Әлеуметтік топтар: негізгі және екіншілік түрлері

Кіріспе

Әлеуметтік топтар

Әлеуметтік ғылымдарда әлеуметтік топтарды әлеуметтік ұйымды анықтайтын түрлі топтық динамикаға сүйенетін категорияларға бөлуге болады. Әлеуметтану тұрғысынан қарағанда, топтардың ерекшелігі – олардың табиғаты жеке адамдарға қаншалықты күшті әсер ететіні және қалай әсер ететінінде. Мысалы, біріншілік топ – мүшелері бір-бірімен тығыз, жеке және ұзаққа созылатын қарым-қатынаста болатын шағын әлеуметтік топ (мысалы, отбасы, балалық шақтағы дос). Ал екіншілік топта қарым-қатынас біріншілік топқа қарағанда көбінесе формалдырақ болады және ортақ мүдделерге, қызметтерге немесе қарым-қатынастың өзінен тыс мақсаттарға жетуге негізделген (мысалы, әріптестер, сыныптастар).

Бастапқы және екінші топтар

Бастапқы және екінші топтарды ажырату екі түрлі әлеуметтік ұйымдасу деңгейін анықтауға көмектеседі.

Негізгі топтар

Негізгі топ – мүшелерінің жақын, жеке және тұрақты қарым-қатынаста болатын, сүйіспеншілік, қамқорлық, алаңдаушылық, қолдау сияқты жасырын нәрселермен алмасатын шағын әлеуметтік топ. Мұндай топтар көбінесе ұзақ сақталады және мүшелерінің бір-біріне деген қамқорлығымен сипатталады, онда мақсат – басқа бір мақсатқа жету емес, қарым-қатынастың өзі болып табылады. Сонымен қатар, негізгі топтардың үш кіші тобын да анықтауға болады: Топтың тұтастық дәрежесі, адамдар тобының бірдей тағдырды бастан кешіруіне, ұқсастықтар көрсетуіне және географиялық жақындығына байланысты болады. Егер адамдар топтың тұтастығы жоғары деп есептесе, онда олар топтың өзіне тән, өзгермейтін сипаттамалары бар екенін, яғни эссенциализмді мойындайды. Анықтамалық топтар белгілі бір тұлғаның немесе басқа топтың қасиеттерін және әлеуметтік атрибуттарын бағалау үшін қолданылады. Бұл – жеке адамның психологиялық тұрғыдан байланыс орнатуға немесе ұмтылуға тырысатын тобы. Ол тұлғаның тәжірибесін, қабылдауын, танымдық процестерін және өзі туралы түсініктерін реттеуге арналған анықтамалық шеңберге және көзқарасқа айналады. Бұл адамның өзіндік сәйкестігін, көзқарасын және әлеуметтік байланыстарын анықтау үшін маңызды. Ол салыстырулар жасау, контрасттарды табу және сыртқы түрін мен өнімділігін бағалау үшін анықтамалық база болып табылады. Анықтамалық топтар топтық және жеке сипаттамаларды салыстыру және бағалау үшін қажетті өлшемдерді және контрасттарды ұсынады. Роберт К. Мертон адамдардың өзін өзі ұмтылатын әлеуметтік рөлді атқаратын адамдардың анықтамалық топтарымен салыстыратынын болжады. [Мертон] анықтамалық топтар теориясын (яғни, адамдар өздерін салыстыратын топ, ол міндетті түрде сол адамдарға тиесілі болуы керек емес) жасады және «өз тобымыз» және «шетел тобымыз» ұғымдарын кеңейтті. Кез келген адамдар тобы үшін әрқашан оларға ұқсауға тырысатын басқа топтар болады. Алайда, егер сол адам АҚШ-тағы ең жоғары 0,1% табысқа ие үй шаруашылықтарын, яғни 1,6 миллион доллар немесе одан да көп табыс табатындарды анықтамалық топ деп есептесе, онда оның 80 000 доллар табысы оны өзін кедей санауға итереді.

A primary group is typically a small social group whose members share close, personal, enduring relationships in which one exchanges implicit items, such as love, caring, concern, support, etc. These groups are often long lasting and marked by members' concern for one another, where the goal is actually the relationship themselves rather than achieving another purpose. Additionally, three sub groups of primary groups can be also identified: The degree of entitativity that a group has is influenced by whether a collection of individuals experience the same fate, display similarities, and are close in proximity. If individuals believe that a group is high in entitativity, then they are likely to believe that the group has unchanging characteristics that are essential to the group, known as essentialism. Reference groups are used in order to evaluate and determine the nature of a given individual or other group's characteristics and sociological attributes. It is the group to which the individual relates or aspires to relate him or herself psychologically. It becomes the individual's frame of reference and source for ordering his or her experiences, perceptions, cognition, and ideas of self. It is important for determining a person's self identity, attitudes, and social ties. It becomes the basis of reference in making comparisons or contrasts and in evaluating one's appearance and performance. Reference groups provide the benchmarks and contrast needed for comparison and evaluation of group and personal characteristics. Robert K. Merton hypothesized that individuals compare themselves with reference groups of people who occupy the social role to which the individual aspires.<blockquote>[Merton] developed a theory of the reference group (i. e., the group to which individuals compare themselves, which is not necessarily a group to which those individuals belong), and elaborated on the concepts of in group and out group. For any group of people there are always other groups whom they look upon to and aspire to be like them. If, however, the same person considers the relevant reference group to be those in the top 0.1% of households in the US, those making $1.6 million or more, then the individual's income of $80,000 would make them consider themself as rather poor.

Мысалдар

Негізгі топтар: Адамдардың белгілі бір саны бар (яғни 1-ден көп) мүмкіндігінше ең кіші әлеуметтік топ. Диада: Екі адамнан тұратын топ. Диададағы әлеуметтік өзара әрекеттесу әдетте үлкен топтарға қарағанда күштірек болады, себебі ешбір мүше басқаның назарын басқалармен бөліспейді. (Қараңыз: Жұбайлар.) Триада: Үш адамнан тұратын топ. Триадалар әдетте дуэттерге қарағанда тұрақтырақ болады, өйткені бір мүше екінші екеуінің арақатынасы шиеленіссе, делдал бола алады. Отбасы, Шаңырақ: Бір үйде тұратын адамдардың шағын тобы. Отбасы тайпа, туысқандық, үлкен рулық топтар немесе қауымдастықтың негізгі бірлігін құруы мүмкін немесе құрмауы мүмкін. Әртүрлі мәдениеттерде әртүрлі шаңырақ үлгілері бар, соның ішінде толық отбасы, аралас отбасы, бірлескен тұрғын үй және топтық үйлер. Ұжым немесе Топ: Ортақ қызығушылықтары бар білікті адамдардың шағын тобы; ескек командасы; музыкалық топ; құрылыс бригадасы; рулық құрам ретіндегі топ. Теңдес топ: Шамамен бірдей жас, әлеуметтік мәртебе және қызығушылықтары бар мүшелерден тұратын топ. Әдетте, адамдар теңдестерімен өзара әрекеттескенде билік тұрғысынан шамамен тең болады. Түйін: Көптеген ортақ қызығушылықтары бар адамдар тобы, көбінесе орта мектептерде/колледждерде кездеседі; көбінесе олардың өздеріне арналған аты мен ережелері болады. Клуб: Мүше болу үшін әдетте өтініш беру қажет. Мұндай клубтар белгілі бір қызметке арналуы мүмкін: мысалы, спорттық клубтар. Сынып: Бір-бірімен тығыз байланыста, әдетте өздерінің жеке көзқарастарын немесе мүдделерін шіркеуде, мемлекетте немесе басқа қауымдастықта, көбінесе құпия жолмен ілгерілету үшін біріккен адамдар тобы. Қауымдастық: Ортақ немесе кейде күрделі ортақ жайттар желісі бар, бір-біріне жақын, уақыт өте келе жалғасып отыратын адамдар тобы. Топ: Әдетте белгілі бір ауданда жиналатын қалалық топ. Бұл - бір-бірімен жиі араласатын адамдар тобы. Олар кейбір клубтар сияқты, бірақ формалдылығы аз. Олар, әдетте, көптеген елдерде әлеуметтік тәртіпсіздікке себепші болып, мүшелеріне теріс әсер етеді және кез-келген әлеуметтік құқық бұзушылықтар болған жағдайда құқық қорғау органдарының назарына ілігуі мүмкін. Жұртшылық: Әдетте заңды өз қолына алған адамдар тобы. Жұртшылық көбінесе белгілі бір себеппен уақытша жиналады. Дружина: Бастапқыда ағылшын ортақ құқығында кездескен, дружина көбінесе ескірген және тек АҚШ-та ғана сақталған, онда олар әскери мақсаттар үшін халықты шақырудың құқық қорғау эквиваленті болып табылады. Алайда, дружина көше тобын да білдіре алады. Топ: Жалпы алғанда, мақсаттарына жету үшін команда ретінде жұмыс істейтін 3-15 адамнан тұратын шағын топ. Команда: Командада көптеген мүшелер болуы мүмкін, бірақ команданың жұмысы топтың жұмысына ұқсас.

Basic groups: The smallest possible social group with a defined number of people (i. e. greater than 1)—often associated with family building:
Dyad: Will be a group of two people. Social interaction in a dyad is typically more intense than in larger groups as neither member shares the other's attention with anyone else. (See also couple.) Triad: A group of three people. Triads are generally more stable than dyads because one member can act as a mediator should the relationship between the other two become strained. Family, Household: Small group of people who live in the same home. Family may or may not form clan, fellowship, larger kinship groups, or a basic unit of community. Various cultures include different models of households, including the nuclear family, blended families, share housing, and group homes. Crew or Band: Small group of skilled people with common interest; a rowing crew; a music band; construction crew; subunit of a tribe as band society. Peer group: A group with members of approximately the same age, social status, and interests. Generally, people are relatively equal in terms of power when they interact with peers. Clique: A group of people that have many of the same interests & commonly found in a high school/college setting; most of the time they have a name & rules for themselves. Club: A group that usually requires one to apply to become a member. Such clubs may be dedicated to particular activities: sporting clubs, for example. Cabal: A group of people united in some close design together, usually to promote their private views or interests in a church, state, or other community, often by intrigue. Community: A group of people with a commonality or sometimes a complex net of overlapping commonalities, often—but not always—in proximity with one another with some degree of continuity over time. Gang: Usually an urban group that gathers in a particular area. It is a group of people that often hang around each other. They can be like some clubs, but much less formal. They are usually known in many countries to cause social unrest and also have negative influence on the members and may be a target for the law enforcers in case of any social vices. Mob: Typically a group of people that has taken the law into their own hands. Mobs are usually groups which gather temporarily for a particular reason. Posse: Originally found in English common law, posses are generally obsolete and survive only in the United States, where they are the law enforcement equivalent of summoning the militia for military purposes. However, posse can also refer to a street group. Squad: Generally a small group, of around 3 to 15 people, who work as a team to accomplish their goals. Team: Similar to a squad, though a team may contain many more members. A team works in a similar way to a squad.