Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2 және 3 ғасырлардағы гностицизм діні
Gnostic religion of the 2nd and 3rd centuries
Сетиандар (грекше: Σηθιανοί) Валентиандық және Базилидейлік сияқты, 2 және 3 ғасырларда гностицизмнің маңызды бағыттарының бірі болды. Джон Д. Тернердің сөзіне сәйкес, ол 2-ші ғасырда екі түрлі грек-яһуди философиясының қосылуынан пайда болды және христиандық пен орта платонизмнің әсеріне тап болды. Дегенмен, сетиандық діннің нақты тегі толыққанды түсініксіз болып қалады.
The Sethians (Greek: Σηθιανοί) were one of the main currents of Gnosticism during the 2nd and 3rd century AD, along with Valentinianism and Basilideanism. According to John D. Turner, it originated in the 2nd century AD as a fusion of two distinct Hellenistic Judaic philosophies and was influenced by Christianity and Middle Platonism. However, the exact origin of Sethianism is not properly understood.
Атаулары
Сетиандықтар (лат. Sethoitae) алғаш рет 2-ғасырда Офиттермен бірге Ириней (гностицизмге қарсы болған) және Псевдо Тертуллианның (30-тарау) еңбектерінде айтылады. Фредерик Виссенің сөзіне сәйкес, барлық келесі мағлұматтар негізінен Иринейге қадаулы. Гипполит Иринейден алынған мәліметтерді қайталайды. Шамамен 375 жылы Саламис қалалық Эпифанийдің мәлімдемесіне қарағанда, оның заманында сетиандар тек Мысыр мен Палестинада ғана кездесетін, бірақ елу жыл бұрын олар Ұлы Арменияға дейін жеткен. Филастердің (4-ғасыр) ерестер тізімінде офиттер, каиниттер және сетиандар христиандыққа дейінгі яһуди секталары ретінде көрсетілген. Дегенмен, сетиандар Сетті Мәсіхпен (Ұлы Сеттің екінші Логосы) теңестіргендіктен, Филастердің сетиандардың христиандыққа дейінгі тамырлары бар деген пікірі, яһуди және грек мәдениеттерінің араласуынан өзге, кейінгі зерттеулерде қолдау таппады.
The Sethians (Latin Sethoitae) are first mentioned, alongside the Ophites, in the 2nd century, by Irenaeus (who was antagonistic towards gnosticism) and in Pseudo Tertullian (Ch. 30). According to Frederik Wisse, all subsequent accounts appear to be largely dependent on Irenaeus. Hippolytus repeats information from Irenaeus. According to Epiphanius of Salamis (c. 375), Sethians were in his time found only in Egypt and Palestine, but fifty years earlier, they had been found as far away as Greater Armenia. Philaster's (4th century AD) Catalogue of Heresies places the Ophites, Cainites, and Sethians as pre Christian Jewish sects. However, since Sethians identified Seth with Christ (Second Logos of the Great Seth), Philaster's belief that the Sethians had pre Christian origins, other than in syncretic absorption of Jewish and Greek pre Christian sources, has not found acceptance in later scholarship.
Шығуы мен дамуы
Ханс Мартин Шенке Наг-Хаммади кітапханасындағы бірнеше мәтіндерді сетиандық деп жіктеген алғашқы ғалымдардың бірі болды. Джон Д. Тернердің сөзіне қарағанда, британдық және француздық ғалымдар сетиандықты «әртүрлі христиандық болжамның бір түрі» деп қарастырады, ал неміс және американдық ғалымдар оны «ішкі, бірақ синкретистік және гетеродокстық еврей құбылысы» деп есептейді. Роэлоф ван ден Брук «сетиандық» ешқашан жеке діни қозғалыс болмаған болуы мүмкін, дегенмен бұл термин әртүрлі мәтіндерде кездесетін мифологиялық тақырыптар жиынтығын білдіреді деп атап өтеді. Тернердің пікірінше, сетиандыққа христиандық және орта платонизм әсер еткен, ал сетиандық пен христиандық және платонизмнің өзара әрекеттесуінде алты кезеңді ажыратуға болады. Бірінші кезең. Тернердің сөзінше, біздің заманымыздың II ғасырына дейін болған екі топ сетиандардың негізін құрады: діни шенділер тобы, Барбелоиттер деп аталатын, Барбелоның атымен аталған, ең жоғарғы Құдайдың бірінші шығарылысы, және Библияны түсіндірушілер тобы, сетиттер, «Сеттің ұрпақтары». Екінші кезең. Барбелоиттер – II ғасырдың ортасында христиандық крещениелік топтармен біріккен крещениелік топ. Олар бұрыннан бар Мәсіхті «Барбелоның өзінен туған (Автогендік) Ұлы» деп қарастыра бастады, ол «көрінбейтін Рухтың «Христос»пен майланған». Тернердің айтуынша, «барбелоиттер де осы майлау рәсімін крещение кезінде орындап, Адам Ұлының түпкі бейнесіне теңестірілді». Жердегі Иса Барбелоның кейпі ретінде қарастырылды, ол Құдайдың Логосы ретінде пайда болды және крещение алғанда Христостық мәртебеге ие болды. Үшінші кезең. II ғасырдың соңында христиандыққа өткен Барбелоиттер сетиттермен бірігіп, гностикалық сетиандарды құрды. Сет және Мәсіх «жақында ғана әлемге келіп, Исаны айқышқа шегеленгеннен құтқару үшін Логос ретінде келген Құдайдың нағыз бейнесі» ретінде танылды. Төртінші кезең. II ғасырдың соңында сетиандық дамитын христиандық ортодоксиядан ажырады, ол сетиандардың Мәсіх туралы докетикалық көзқарасын қабылдамады. Бесінші кезең. III ғасырдың басында сетиандық христиандық ересиологтары тарапынан толығымен қабылданбады, ал сетиандық өз шығу тегіне деген қызығушылығын жоғалтып, платонизмнің ойшылдық тәжірибелеріне бет бұрды. Алтыншы кезең. III ғасырдың соңында сетиандыққа Плотин сияқты неоплатонистер шабуыл жасады, нәтижесінде сетиандық платонизмнен алшақтады. IV ғасырдың басы мен ортасында сетиандық әртүрлі секталық гностикалық топтарға бөлінді, мысалы, Архонттар, Аудиандар, Борбориттер және Фибиониттер. Олардың кейбіреулері орта ғасырларға дейін өмір сүрді.
Hans Martin Schenke was one of the first scholars to categorize several texts in the Nag Hammadi library as Sethian. According to John D. Turner, British and French scholarship tends to see Sethianism as "a form of heterodox Christian speculation", while German and American scholarship views it as "a distinctly inner Jewish, albeit syncretistic and heterodox, phenomenon." Roelof van den Broek notes that "Sethianism" may never have been a separate religious movement but that the term rather refers to a set of mythological themes that occur in various texts. According to Turner, Sethianism was influenced by Christianity and Middle Platonism, and six phases can be discerned in the interaction of Sethianism with Christianity and Platonism. Phase 1. According to Turner, two different groups, existing before the 2nd century CE, formed the basis for the Sethians: a Jewish group of possibly priestly lineage, the so called Barbeloites, named after Barbelo, the first emanation of the Highest God, and a group of Biblical exegetes, the Sethites, the "seed of Seth". Phase 2. The Barbeloites were a baptizing group that in the mid 2nd century fused with Christian baptizing groups. They started to view the pre existing Christ as the "self generated (Autogenes) Son of Barbelo", who was "anointed with the Invisible Spirit's 'Christhood. According to Turner, this "same anointing [was] received by the Barbeloites in their baptismal rite by which they were assimilated to the archetypal Son of Man." The earthly Jesus was regarded as the guise of Barbelo, appearing as the Divine Logos, and receiving Christhood when he was baptized. Phase 3. In the later 2nd century CE, the Christianized Barbeloites fused with the Sethites, together forming the Gnostic Sethianists. Seth and Christ were identified as bearers of "the true image of God who had recently appeared in the world as the Logos to rescue Jesus from the cross." Phase 4. At the end of the 2nd century, Sethianism grew apart from the developing Christian orthodoxy, which rejected the Docetian view of the Sethians on Christ. Phase 5. In the early 3rd century, Sethianism was fully rejected by Christian heresiologists, and Sethianism shifted toward the contemplative practices of Platonism, while losing their interest in their own origins. Phase 6. In the late 3rd century, Sethianism was attacked by neo Platonists like Plotinus, and Sethianism alienated from Platonism. In the early to mid 4th century, Sethianism fragmented into various sectarian Gnostic groups, like the Archontics, Audians, Borborites, and Phibionites. Some of these groups existed into the Middle Ages.
Мандайлықпен қарым-қатынасы
Әр түрлі ғалымдар мандайлық және сетиандық діндерінің арасында көптеген ұқсастықтарды атап көрсеткен. Курт Рудольф (1975) Мандейлік мәтіндер мен Наг-Хаммади кітапханасынан табылған сетиандық гностикалық мәтіндер арасындағы көптеген параллельдерді байқады. Біргер А. Пирсон да сетиандықтардың "Бес мөрін", оның пікірінше, суға бес рет ритуалдық шомылуға сілтеме жасайды, Мандейлік масбутамен салыстырады. Баклидің (2010) сөзіне сәйкес, "Сетян гностикалық әдебиеті, болмаса Мандейлік шомылдыру идеологиясымен туысқандай байланысты".
Various scholars have noted many similarities between Mandaeism and Sethianism. Kurt Rudolph (1975) has observed many parallels between Mandaean texts and Sethian Gnostic texts from the Nag Hammadi library. Birger A. Pearson also compares the "Five Seals" of Sethianism, which he believes is a reference to quintuple ritual immersion in water, to Mandaean masbuta. According to Buckley (2010), "Sethian Gnostic literature is related, perhaps as a younger sibling, to Mandaean baptism ideology."
Мифология
Сетиандықтар өз гнозисін Хауа мен Адамның үшінші ұлы Сетке және Нойдың әйелі Нореяға жатқызды, ол мандеизм мен манихейшілдікте де маңызды рөл атқарады. Сеттік космогоникалық миф Жаратылыс кітабына және Бес кітаптың қалған бөліміне кіріспе болып табылады, соның арқасында ортодоксалды еврейлердің жаратылыс туралы түсінігі мен Құдайдың шындықпен байланысы түбегейлі түрде қайта қарастырылады. Сеттік космогония ең әйгілісі Иоаннның Апокрифінде кездеседі, онда белгісіз Құдай сипатталады. Сеттік концепциялардың көптегені Платондық немесе неоплатондық идеялардың Ескі өсиетпен қосылуынан туындаған, бұл эллинистік иудаизмде кең таралған, мысалы, Филон (б.з.д. 20 – б.з. 40 ж.) сияқты философтардың еңбектерінде көрінеді.
Sethianism attributed its gnosis to Seth, third son of Eve and Adam, and Norea, wife of Noah, who also plays a role in Mandeanism and Manicheanism. The Sethian cosmogonic myth gives a prologue to Genesis and the rest of the Pentateuch, presenting a radical reinterpretation of the orthodox Jewish conception of creation, and the divine's relation to reality. The Sethian cosmogony is most famously contained in the Apocryphon of John, which describes an Unknown God. Many of the Sethian concepts derived from a fusion of Platonic or Neoplatonic concepts with the Old Testament, as was common in Hellenistic Judaism, exemplified by Philo (20 BC–40 AD).
Жасау
"Белгісіз Құдайдан" ғасырлар пайда болады, ер және әйел жұптарының тізбегі. Олардың біріншісі – Барбело, ол келесі эманациялардың қозғаушы күші. Бұл ғасырлар Құдайдың әр түрлі сипаттарын көрсетеді, олар бастауынан бөлінгенде айқындалмайды. Құдай мен ғасырлар – Плерома деп аталатын рухани әлемнің толық жиынтығы. Мифтің кейбір нұсқаларында, Эон София Құдайдың іс-әрекеттерін еліктейді, Плеромадағы басқа ғасырлардың алдын ала келісімінсіз өзінің эманациясын жасайды. Бұл Плерома ішінде дағдарыс тудырады, нәтижесінде "арыстан басы бар жылан" – Ялдабаот пайда болады. Бұл бейне Платонның "Тимей» еңбегіндегі сурет бойынша «шебер» немесе «қолөнерші» деп белгілі. Бұл тұлға бастапқыда Софиямен жасырылады, бірақ кейін қашып, одан құдайлық күштің бір бөлігін ұрлайды. Осы ұрланған күшті пайдаланып, Ялдабаот құдайлық Плеромаға еліктеп, материалдық әлемді жасайды. Бұл міндетті орындау үшін ол Архонттар деп аталатын тұлғалар тобын жаратады, «кіші билеушілер» және физикалық әлемнің шеберлері. Олар да, оның сияқты, жануарлардың басын бейнелейтін зооморфты бейнеленеді. Кейбір мәтіндер Архонттарды яһуди апокрифтеріндегі Енох дәстүрінде сипатталған құлаған періштелермен тікелей байланыстырады. Осы кезде Сеттілік оқиғалар Жаратылыс кітабындағы оқиғалармен үйлесе бастайды, демиург және оның архонттық тобы жаратушының рөлін атқарады. Жаратылыс кітабындағыдай, демиург өзін жалғыз Құдай деп жариялайды және одан жоғары ешкім жоқ деп мәлімдейді. Алайда, көрерменнің бұрынғы оқиғалар туралы білімі осы мәлімдемені және оның авторының мәнін түбірінен өзгеше жарықтан көрсетеді. Демиург Адамды жасайды, осы процесте Софиядан ұрланған күштің бір бөлігін алғашқы адам денесіне ауыстырады. Содан кейін ол Адамның қабырғасынан Хауаны жасайды, жоғалтқан күшін қайтаруға тырысады. Осы арқылы ол Еваға зорлық жасауға тырысады, ол қазір Софияның құдайлық күшін қамтиды; бірнеше мәтіндер Софияның рухы Білім ағашына көшкенде, ол сәтсіздікке ұшырайды деп сипаттайды. Содан кейін екеуі жыланмен «әлдесуге» түседі, тыйым салынған жемісті жеп, демиург ұрлаған күшті қайтадан иеленеді.
From the "Unknown God" emanate aeons, a series of paired female and male beings. The first of these is Barbelo, who is coactor in the emanations that follow. The aeons that result are representative of the various attributes of God, which are indiscernible when they are not abstracted from their origin. God and the aeons comprise the sum total of the spiritual universe, known as the Pleroma. In some versions of the myth, the Aeon Sophia imitates God's actions, performing an emanation of her own, without the prior approval of the other aeons in the Pleroma. This results in a crisis within the Pleroma, leading to the appearance of the Yaldabaoth, a "serpent with a lion's head". This figure is commonly known as the demiurge, the "artisan" or "craftsman", after the figure in Plato's Timaeus. This being is at first hidden by Sophia but subsequently escapes, stealing a portion of divine power from her in the process. Using this stolen power, Yaldabaoth creates a material world in imitation of the divine Pleroma. To complete this task, he spawns a group of entities known collectively as Archons, "petty rulers" and craftsmen of the physical world. Like him, they are commonly depicted as zoomorphic, having the heads of animals. Some texts explicitly identify the Archons with the fallen angels described in the Enoch tradition in Judaic apocrypha. At this point the events of the Sethian narrative begin to cohere with the events of Genesis, with the demiurge and his archontic cohorts fulfilling the role of the creator. As in Genesis, the demiurge declares himself to be the only god, and that none exist superior to him. However, the audience's knowledge of what has gone before casts this statement, and the nature of the creator itself, in a radically different light. The demiurge creates Adam, during the process unwittingly transferring the portion of power stolen from Sophia into the first physical human body. He then creates Eve from Adam's rib, in an attempt to isolate and regain the power he has lost. By way of this he attempts to rape Eve who now contains Sophia's divine power; several texts depict him as failing when Sophia's spirit transplants itself into the Tree of Knowledge. Thereafter, the pair are "tempted" by the serpent, and eat of the forbidden fruit, thereby once more regaining the power that the demiurge had stolen.
Теологиялық мәні
Алғашқы сөздің қосылуы Эдемдегі оқиғалардың мағынасын түбегейлі өзгертеді. Құдайдың бұйрығын бұзудағы адамның әлсіздігі мен құлдырауын баса көрсетудің орнына, сетиандар (және олардың ізбасарлары) София туралы әңгімелерде бейнеленгендей, материяның білмеушілігімен кездескендегі Құдайдың толықтығының дағдарысын баса көрсетеді. Хауа мен Адамның Архонттар жұмағынан қуылғандығы Архонттардан босануға жасалған қадам ретінде қарастырылады. Сондықтан, Едем бағындағы жылан адамзаттың жауы немесе "алғашқы шайтан" емес, қайта құтқарушы, батыр тұлға болып көрінеді. Білім жемісін жеу – адамзатты қатыгез, зорлықпен үстемдік құрушы күштерден құтқарудың алғашқы амалы.
The addition of the prologue radically alters the significance of events in Eden. Rather than emphasizing a fall of human weakness in breaking God's command, Sethians (and their inheritors) emphasize a crisis of the Divine Fullness as it encounters the ignorance of matter, as depicted in stories about Sophia. Eve and Adam's removal from the Archon's paradise is seen as a step towards freedom from the Archons. Therefore, the snake in the Garden of Eden becomes a heroic, salvific figure rather than an adversary of humanity or a 'proto Satan'. Eating the fruit of Knowledge is the first act of human salvation from cruel, oppressive powers.