Кімдік пен өзін-өзің ұстау: Қоғамдағы жасырыну өнері

Кіріспе

Өзінде жоқ бірлікке ие деп есептелу мүмкіндігі – адамның өзінен көбінесе өзгеше болатын нәсілдік белгісі, ұлты, кастасы, әлеуметтік тобы, сексуалдық бағдары, жынысы, діні, жасы және/немесе денсаулық мүгедектігі сияқты топтың немесе санаттың мүшесі ретінде қабылдануы. «Өту» әлеуметтік қабылдау деңгейін көтеру үшін қолданылуы мүмкін.

«Өту» үшін бір қауымдастыққа қабылдану қажет болуы мүмкін, сондай-ақ жеке адам бұрын жататын басқа қауымдастықтан уақытша немесе толықтай айырылуы мүмкін. Осылайша, «өткен» адам өзінің бастапқы өзінен, отбасынан, достарынан немесе бұрынғы өмірлік тәжірибесінен бөлініп қалуы мүмкін.

Академиялық негіздеме

Өту, социологиялық ұғым ретінде, алғаш рет Эрвинг Гоффман қолданған, көбінесе жасырын болатын стигмаға ие болуға жауап ретінде. Гоффманның «Стигма: Бұзылған сәйкестікті басқару туралы жазбалар» (1963) еңбегінде стигма – «күнделікті өмірге зиян келтіретін қасиет» немесе «күтілгеннен өзгешелік» ретінде сипатталады. Бұл жағдайлар психологиялық мәселелердің себебі болуы мүмкін. Мәдени игеру, нәсілдік фетишизм және кері өту ұғымдары 2015 жылы, Спокан (Вашингтон штаты) қаласындағы NAACP ұйымының бұрынғы төрағасы Рейчел Долезал бірнеше жыл бойы өзін қара нәсілді деп көрсеткеніне қарамастан, ақ нәсілді екені анықталғаннан кейін, көпшілік талқысына түсті. Көптеген сарапшылар кері өтудің өтуден өзгеше екенін, кері өтуді жасаған адамдар стигмаға ұшырамайтындықтан, стигмадан қашу үшін өтуге мәжбүр болған адамдар сезінетін зиянға тап болмайтындығын атап көрсетеді. Осы тұжырымдама бойынша, өту арқылы стигмадан қашу үшін әлеуметтік мағынаны терең түсіну және мүшелікке белгі беретін мінез-құлық ережелерін білу қажет. Шиппи былай түсіндіреді: «Өту – жағдайды бағалап, жасыру қажеттігін анықтау ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік өмірдің әртүрлі аспектілерін белсенді түрде түсіндіруді қамтиды. Ол мәдени нормаларды түсінуді қажет етеді, атап айтқанда: не нәрсе «қалыпты» саналады және оны сақтау үшін не істеу керек; күнделікті өзара әрекеттесудің әдет-ғұрыптары; және стигманың символдық мәні. Осылайша, өту – жағдайды және мәдени сананы, құрылымдық ойларды, өзін-өзі бағалауды және түсіндіруді шығармашылықпен жұмылдыруды білдіреді». Нелла Ларсеннің 1929 жылғы «Өту» повесі бұл терминнің кеңінен танылуына септігін тигізді. Повестің авторы және кейіпкері – өзін ақ екен деп таныстыратын аралас нәсілді (афроамерикандық және кавказдық) адам. Бұл повесть Гарлем эпохасында жазылған, сол кезде өту шын өмірде де, көркем әдебиетте де жиі кездесетін құбылыс еді. 1960 жылдардағы Азаматтық құқықтар қозғалысынан кейін нәсілдік мақтаныш қара американдықтар үшін өту мәселесінің маңыздылығын азайтты. Дегенмен, екі нәсілді адамдар сыртқы түріне немесе тегін жасырып немесе жоққа шығарып өтуі мүмкін және бұл әлі де жиі кездеседі. «Шектерді реттеу: Бисексуалдық өту және квир теориясы» атты еңбегінде Лингел Белл Хукс-тың нәсілдік өту туралы көзқарасын бисексуалдық өту туралы талқылаумен байланыстырады. Рома халқы да, әсіресе АҚШ-та, өту тарихына ие және сырттан келгендерге өзін латын, грек, Таяу Шығыс немесе Американың жергілікті халқының бірі деп таныстырады.

Passing, as a sociological concept, was first coined by Erving Goffman as a term for one response to possessing some kind of stigma that is often less visible. Stigma, according to Goffman's framework in his work Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity (1963), "refer[s] to an attribute that is deeply discrediting" or "an undesired differentness from what [was] anticipated". These can be a persistent source of psychological issues. Notions of cultural appropriation, racial fetishization, and reverse passing entered public debate particularly in 2015, after a former college instructor and president of the Spokane, Washington, NAACP, Rachel Dolezal, was discovered to be white with no black racial heritage after she had presented herself as black for several years. As many point out, reverse passing crucially differs from passing in that individuals who reverse pass are not stigmatized and therefore are not subject to the harms of stigma that may force stigmatized individuals to pass. With that interpretation, avoiding stigma by passing necessitates intimate understanding and awareness of social constructions of meaning and expected behaviors that signal membership. Shippee explains that "far from merely appraising situations to determine when concealment is required, passing encompasses active interpretations of several aspects of social life. It requires an understanding of cultural conventions, namely: what is considered "normal" and what is required to maintain it; customs of everyday interaction; and the symbolic character of the stigma itself Passing, then, embodies a creative mobilization of situational and cultural awareness, structural considerations, self appraisals, and sense making". Nella Larsen's 1929 novella, Passing, helped to establish the term after several years of prior use. The writer and subject of the novella is a mixed African American/Caucasian who passes for white. The novella was written during the Harlem Renaissance, when passing was commonly found in both reality and fiction. Since the 1960s Civil Rights Movement, racial pride has decreased the weight that is given to passing as an important issue for black Americans. Still, it is possible and common for biracial people to pass based on appearance or by hiding or omitting their backgrounds. In "Adjusting the Borders: Bisexual Passing and Queer Theory," Lingel discusses bell hooks' notion of racial passing in conjunction with discussion of bisexual engagement in passing. Romani people have a history of passing as well, particularly in the United States and often tell outsiders that they belong to other ethnicities such as Latino, Greek, Middle Eastern, or Native American.

Әлеуметтік сынып және тап

Сыныптық өту, нәсілдік және жыныстық өту сияқты, адамның әлеуметтік тобын жасыру немесе оны бұрмалау болып табылады. "Сыныптық өту: Фильмдегі және танымал мәдениеттегі әлеуметтік ұтқырлық" кітабында Гвендолин Одри Фостер нәсілдік және жыныстық өту көбінесе айыпталады, бірақ сыныптық өту әдетте қалыпты мінез-құлық ретінде қабылданады деп санайды. Сыныптық өту АҚШ-та кең таралған және американдық арман мен жоғары әлеуметтік топқа ұмтылу идеяларымен байланысты. Визуалды бейне арқылы басқалар адамның сыртқы түрін "оқып", оның толық бейнесі туралы болжам жасайды. Сондықтан визуалды бейне – бұл сөзсіз коммуникацияның маңызды құралы. Дженнифер Таубтың "Биссексуал әйелдер және сұлулық нормалары" зерттемесінде өту концепциясы көрсетілген. Зерттеуге қатысушылардың кейбіреулері ер адаммен бірге болғанда гетеросексуалды көріну үшін киім таңдауға тырысқандарын, ал басқалары "лесбиянка" сияқты киінуге ұмтылғандарын айтты. Бұл визуалды бейнелердің адамдардың сексуалдық бағыты туралы алғашқы пікірлерін қалай өзгерте алатынын көрсетеді. Демек, өзін "гетеросексуал" ретінде көрсету – бұл тиімді түрде "өту".

Мүмкіндігі немесе мүгедектігі

Мүгедектікпен айналысу – мүгедектіктің әлеуметтік жағымсыз қысымынан қашу үшін дене мүшесінің кемістігін жасыру болуі мүмкін, бірақ бұл кейде қандай да бір пайда алу үшін ауруды немесе кемістікті үлкейтуді де білдіреді, бұл көңіл көрсету немесе күтім түрінде көрінеді. "Мүгедектік және айналысу: үлкендік ұғымының шекарасын бұзу" еңбегінде Джеффри Брун мен Дэниел Уилсон қабілеттілік немесе мүгедектік арқылы айналысуды "басқалардың адамға белгілі бір мүгедектік немесе мүгедектігі жоқ статусын қасақана немесе қасақана емес түрде таңу әдістері" деп анықтайды. Сол сияқты, Роберт МакРуэр "Міндетті денсаулық және квир/мүгедек өмір" еңбегінде "міндетті денсаулық жүйесі мүгедектікті тудырады" деп мәлімдейді.

Мүгедектер ретінде өту

Мүгедектер медициналық көмек немесе жағдай жасау үшін бағаланатын кезде, қолдаудан тартылып қалудан қорқып, өз мүгедектерін асыра көрсетуі мүмкін. "Бізге көмектесу мақсатындағы көптеген мекемелер, егер біз техникалық түрде бір нәрсені істей алсақ, мысалы, метро стансасына қабылдана қозғалып кірсек, оны істеуіміз керек деп санайды", - деп жазады дөңгелек креслода отыратын, жүру қабілеті шектеулі Гейб Мозес. Мұндай жағдайлар мүгедектердің симптомдарын жоғарылатуына немесе бағалау алдында шаршап, "жақсы" күні емес, "жаман" күнінде көрінуіне әкелуі мүмкін. Спортта, кейбір қимыл-қозғалыс шектеулі адамдар өздерінің мүгедектерін стратегиялық түрде асыра көрсетіп, өзінен мүгедек көрінуге тырысып, оларды жарысқа қабілетті болу үшін тиісті лигаларға орналастыратыны байқалды. Төрт мүшесі жұмыс істемейтін регбиде (немесе дөңгелек креслодағы регбиде) кейбір ойыншылар "толық емес" төрт мүшесі жұмыс істемейтін жағдайға ие деп сипатталады, онда олар төменгі аяқ-қолдарының сезімі мен қызметін сақтап, шектеулі деңгейде тұрып, жүруге мүмкіндік алады. АҚШ Төрт мүшесі жұмыс істемейтін регби қауымдастығының (USQRA) ережелеріне сәйкес, ойыншыларға тек жоғарғы және төменгі аяқ-қолдарының бұзылуының комбинациясы қажет, бұл оларды дені сау спорт түрлерімен айналысудан алшақтатады, сондықтан толық емес төрт мүшесі жұмыс істемейтін ойыншылар төменгі аяқ-қолдарында сезімі мен қызметі жоқ басқа төрт мүшесі жұмыс істемейтін ойыншылармен бірге ойнауы мүмкін. Бұл USQRA әзірлеген жіктемелермен негізделеді, онда сертификатталған физиотерапевтер ойыншылардың қол және бұлшық еттерінің икемділігін, торс және дене қозғалысын, креслоны басқарудың жеңілдігін салыстырып, оларды жарақат деңгейі бойынша бағалайды. Дегенмен, жарақаттың медициналық диагнозы мен осы жіктемелер арасындағы қарама-қайшылықтар ойыншыларға жіктеушілер үшін жоғары деңгейдегі мүгедектерді көрсетуге және өзінен мүгедек көрінуге мүмкіндік береді. Нәтижесінде, олардың рейтингі олардың қабілеттерін төмен бағалап, қабілеттері тең емес ойыншылары бар командаларға қарағанда бәсекелестік артықшылыққа ие болуы мүмкін. Бұл саясат кейбір адамдарда мүгедектерді салыстырудың этикалық және әділдігі туралы, сондай-ақ спорт әлемінде жарыс, қосу және қабілетті қалай анықтауға болады деген сұрақтар тудырды.

People with disabilities may exaggerate their disabilities when they are evaluated for medical care or accommodations often for fear of being denied support. "There are too many agencies out there with the ostensible purpose of helping us that still believe that as long as we technically can do something, like crab walking our way into a subway station, we should have to do it," writes Gabe Moses, a wheelchair user who has a limited ability to walk. Those pressures may result in disabled people exaggerating symptoms or tiring out their body before an evaluation so that they are seen on a "bad day," instead of a "good day." In sports, some mobility impaired individuals have been observed strategically exaggerating the extent of their disability to pass as more disabled than they are and be placed in divisions in which they may be more competitive. In quadriplegic rugby, or wheelchair rugby, some players are described as having "incomplete" quadriplegia in which they may retain some sensation and function in their lower limbs that may allow them to stand and walk in limited capacities. Based on a rule from the United States Quad Rugby Association (USQRA) that states that players need only a combination of upper and lower extremity impairment that precludes them from playing able bodied sports, the incomplete quads may play alongside other quadriplegics who have no sensation or function in their lower limbs. That is justified by classifications the USQRA has developed in which certified physical therapists compare arm and muscle flexibility, trunk and torso movement, and ease of chair operation between players and rank them by injury level. However, inconsistencies between medical diagnoses of injury and those classifications allows players to perform higher levels of impairment for the classifiers and pass for being more disabled than they are. As a result, their ranking may underestimate their capacity and they may attain a competitive advantage over teams with players whose capacity is not equivalent. That policy has raised questions from some about the ethics and fairness of comparing disabilities, as well as about how competition, inclusion, and ability should be defined in the world of sports.

Мүгедектік жағдайы жоқ деп танылу

Мүгедектері "көрінбейтін", мысалы, психикалық ауруы бар адамдар; зиякерлік немесе танымдық мүмкіндіктері шектеулі адамдар; немесе басқаларға бірден байқаусыз дене мүгедектері, мысалы, IBS, Крон ауруы немесе ойық ішек қабынуы өздерінің ерекшеліктерін жариялауды немесе "қалыпты" болып көрінуді таңдай алады. Мүгедек екенін жариялау кемсітушілікке қарсы қорғауға мүмкіндік береді, бірақ қолдаудың жетіспеуіне немесе жалған айыптауларға әкелуі мүмкін. Аутизм спектріндегі адамдар нейротипік болып көріну үшін "жасыру" немесе "камуфляждау" деп аталатын стратегияларды қолдануы мүмкін. Бұл қайталанатын қимылдарды тоқтату немесе өзгерту (стимуляция), ыңғайсыздық сезіміне қарамастан көзбен байланыс жасау, басқалардың дене тілі мен әуеніне еліктеу немесе әңгімелерді алдын ала жоспарлау сияқты мінез-құлықты қамтиды. Жасыру оқшаулану немесе зорлық-зомбылық қаупін азайту үшін жасалуы мүмкін. Аутизм спектріндегі адамдардың жасыруы көбінесе шаршатумен байланысты және психикалық денсаулыққа кері әсер етеді, мысалы, эмоционалдық тұйыққа тірелу, депрессия және өзіне зиян келтіру. Аутизм спектріндегі адамдардың жасыруы "нейротипік болып көріну" ретінде қарастырылған. Алайда, Валентина Петролини, Экаин Родригес Армендарис және Агустин Висенте жасаған 2023 жылғы аутизм спектріндегі адамдардың жасыруына арналған шолуда бұл көзқарасқа қарсылық білдірілді. Олар барлық аутизм спектріндегі адамдар "аутизмдік болуды" өздерінің жеке басының маңызды бөлігі деп санай ма және барлық аутизм спектріндегі адамдар аутизмдік екенін толығымен жасыра ала ма деген сұрақ қойды. Олардың пікірінше, бұл екі шарт та орындалса ғана бұл салыстыру дұрыс болады және аутизм спектріндегі адамдардың тек бір бөлігі ғана жасыруды "қалыпты болып көріну" ретінде сезінеді деген қорытындыға келді.

Кесилген

Өту тек нәсіл сияқты бір ғана бағынышты үлгіде болуы мүмкін, бірақ көбінесе адамдардың қиылысқан жағдайлары бірнеше шеттетуге ұшыраған үлгілерді қамтиды. Ұқсастықтарды қарастыру – бұл қанаушылық жүйелердің байланыстылығын және бірнеше үлгілердің олардың ішінде қалай өзара әрекеттесетінін көруге мүмкіндік беретін құрал. Азиялық гей ерлерде екі маңызды бағынышты үлгі бар; олардың үйлесімі олар өту кезінде ерекше қиындықтарға тап болады. Кейде бұл ерлер стигмадан қашу үшін гетеросексуал болып көрінуі керек, бірақ басқа гейлердің арасында олар өздерінің азиялық үлгісін ашқанда жиі кездесетін қызығушылықтың жоқтығы мен фетишизмнен қашу үшін нәсілсіз немесе ақ адам ретінде көрінуге тырысады. Гейлер мен азиялық ерлердің жыныстық стереотиптерінің жасырын қиылысын мойындау арқылы осы екі ерекше тәжірибе одан да түсінікті болады. Гейлер көбінесе әйелдікке бейімделеді, соның салдарынан еркектік қасиеттері жеткіліксіз болып көрінеді. Азиялық ерлерді тым сексуалды (артық еркектік) немесе тым әйелдік (кем еркектік) немесе тіпті екеуі де сипаттайтын стереотиптер нәсілдік стереотиптердің жыныстық сипатын көрсетеді. Осылайша, басым нәсілдік немесе жыныстық үлгі ретінде өту көбінесе гендерлік тұрғыдан дұрыс ретінде өтуді білдіреді. Қара трансгендер ерлер жұмыс орнында әйел ретінде танылудан цисгендер ретінде танылуға ауысқанда, қара ерлерді тым еркектік және зорлыққа бейім деп сипаттайтын нәсілдік стереотиптер бұрын қабылданған мінез-құлықтың қалай түсіндірілетініне әсер етуі мүмкін. Мұндай қара трансгендерлердің бірі "жағымсыз қара әйелден қорқынышты қара еркекке" айналғанын және осылайша өз мінез-құлқын гендерлік сценарийлерге бейімдеуге тура келгенін анықтады.