Doctor (1682). It inspired Benjamin Franklin to adopt vegetarianism. Tryon's writings also impressed playwright Aphra Behn (whose "On the Author of that Excellent Book Intitled The way to HEALTH, LONG LIFE, and HAPPINESS," appears in Tryon's 1697 Way to Health"), and vegetarian poet Percy Bysshe Shelley. Tryon died in Hackney in August 1703 and his memoirs, Some Memoirs of the Life of Mr. Thomas Tryon, Late of London, Merchant, were published posthumously in 1705.
Идеялар
Трайонның тарихи және философиялық мәселелерге қатысты ойларына ежелгі пифагорлық ілім, индуизм және неміс оккультисі Генрих Корнелий Агриппаның тұжырымдары зор ықпал еткен. Ол өзін христиан санады және Киелі кітап, пифагорлық және индуисттік ілімдерді үйлестіруге тырысты. Оның сенімінше, адамзаттың бастапқы, нағыз бір діні болған, оған Мұса, Пифагор және үнді брахмандары ерген, бірақ көптеген христиандар оны бұрмалаған. Оның пікірінше, сол діннің негізгі қағидалары – бейбітшілік пен жануарларға зорлық-зомбылық жасамау; барлық тіршілікке мейірімділік пен вегетариандық – рухани даму мен жұмақты қайта қалпына келтірудің шарты болған. Ол жануарлардың құқықтарын ашық түрде қолдады. Трайон адамдардың ғаламның (микрокосмның) кішірейтілген бейнесі екеніне сенеді. Ол өзендердің ластануы және орманның қырылуы туралы экологиялық алаңдаушылық білдірді. Трайон рухтың қайта жаралуына (реинкарнацияға) сенбеді, бірақ күнәлі жандардың қасіретті өмірде қатыгез жануарлардың кейпіне енеді деп есептеді. Трайон жануарлар құқығы тарихымен байланысты. Тарихшылар Трайонды 1683 жылы жарық көрген «Денсаулыққа, ұзақ өмірге және бақытқа жол» атты кітабында жануарлар туралы айтқанда «құқықтар» деген сөзді қолданған алғашқы автор деп сипаттайды. Ол адамның «Алланың заңдарын бұзып, төмендегі жаратылыстардың барлық құқықтары мен мүмкіндіктерін басып алып, жоятын, өз қалауынша әрекет ететін абсолюттік монарх немесе қасақана тиран болуға құштар» екенін айтқан.
Tryon's ideas on historical and philosophical matters were heavily influenced by ancient Pythagoreanism, Hinduism, and the teachings of German occultist Heinrich Cornelius Agrippa. He considered himself a Christian and tried to reconcile Biblical, Pythagorean and Hindu teachings. His conviction was that there was one true original religion of mankind, followed by Moses, Pythagoras and the Indian Brahmins, but perverted by the majority of Christians. According to him, the main tenets of that faith were pacifism and nonviolence to animals; benevolence to all species and vegetarianism were prerequisites for spiritual progress and a possible restoration of Paradise. He explicitly advocated animal rights. Tryon was of the opinion that humans are a miniature image of the universe (microcosm). He voiced environmental concerns about the pollution of rivers and the destruction of forests. Tryon did not believe in reincarnation, but assumed that the souls of sinners take on the forms of vicious beasts in a nightmarish afterlife. Tryon has been associated with the history of animal rights. Historians have described Tryon as the first known author to use the word "rights" in regard to animals in his book The Way to Health, Long Life and Happiness, published in 1683. He commented that man "would fain be an absolute Monarch or arbitrary Tyrant, making nothing at his pleasure to break the Laws of God, and invade and destroy all the Rights and Priviledges of the inferiour Creatures."