Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әлеуметтік статустың өзгеруін көрсететін рәсім
Ritual reflecting change of social status
Өту рәсімі – адам бір әлеуметтік топтан екіншісіне ауысқанда болатын рәсім немесе салт. Ол қоғамдағы маңызды статустық өзгерісті қамтиды. Мәдени антропологияда бұл термин – этнограф Арнольд ван Геннептің «Les rites de passage, The Rites of Passage» еңбегінде енгізген француз тіліндегі «rite de passage» терминінің ағылшыншалануы. Бұл термин қазір антропологияда, сондай-ақ көптеген заманауи тілдердің әдебиеті мен халықтық мәдениетінде толыққанды қолданылады.
A rite of passage is a ceremony or ritual of the passage which occurs when an individual leaves one group to enter another. It involves a significant change of status in society. In cultural anthropology the term is the Anglicisation of rite de passage, a French term innovated by the ethnographer Arnold van Gennep in his work Les rites de passage, The Rites of Passage. The term is now fully adopted into anthropology as well as into the literature and popular cultures of many modern languages.
Кезеңдер
Өту рәсімдерінің үш кезеңі бар: бөліну, лиминалдылық және қосылу, ван Геннеп сипаттағандай. "Мен бұрынғы әлемнен бөліну рәсімдерін алдын ала рәсімдер деп атауды ұсынамын, ауысу кезеңінде орындалатын рәсімдерді лиминалды (немесе шекті) рәсімдер, ал жаңа әлемге қосылу рәсімдерін постлиминалды рәсімдер деп атауды ұсынамын". Бірінші кезеңде адамдар қазіргі мәртебесінен бас тартып, бір орыннан немесе мәртебеден екіншісіне көшуге дайындалады. "Бірінші кезең (бөліну) – жеке адамның немесе топтың әлеуметтік құрылымдағы бұрынғы белгілі бір нүктеден ажыратылуын көрсететін символдық мінез-құлықты қамтиды". Бұл кезеңде бұрынғы өзінен ажырату немесе "кесіліп тастау" жиі болады, бұл символдық әрекеттер мен рәсімдерде көрінеді. Мысалы, әскерге жаңадан келген адамның шашын қырқу. Ол бұрынғы өзін "қайта жасайды": азаматтық адамды. Өтпелі (лиминалды) кезең – кезеңдер арасындағы уақыт, онда адам бір орыннан немесе күйден шығып, бірақ әлі келесісіне кірмейді немесе қосылмайды. "Лиминалдылықтың немесе лиминалды тұлғалардың ("шекті адамдар") қасиеттері міндетті түрде екіұшты болады". Үшінші кезеңде (қайта құру немесе қосылу) өту рәсімі ритуалдық субъект арқылы аяқталады". Рәсімді аяқтап, "жаңа" жеке басын қабылдаған адам жаңа мәртебесімен қоғамға қайта оралады. Қайта қосылу әдетте әсем рәсімдермен және кештермен, мысалы, дебютанттар кеші мен колледжді бітірумен, сондай-ақ жаңа байланыстардың сыртқы белгілерімен сипатталады: сондықтан "қосылу рәсімдерінде 'қасиетті байланыс', 'қасиетті арқан', түйін, сондай-ақ белбеу, жүзік, білезік және тәж сияқты ұқсас нысандар кеңінен қолданылады".
Rites of passage have three phases: separation, liminality, and incorporation, as van Gennep described. "I propose to call the rites of separation from a previous world, preliminal rites, those executed during the transitional stage liminal (or threshold) rites, and the ceremonies of incorporation into the new world postliminal rites." In the first phase, people withdraw from their current status and prepare to move from one place or status to another. "The first phase (of separation) comprises symbolic behavior signifying the detachment of the individual or group from an earlier fixed to point in the social structure." There is often a detachment or "cutting away" from the former self in this phase, which is signified in symbolic actions and rituals. For example, the cutting of the hair for a person who has just joined the army. He or she is "cutting away" the former self: the civilian. The transition (liminal) phase is the period between stages, during which one has left one place or state but has not yet entered or joined the next. "The attributes of liminality or of liminal personae ("threshold people") are necessarily ambiguous." In the third phase (reaggregation or incorporation) the passage is consummated [by] the ritual subject." Having completed the rite and assumed their "new" identity, one re enters society with one's new status. Re incorporation is characterized by elaborate rituals and ceremonies, like debutant balls and college graduation, and by outward symbols of new ties: thus "in rites of incorporation there is widespread use of the 'sacred bond', the 'sacred cord', the knot, and of analogous forms such as the belt, the ring, the bracelet and the crown."
Психологиялық әсерлері
Зертханалық эксперименттер ауыр бастамалардың когнитивтік диссонансты тудыратынын көрсетті. Мұндай диссонанс тәжірибеден кейін, жұмсалған күш-жігердің ішкі негізделуінен туындайтын, бастаушылар арасындағы топтық тартылысты күшейтеді деп теорияланады. Бастауыш кезінде берілген сыйақылар маңызды нәтижелерге әкеледі, себебі көбірек сыйақы алған бастаушылар күштірек топтық идентификацияны көрсетеді. Топтық тартылысқа қоса, бастамалар жаңа мүшелер арасында конформизмді де тудыруы мүмкін. Психологиялық эксперименттер де бастамалардың жақындық сезімін арттыратынын көрсетті. Аронсон мен Миллс Фестингердің (1957) когнитивтік диссонанс теориясын сынау үшін үш топқа ұятты материалды, аса ұятты материалды немесе ештеңе оқымау арқылы сынақтан өткізді. Аронсон мен Миллс өз зерттеулерінің негізін талқылағанда Фестингердің когнитивтік диссонанс теориясын былай түйіндеді: "Қаншалықты тартымды болса да, ешбір топ адам үшін толығымен оңтайлы болмайды, яғни, әдетте жеке адамға ұнамайтын топтың кейбір аспектілері болады. Егер ол топқа қабылдану үшін жағымсыз бастамадан өткен болса, мүшелік үшін жағымсыз тәжірибеден өткені туралы оның түсінігі, оған ұнамайтын топтың ерекшеліктері бар екенін білуімен қақтығысады. Ол бұл диссонансты екі жолмен азайта алады. Ол бастаманың аса жағымсыз болмағанына өзін-өзі көндіре алады, немесе топтың оң қасиеттерін асыра көрсетіп, оның теріс жақтарын азайта алады. Бастаманың ауырлығы артқан сайын, бастаманың жаман болмағанына сену қиынға соғады. Сондықтан, топқа мүше болу үшін ауыр бастамадан өткен адам, топтың тартымдылығын асыра бағалау арқылы диссонансын азайтуға бейім болуы керек". Аса ұятты материалды оқығандар топты, аз ұятты материалды оқығандарға немесе ештеңе оқымағандарға қарағанда тартымды деп санады. Математикалық есептерді қолданған тағы бір зерттеу кері нәтижеге келді, бірақ электр тогын қолданған зерттеулер қатысушылардың топты ұнату дәрежесін арттырады деген тұжырымды қолдады.
Laboratory experiments have shown that severe initiations produce cognitive dissonance. It is theorized that such dissonance heightens group attraction among initiates after the experience, arising from internal justification of the effort used. Rewards during initiations have important consequences in that initiates who feel more rewarded express stronger group identity. As well as group attraction, initiations can also produce conformity among new members. Psychology experiments have also shown that initiations increase feelings of affiliation. Aronson and Mills tested the Festinger's (1957) theory of cognitive dissonance by having three groups read either embarrassing material, not very embarrassing material, or nothing at all to a group. Aronson and Mills summarized Festinger's theory of cognitive dissonance as such when discussing the rationale for their study: "No matter how attractive a group is to a person it is rarely completely positive, i. e., usually there are some aspects of the group that the individual does not like. If he has undergone an unpleasant initiation to gain admission to the group, his cognition that he has gone through an unpleasant experience for the sake of membership is dissonant with his cognition that there are things about the group that he does not like. He can reduce this dissonance in two ways. He can convince himself that the initiation was not very unpleasant, or he can exaggerate the positive characteristics of the group and minimize its negative aspects. With increasing severity of initiation it becomes more and more difficult to believe that the initiation was not very bad. Thus, a person who has gone through a painful initiation to become a member of a group should tend to reduce his dissonance by over estimating the attractiveness of the group." Those who read the severely embarrassing material perceived the group as more attractive than those who read the mildly embarrassing material or nothing at all. Another study using mathematical subtraction tasks reached the opposite conclusion but research using electrical shocks supported the concept that suffering increased the degree to which participants liked the group.
Мәдениет
Бастапқы рәсімдер көптеген африкалық қоғамдарда адамның өсуі мен дамуының, сондай-ақ әлеуметтенудің негізгі шарты болып саналады. Бұл рәсімдер адамның толыққанды қоғам мүшесі болуына ритуалдық түрде өтуін белгілейді. Олар жеке адамдарды қоғаммен, ал қоғамды кеңірек және күшті рухани әлеммен байланыстырады. Бастапқы рәсімдер – "адам денесінің мүшелері сияқты, қоғамның табиғи және қажетті бөлігі". Бұл рәсімдер жеке және қоғамдық дамумен байланысты. Доктор Ману Ампим бес кезеңді бөліп көрсетеді: туу рәсімі, ересек болу рәсімі, неке рәсімі, ақсақалдыққа қол жеткізу рәсімі және ата-бабалар дәрежесіне көтерілу рәсімі. Зулу мәдениетінде қыз баланың әйелдікке қадамын Umhlanga тойымен атап өтеді.
Initiation rites are seen as fundamental to human growth and development as well as socialization in many African communities. These rites function by ritually marking the transition of someone to full group membership. It also links individuals to the community and the community to the broader and more potent spiritual world. Initiation rites are "a natural and necessary part of a community, just as arms and legs are natural and necessary extension of the human body". These rites are linked to individual and community development. Dr. Manu Ampim identifies five stages; rite to birth, rite to adulthood, rite to marriage, rite to eldership and rite to ancestorship. In Zulu culture, entering womanhood is celebrated by the Umhlanga.
Түрлері мен мысалдары
Өту рәсімдері әртүрлі және әлемнің көптеген мәдениеттерінде кездеседі. Батыс қоғамдарының көптеген әдет-ғұрыптары өту рәсіміне ұқсауы мүмкін, бірақ маңызды құрылымдық және функционалдық элементтері жетіспейді. Дегенмен, көптеген жергілікті және афроамерикалық қауымдастықтарда Man Up Global сияқты қоғамдық ұйымдар дәстүрлі өту рәсімдерін жүргізеді. Көбінесе жетіспейтін нәрсе – қоғамдық мойындау және қайта қабылдау кезеңі. Outward Bound сияқты оқиғалық білім беру бағдарламалары осы рәсімдердің мүмкіндігі ретінде жиі сипатталады. Памела Кушинг Канаданың Outward Bound мектебіндегі жасөспірімдерге өту рәсімдерінің әсерін зерттеді және қайта қабылдау кезеңінің болмауы салдарынан осы рәсімдердің әсері төмендегенін анықтады. Белл (2003) осы кемшілікке байланысты қосымша дәлелдер келтірді және "Өту рәсімдерінің қазіргі заманғы оқиғалық моделі"н сыртқы оқиғалық бағдарламаларда қолданылатын дәстүрлі өту рәсімдерінің әлсіз, заманауи нұсқасы деп сипаттады.
Rites of passage are diverse, and are found throughout many cultures around the world. Many western societal rituals may look like rites of passage but miss some of the important structural and functional components. However, in many Native and African American communities, traditional rites of passage programs are conducted by community based organizations such as Man Up Global. Typically the missing piece is the societal recognition and reincorporation phase. Adventure education programs, such as Outward Bound, have often been described as potential rites of passage. Pamela Cushing researched the rites of passage impact upon adolescent youth at the Canadian Outward Bound School and found the rite of passage impact was lessened by the missing reincorporation phase. Bell (2003) presented more evidence of this lacking third stage and described the "Contemporary Adventure Model of a Rites of Passage" as a modern and weaker version of the rites of passage typically used by outdoor adventure programs.