Кіріспе

Палаццо-делла-канцелярия (Канцелярия сарайы, бұрынғы Папаның Апостолдық канцеляриясы) – Италияның Рим қаласында, қазіргі Корсо Витторио Эмануэле II және Кампо-де'-Фьори арасында, Парионе ауданында орналасқан Ренессанс сарайы. Ол 1489–1513 жылдары Римнің Киелі Рим шіркеуінің камерленгосы Рафаэле кардинал Риарио үшін салынған және Римдегі ең алғашқы Ренессанс сарайы саналады. Палаццода Папалық канцелярия орналасқан, ол Ватиканның территориялық егемендігіндегі мүлік болып табылады және ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енген.

Тарих

Канцелярия Рафаэле кардинал Риарио үшін салынған, ол өзінің қуатты туысы Папа Сикст IV-ге Қасиетті Рим шіркеуінің Камерленгосы лауазымын атқарған. Ақшаның бір түнгі ойыннан түскен деген әңгіме тарады. 1517 жылы жаңадан аяқталған Палаццоны Рим папасы Лев X басып алды, кардинал Риарио оны өлтіруге тырысқан деп күдіктенді. Ол сарайды өзінің туысы кардинал Джулио де Медичиге (болашақ Папа Климент VII) сыйлады. Кардинал Джулио шіркеудің вице-канцлері болғандықтан, сарай содан бері Палаццо делла Канчелярия деп аталып, көбінесе "Канчелярия" деп айтылатын болды. 1753 жылдан бастап вице-канцлер Англия, Шотландия, Франция және Ирландия тақтарына талапкер якобит Генри Бенедикт Стюарт, Йорк герцогы кардинал, Англия, Шотландия және Ирландияның якобит Генри IX және I болды. 17 ғасырдың соңында Швецияның бұрынғы патшайымы Кристина осы жерде тұрды. 1849 жылғы Рим республикасы кезінде парламент қысқа мерзімге осы жерде отырыс өткізді. 2015 жылы ол зейнеткер, қазір қайтыс болған, Бернард кардинал Лоу, Бостон архиепископы, АҚШ резиденциясы болды.

Сәулет

Палаццо-делла-канцелярия – Римде жаңа Ренессанс стилінде тұңғыш рет толығымен салынған сарай. Оның ұзын қасбеті Дамасодағы Сан-Лоренцо базиликасын, кардиналдың титулярлық шіркеуін, оң жағынан жауып тұрады, ал сарайдың алдыңғы жағы тікелей одан жалғасады. Базиликаға кіре беріс қасбеттің оң жағында орналасқан. V ғасырға салынған базилика (ішкі бөлігі қайта жаңартылған) Сан-Клементе базиликасы сияқты, ежелгі римдік митрайдың үстінде салынған. 1988-1991 жылдар аралығындағы кортиль астындағы қазба жұмыстары Рим папасы Дамасус I-нің негізін салған және Римнің ең маңызды ерте шіркеулерінің бірі саналатын Дамасодағы Сан-Лоренцо базиликасының IV және V ғасырлардағы негіздерін ашты. Сонымен қатар, VIII ғасырдан бастап Палаццо салына бастағанға дейін пайдаланылған зират та табылды. Аркалы терезелер арасындағы жұп пілястрлардың реттелі орналасуымен ерекшеленетін қасбет флоренциялық стильде салынған, Леоне Баттиста Альбертидің Палаццо Ручеллаиімен салыстыруға болады. Жылтыр және шеттерінде ойықтары бар кесілген тас қабырғалардың жалпы үлгісі ежелгі римдік дәуірге тән. Алдыңғы есік 16 ғасырда кардинал Алессандро Фарнезедің бұйрығымен Доменико Фонтана салған. Палаццоның сүйек түсті травертині жақын жердегі Помпей театрының ежелгі қираған орындарынан алынған, себебі Рим – миллионнан астам адамға арналған қала үшін салынған, бірақ сол кезде онда бар болғаны 30 000 адам тұрған қираған орындары көп қала еді. Ішкі ауланың 44 египеттік гранит бағаналары театрдың жоғарғы қабаттарының жабық орындықтарының галереяларынан алынған, бірақ бастапқыда олар театрдан алынып, Дамасодағы ескі Сан-Лоренцо базиликасын салу үшін қолданылған. Ауланың пішіні Урбинодағы Палаццо Дукаледен алынған болуы мүмкін, өйткені Палаццоның алғашқы жобалауына қатысқан адамдар Урбинодан келген.

Өнер

Ең үлкен қабылдау залы – пианино нобильдегі Салоне д'Оноре залында 1547 жылы Джорджио Вазаридің бар болғаны 100 күнде аяқтаған алып фрескалық суреттері бар. Сондықтан бұл зал "100 күндік зал" деп аталады. Ол бұл жетістігімен Микеланджелоға мақтанды, ал ол "Si vede" ("Көрінеді") деп жауап берді. Бұл суреттер шіркеудің вице-канцлері болған, Папа III Паульдің немересі кардинал Алессандро Фарнезеге тапсырыс берілген. Папа III-нің билігі өте әдемі, бірақ абсурдты манер стилінде бейнеленген, алайда фрескалар керемет ансамбль құрайды. Канцелярия рельефтері – біздің заманымыздың I ғасырында жасалған, бірақ толыққанды емес екі маңызды рельеф. Олар сарай салынып жатқанда жерден қазылып алынған. Қазір олар Ватикан мұражайларында сақталады. Олар император Домицианды (81-96 жж.) мақтау үшін жасалған, бірақ одан кейін Нерваның келгеніне байланысты ішінара қайта өңделген.

Музыка

Палаццода кардинал Пьетро Оттобони шағын жеке театр орнатты, ал 17 ғасырдың аяғында Палаццо Римдегі музыкалық өнердің орталығына айналды. Кардинал Пьетро Оттобони вице-канцлер болып тұрғанда, Палаццо-делла-Канцелярия Римнің музыкалық өмірінің маңызды орталығы болды. 1694 және 1705 жылдар аралығында мұнда Алессандро Скарлаттидің бірнеше ораториялары және Рождествоға арналған түрлі кантаталар алғаш рет орындалды. 1709 жылы Оттобони архитектор Филиппо Джуварра жобалаған театр салдырды, ол оның қайтысынан кейін (28 ақпан 1740 ж.) бұзылыпты. Осы театрда 1712 жылғы Рождествода бала Исаны құрметтеу үшін Accademia degli Arcadi-нің кем дегенде бір жиыны өткізілді.