Ибн Тумарт: Альмохад қозғалысының негізін қалаушысы

Кіріспе

Әлмохад қозғалысының негізін қалаушы (шамамен 1080–1128/30)

Әбу Абдалла Амгар ибн Тумарт (бербер: Amghar ibn Tumert, أبو عبد الله امغار ابن تومرت, шамамен 1080–1130 немесе 1128 ж.) – қазіргі Марокконың оңтүстігіндегі Сус аймағынан шыққан мұсылман бербер діни ғалымы, ұстаз және саяси көшбасшы. Ол Атлас тауларының Масмуда берберлері арасында басталган тазалықты жақтаушы реформа қозғалысы – Әлмохад қозғалысының рухани және алғашқы әскери жетекшісі болды. Ибн Тумарт 1120 жылдары биліктегі Альморавидтерге қарсы ашық көтеріліс ұйымдастырды. Ол қайтыс болғаннан кейін оның ізбасарлары – Әлмохадтар Солтүстік Африканың көп бөлігін және Испанияның бір бөлігін жаулап алды. Әлмохад қозғалысын Ибн Тумарт құрғанмен, оның шәкірті Абд әл-Мүмин билік құрған әулеттің және Әлмохад империясының негізін қалаушы болды.

Ерте өмір

Ибн Түмәрттің өмірінің көптеген егжей-тегжейлерін агиографтар жазған, олардың еңбектерінде Альмохад доктринасының негізін қалаушы және рухани көшбасшысы туралы аңыз элементтері араластырылған. Ибн Түмәрт 1078-1082 жылдар аралығында қазіргі Марокконың оңтүстігіндегі Сус аймағындағы Игилиз деген шағын ауылда (нақты орны белгісіз) дүниеге келген. Ол Масмуда (бербер: imesmuden) тайпалық конфедерациясының бөлігі, Анти-Атлас тауларының бербер тайпасы Харғаның мүшесі болды. Оның есімі Мұхаммед ибн Абдалла немесе Мұхаммед ибн Түмәрт деп аталады. Әл-Байдақ хабарлағандай, "Түмәрт" - бұл оның әкесі Абдалланың лақап аты ("Түмәрт" немесе "Тунарт" бербер тілінен шыққан және "жақсы тағдыр", "қуаныш" немесе "бақыт" дегенді білдіреді, бұл арабша "Саад" есімімен мағыналас). Ахмет Туфик Ибн әл-Зайят әл-Тадильдің атақты кітабын зерттегенде атап өткендей, қазіргі Мароккодағы көптеген ертедегі суфилер осы есімді таңдаған. Оның әкесі Түмәрт ибн Нитауас немесе ибн Титавин Харға тайпасына, ал анасы Умм әл-Хусейн бинт Уабуркан әл-Масаккали Масаккала тайпасына жатады, екеуі де Масмуда тайпалық конфедерациясының бөлімшелері. Ибн Түмәрт қарапайым отбасыда өскен, оның әкесі мешітте шам жақтырушы болған. Ол және оның ізбасарлары Марокконың Идрис I-нің ұрпағы екенін, демек Мұхаммед пайғамбардың немересі Хасан ибн Әлидің ұрпағы екенін мәлімдеді, ол VIII ғасырда қазіргі Мароккоға паналаған. Алайда, ибн Халдун қолдауына қарамастан, бұл бүгінгі күні көп дау тудырып отыр. Ол әл-Газалимен кездесіп, одан білім алған деген пікір бар, бірақ бұл ибн Халликан сияқты басқа замандас тарихшылардың айтқандарына қайшы келеді, ал қазіргі тарихшылар бұл кездесудің болған-болмағаны белгісіз деп санайды. Ол Мутазили және Аш'ари теологтарымен кездесіп, олардан оқыды. Ол Каирге, содан кейін Александрияға барды, онда 1117/18 жылдары Магрибке кемемен оралды. Саяхат оқиғасыз болған жоқ. Ибн Түмәрт кемедегі шарап құйылған ыдыстарды теңізге лақтырып, теңізшілерге дұға уақытын және тізе бүгу санын дұрыс орындауын талап етіп, уағыз айтты (немесе мазақтады). Кейбір мәліметтер бойынша, теңізшілер шаршап, Ибн Түмәртті кемеден лақтырып тастаған, бірақ жарты күннен кейін оны әлі де су бетінде қалқып жүргенін тауып, қайтадан балық аулап алған (кейбір деректерде ол теңізде дауыл тудырған немесе тыныштандырған деп айтылады). Триполиге тоқтағаннан кейін Ибн Түмәрт Махдияға келіп, Туниске, содан кейін Бежаяға қарай жол жүріп, пуритандық, қарапайым исламды уағыздады. Ибн Түмәрт тыңдаушылардың көпшілігі арасында пуритандық таяғын сілтеп, жұрт алдында жыныстардың араласуына, шарап пен музыка өндірісіне және әйелдерді жамылғысыз жауып тұрған ерлердің сәніне (Альморавидтермен қалалық орталықтарға тараған Сахара шөлінің Санхаджа берберлері арасындағы әдет) шағымданып айтты. Ибн Түмәрт мешіттер мен мектептердің баспалдақтарына шығып, кез келген адамды талқылауға шақырды. Оның әзіл-қалжыңға толы, қызу уағыздауы билік өкілдерін қаладан қалаға айдап жүріп, оны қуды. Бежаядан қуылғаннан кейін Ибн Түмәрт 1119 жылы Меллаладағы (қаладан бірнеше шақырым оңтүстікке қарай) лагерьге орналасты, онда ол өзінің алғашқы ізбасарлары мен жақтастарын жинады. Олардың арасында әл-Башир (оның бас стратегі болатын ғалым), Абд әл-Му'мин (оның соңғы орынбасарлары болатын зената бербері) және Әбу Бакр Мұхаммед әл-Байдақ (кейіннен Альмохадтардың хроникасы Кітаб әл-Ансабты жазған) болды. Меллалада Ибн Түмәрт және оның жақын серіктері саяси іс-қимыл жоспарын жасақтады. 1120 жылы Ибн Түмәрт өзінің аздап шәкірттерімен батысқа, қазіргі Мароккоға қарай бет алды. Ол Фезге, сол кездегі зияткерлік астанаға тоқтап, қаланың жетекші маликтік ғалымдарымен пікір таластырды. Оларды таусып, Фездің уламалары жеткілікті деп шешті және оны қаладан қуып жіберді. Ол оңтүстікке қарай жүріп, қаладан қалаға қаңғып жүрді (айтқаны бойынша, ол және оның серіктері Бу Регрег арқылы жүзуге мәжбүр болды, өйткені олар паромға жолдама ала алмады). Маракешке келгеннен кейін көп ұзамай Ибн Түмәрт жергілікті мешітте Альморавид билеушісі Али ибн Юсуфты іздестірді. Оқиға кезінде, Әмірдің бар екенін айтуды сұрағанда, Ибн Түмәрт "Әмір қайда? Мен мұнда тек әйелдерді ғана көремін!" деді, бұл Альморавид билеушілерінің киетін жамылғысына қатысты сөз болды. Ибн Түмәрт бүлік шығаруға итермеледі деп айыпталған соң, әмір мен оның кеңесшілерінің алдында өзін қорғады. Өзін жай ғана ғалым, реформаның дауысы ретінде таныстырды. Ол әмірге және оның кеңесшілеріне жаңашылдықтың қаупі мен Сүннеттің маңыздылығы туралы уағыз айтты. Әмірдің ғалымдары Альморавидтер де пуритандық идеалдарды қабылдағандарын және Сүннетке берілгендерін еске салғанда, Ибн Түмәрт Альморавидтердің жариялаған пуритандығы "надандықпен" бүлдірілгенін және олардың биліктерінде тәртіпсіздік пен дінсіздікке толы дәлелдер бар екенін көрсетті. Олардың доктриналық мәселелерде көп айырмашылық жоқ екенін айтқанда, Ибн Түмәрт өзінің ерекше тәухид және Алланың сипаттары туралы ілімдерін баса көрсетті. Ұзақ сараптан кейін Маракештің Альморавид ғалымдары Ибн Түмәрттің біліміне қарамастан, дінсіз және қауіпті деп шешіп, оның Харижиттердің бүлікші екенін айтты және оны өлімге кесуге немесе түрмеге қамауға ұсынды. Алайда, Альморавид әмірі оны тек қана қаладан қууға шешім қабылдады, он төрт қамшымен жазалады. Содан кейін Ибн Түмәрт бірден жақын таулардағы үңгірге орналасты (бұл Мұхаммедтің Хира үңгіріне шегінуінің әдейі еске алуы). Оның ерекше шегінуі, тұрмысы, сондай-ақ оның емшілік қабілеті мен кереметтер жасаушы туралы қауесеттер жергілікті халыққа оның құдайға жақын, құдіретті күші бар қасиетті адам екенін сезіндірді (кейінгі агиографтар бұл тұрғыны деңгейге түсірді). 1121 жылғы Рамазан айының соңында, әсерлі уағызда Ибн Түмәрт Альморавидтерді реформалауға көндіруге жасаған тырысының сәтсіз аяқталғанын баяндады. Уағыз соңында, өзінің Мұхаммедтің ұрпағы екенін мәлімдегеннен кейін, Ибн Түмәрт кенеттен өзін шын Махди, күтілген құдайдан басшылық алған әділ билеуші деп жариялады. Оның тыңдаушылары оны дереу осылай таныды. Бұл Альморавид мемлекетіне соғыс жариялаумен тең болды. Өйткені Махдидің түсіндірулерін қабылдамау немесе қарсы тұру құдайға қарсы тұрумен тең болып, мұндай іс-әрекет діннен тайғанау ретінде өлім жазасына алып келуі мүмкін еді.

Many of the details of Ibn Tumart's life were recorded by hagiographers, whose accounts probably mix legendary elements from the Almohad doctrine of their founding figure and spiritual leader. Ibn Tumart was born sometime between 1078 and 1082 in the small village of Igiliz (exact location uncertain) in the Sous region of southern present day Morocco. He was a member of the Hargha, a Berber tribe of the Anti Atlas range, part of the Masmuda (Berber: imesmuden) tribal confederation. His name is given alternatively as Muhammad ibn Abdallah or Muhammad ibn Tumart. Al Baydhaq reported that "Tumart" was actually his father Abdallah's nickname ("Tumart" or "Tunart" comes from the Berber language and means "good fortune", "delight" or "happiness", and makes it an equivalent of the Arabic name "Saad". As it was noted by Ahmed Toufiq in his research about Ibn al Zayyat al Tadili's famous book at Tashawof, many early Sufi saints held this name in present day Morocco). His father Tumart ibn Nitawas or ibn Titawin belonged to the Hargha and his mother Umm al Husayn bint Waburkan al Masakkali to the Masakkala, both of which are divisions of the Masmuda tribal confederation. Ibn Tumart came from a humble family, and his father was a lamplighter at the mosque. He and his followers claimed he was a descendant of Idris I of Morocco and thus Hasan ibn Ali, grandson of the prophet Muhammad, who took refuge in present day Morocco in the eighth century. However, despite being supported by ibn Khaldun, this is today largely disputed. support that he met and studied under al Ghazali, but this contradicts what other contemporary historians like ibn Khallikan have said, and modern historians also maintain that it is unknown whether this encounter happened). He met and studied under both Mu'tazili and Ash'ari theologians. He proceeded to Cairo, and thereon to Alexandria, where he took a ship back to the Maghreb in 1117/18. The journey was not without incident Ibn Tumart took it upon himself to toss the ship's flasks of wine overboard and set about lecturing (or harassing) the sailors to ensure they adhered to correct prayer times and number of genuflections; in some reports, the sailors got fed up and threw Ibn Tumart overboard, only to find him still bobbing a half day later and fished him back (he is also reported in different chronicles of having either caused or calmed a storm at sea). After touching at Tripoli, Ibn Tumart landed in Mahdia and proceed on to Tunis and then Bejaia, preaching a puritan, simplistic Islam along the way. Waving his puritan's staff among crowds of listeners, Ibn Tumart complained of the mixing of sexes in public, the production of wine and music, and the fashion of veiling men unveiling women (a custom among the Sanhaja Berbers of the Sahara Desert, that had spread to urban centers with the Almoravids). Setting himself up on the steps of mosques and schools, Ibn Tumart challenged everyone who came close to debate – unwary Maliki jurists and scholars frequently got an earful. His antics and fiery preaching prompted fed up authorities to hustle him along from town to town. After being expelled from Bejaia, Ibn Tumart set himself up c.1119 at an encampment in Mellala (a few miles south of the city), where he began receiving his first followers and adherents. Among these were al Bashir (a scholar, who would become his chief strategist), Abd al Mu'min (a Zenata Berber who would become his eventual successor) and Abu Bakr Muhammad al Baydhaq (who would later write the Kitab al Ansab, the chronicle of the Almohads.) It was at Mellala that Ibn Tumart and his close companions began forging a plan of political action. In 1120, Ibn Tumart and his small band of followers headed west into present day Morocco. He stopped by Fez, the intellectual capital at the time, and engaged in polemical debates with the leading Malikite scholars of the city. Having exhausted them, the ulama of Fez decided they had enough and expelled him from the city. He proceeded south, hurried along from town to town like a vagabond (reportedly, he and his companions had to swim across the Bou Regreg, as they could not afford the ferry passage). Shortly after his arrival in Marrakesh, Ibn Tumart is said to have successfully sought out the Almoravid ruler Ali ibn Yusuf at a local mosque. In the famous encounter, when ordered to acknowledge the presence of the emir, Ibn Tumart reportedly replied "Where is the emir? I see only women here!" an insulting reference to the tagelmust veil worn by the Almoravid ruling class. Charged with fomenting rebellion, Ibn Tumart defended himself before the emir and his leading advisors. Presenting himself as a mere scholar, a voice for reform, Ibn Tumart set about lecturing the emir and his leading advisors about the dangers of innovations and the centrality of the Sunnah. When the emir's own scholars reminded him the Almoravids too embraced puritanical ideals, and were committed to the Sunnah, Ibn Tumart pointed out that the Almoravids professed puritanism had been clouded and deviated by "obscurantists", drawing attention to the ample evidence of laxity and impiety that prevailed in their dominions. When countered that at least on points of doctrine, there was little difference between them, Ibn Tumart brought out more emphasis on his own peculiar doctrines on the tawhid and the attributes. After a lengthy examination, the Almoravid jurists of Marrakesh concluded Ibn Tumart, however learned, was blasphemous and dangerous, insinuating he was probably a Kharijite agitator, and recommended he should be executed or imprisoned. The Almoravid emir, however, decided to merely expel him from the city, after a flogging of fourteen lashes. Almost immediately, Ibn Tumart set himself up in a nearby mountain cave (a conscious echo of the Muhammad's withdraw to the cave of Hira). His bizarre retreat, his ascetic lifestyle, probably combined with rumors of his being a faith healer and small miracle worker, gave the local people the initial impression that he was a holy man with supernatural powers (a point de emphasized by later hagiographers).]] Towards the end of Ramadan in late 1121, in a particularly moving sermon, Ibn Tumart reviewed his failure to persuade the Almoravids to reform by argument. After the sermon, having already claimed to be a descendant of Muhammad, Ibn Tumart suddenly 'revealed' himself as the true Mahdi, the expected divinely guided justicer. He was promptly recognized as such by his audience. This was effectively a declaration of war on the Almoravid state. For to reject or resist the Mahdi's interpretations was equivalent to resisting God, and thus punishable with death as apostasy.

Тинмель және әлмохадтар көтерілісі

Ибн Тумарт өзінің ізбасарларын Альморавидтерге қарсы ашық көтеріліске қарулануға шақырды, Альморавид мемлекетін тазарту миссиясын орындау үшін. 1122 жылы немесе одан кейін көп ұзамай (шамамен 1124 жылы) ол Тинмельде (немесе "Тин Маль", "ақ" деген мағынада) рибат құрды. Тинмель – Альмохад көтерілісінің рухани орталығы және әскери штабы ретінде қызмет еткен, басып алуға мүмкін емес бекінілген кешен. Осы кезеңде ол өзінің жақтастарына нұсқау беру үшін әртүрлі ілімдер туралы монографиялар сериясын жазды. Бұл әртүрлі еңбектер кейіннен 1183-84 жылдары Альмохад халифасы Юсуф ибн Абд әл Мамунның бұйрығымен жиналып, құрастырылды (кейіннен 1903 жылы француз тіліне аударылды, "Livre d'Ibn Toumert" деген атпен). Альмохад көтерілісіне алты негізгі Масмуда тайпасы қосылды: Ибн Тумарттың өзінің Харга тайпасы (Анти Атлас тауынан) және Ганфиса, Гадмива, Хинтата, Хаскура және Хазрая (шамамен батыстан шығысқа қарай, Жоғарғы Атлас жотасының бойында). Келесі сегіз жыл бойы Альмохад көтерілісі көбінесе Атлас тауларының шатқалдары мен шыңдары арқылы жүргізілген, шешілмеген партизан соғысына дейін шектелді. Альмохадтардың осы кезеңде келтірген басты зияны – Альморавидтердің салық жинауын бұзу және Маракештің оңтүстігіндегі жолдар мен тау өткелдерін қауіпсіз емес (немесе мүлдем өтпейтін) ету болды. Альмохадист Масмуда тайпаларының үш жағынан қоршап тұрған Сос аңғары дерлік толық оқшауланды. Альморавидтерді ерекше алаңдатқан нәрсе – Орика және Тизи-н-Тичка асуларына төнген қауіп еді, олар Марракешті Жоғарғы Атлас тауының арғы жағындағы Драа аңғарымен байланыстырды. Бұл – Батыс Африкадан қазіргі Мароккоға алтын жеткізілген Сахара арқылы сауда жасалатын маңызды Сиджилмасса қаласына жететін басты жолдар еді. Бірақ Альморавидтер тар асулар арқылы жеткілікті күш жіберуге мүкіндік таппады, Альмохад көтерісшілерін оңай қорғалатын тау бекіністерінен ығыстыру үшін. Альморавид билігі оларды шектеу үшін бекіністер салуға келісті (ең танымал Тасгимут бекінісі Агматқа жақындауды қорғады), сонымен қатар шығысқа қарай өту жолдары арқылы баламалы маршруттарды зерттеді. Ибн Тумарттың ең жақын серігі және бас стратегі әл-Башир саяси комиссар рөлін өз мойнына алып, Масмуда тайпалары арасында ілімдік тәртіпті сақтады, көбінесе қатаң жазалау шараларын қолданып. Бұл 1129-30 жылдың қысында әл-Башир жүргізген танымал тазалау (тамизиз) және адал емес жақтастарды жаппай өлімге ұқсатып, қысқа ғана "террор билігі" ретінде сипатталды.

Ibn Tumart urged his followers to arms in open revolt against the Almoravids, to fulfill the mission of purifying the Almoravid state. In 1122, or shortly thereafter (c. 1124) he founded a ribat at Tinmel (or 'Tin Mal', meaning "(she who is) white"), in a small valley of the Nfis in the middle of the High Atlas. Tinmel was an impregnable fortified complex, which would serve both as spiritual center and military headquarters of the Almohad rebellion. It is during this period that he wrote a series of monographs on various doctrines for the instruction of his men. These disparate works were later collected and compiled in 1183–84, on the order of the Almohad caliph Yusuf ibn Abd al Ma'mun (later translated in French in 1903, under the title Livre d'Ibn Toumert.) Six principal Masmuda tribes adhered to the Almohad rebellion: Ibn Tumart's own Hargha tribe (from the Anti Atlas) and the Ganfisa, the Gadmiwa, the Hintata, the Haskura and the Hazraja (roughly from west to east, along the High Atlas range). For the next eight years, the Almohad revolt was largely confined to an irresolute guerilla war through the ravines and peaks of the Atlas range. The principal damage done by the Almohads at this stage was the disruption of Almoravid tax collection, and rendering insecure (or altogether impassable) the roads and mountain passes south of Marrakesh. The Sous valley, surrounded on three sides by Almohadist Masmuda mountaineers, was nearly cut off and isolated. Of more particular concern to the Almoravids was their threat to the Ourika and Tizi n'Tichka passes, that connected Marrakesh to the Draa valley on the other side of the High Atlas. These were the principal routes to the all important city of Sijilmassa, gateway of the trans Saharan trade, by which gold came from west Africa to present day Morocco. But the Almoravids were unable to send enough manpower through the narrow passes to dislodge the Almohad rebels from their easily defended mountain strongpoints. The Almoravid authorities reconciled themselves to setting up strongpoints to confine them (most famously the fortress of Tasghimout that protected the approach to Aghmat), while exploring alternative routes through more easterly passes. Ibn Tumart's closest companion and chief strategist, al Bashir, took upon himself the role of political commissar, enforcing doctrinal discipline among the Masmuda tribesmen, often with a heavy head. This culminated in an infamous purge (tamyiz) conducted by al Bashir in the winter of 1129–30, with mass executions of disloyal partisans, which has been characterized as a brief "reign of terror".

Әл-Бухайра шайқасы

1130 жылдың басында альмохадтар төмендіктегі альморавидтерге қарсы алғашқы маңызды шабуыл жасау үшін таудан түсті. Бұл апатқа ұшырады. Әл-Башир (кейбір деректерде Абд әл-Мұмин) альмохад әскерлерін бірінші болып Агматқа қарсы жетектеді. Олар қарсы келген альморавид әскерін жеңіп, қашқан қалдықтарын Маракешке дейін қуды. Альмохадтар Маракешті қоршауға алып, альморавид астанасын қоршаудың алғашқы тіркелген жағдайы болды, оның қабырғалары жақында ғана салынған еді. Альморавид әмірі Әли ибн Юсуф дереу қазіргі Марокконың басқа аймақтарынан күш сұрады. Қырық күн қоршаудан кейін, мамыр айында (кейбір деректерде 1130 жылдың 14 сәуірінде), Сиджилмассадан келген көмекші колоннаның жақындап келе жатқаны туралы жаңалық естіп, альморавидтер Маракештен күшпен шығып, қанды шайқаста альмохадтарды талқандады – Аль Бухайра шайқасы (қаланың шығысындағы үлкен бақтың атымен аталған). Альмохадтар жеңіліске ұшырап, зор шығынға ұшырады – тек Харғадан 12 000 адам қаза тапты. Әл-Башир және басқа да бірнеше маңызды тұлғалар шайқаста қаза болды. Егер күрт жауын-шашын болмағанда, ол шайқасты тоқтатып, қалғандарына тауға қашуға мүмкіндік бермегенде, альмохадтар сол жерде жойылған болар еді. Оқиғаның кейінгі, ерекше және қорқынышты бөлігінде Ибн Тумарт түнде өзінің жақтастарымен бірге шайқас даласына оралған және оларға тыныс алу үшін кішкентай құбырмен бірге жерге көмілуді бұйырған. Содан кейін, рухсыз альмохадтарды қайтару үшін, ол олардың ісінің дұрыстығына күмәнданатындарды шайқас даласына барып, өлгендерден Алла жолында күресіп қаза тапқаннан кейін жұмақтың несібесін иеленіп жатыр ма екенін сұрауға шақырды. Олар жерге көмілген адамдардан жағымды жауап естігенде, көңілдері тынышты. Алдануды жасыру үшін, Ибн Тумарт оларды сол жерде көміп қалдырып, құбырларын толтырып, олардың тұншығуына себеп болды.

Ибн Түмәрттен кейінгі әлмохадтар

Ибн Түмәрт 1130 жылғы тамызда, әл-Бухайра шайқасындағы қарулы жанжалдан кейін бірнеше ай өткен соң қайтыс болды. + Аты-жөні: Абд әл-Мүмин ибн Әли, тегі – Тагра (қазіргі Алжир, Тлемсен қаласының жанында), Абд әл-Мүмин Зената конфедерациясының Кумия тайпасынан шыққан бербер. Меллалада Абд әл-Мүмин "Альмохадтардың шамшырағы" (Сирадж әл-Муваххидин) атағын алды. 1130 жылы Ибн Түмәрт қайтыс болғаннан кейін ол Альмохад әмірі және алғашқы Альмохад халифасы болды. Омар ибн Әли әл-Санхажи (қарастырылатын "Омар Асанаг"), Санхажа бербері, шамамен 1142 жылы табиғи себептерден қайтыс болды. Кейде Альмохад тарихшысы әл-Байдақтың бауырласы деп есептеледі. Әбу әл-Раби' Сүлеймен ибн Махлуф әл-Хадрами ("Ибн әл-Баққал" деп танылады), Ахмат халқынан. Оның есімі арабшаланды, берберлер арасында bn al Baqqāl және Ibn Tāʿḍamiyīt деп белгілі болды. 1130 жылы әл-Бухайра шайқасында қаза тапты. Әбу Ибрахим Исмаил Ибн Ясаллали әл-Хазражи ("Исмаил Игиг" немесе "Исмаил әл-Хазражи" деп танылады), Хазража тайпасының басшысы, 1120 жылы Ибн Түмартты Агматтан Биік Атласқа алып келген. Кейін Ибн Түмәрттің Харга тайпасын басқаруға тағайындалды. Әбу Имран Мұса ибн Тамара әл-Гадмиви, Жоғарғы Атлас масмудасының Гадмива тайпасының басшысы. 1130 жылы әл-Бухайра шайқасында қаза тапты. Әбу Яхья Әбу Бакр ибн Йиггит, Хинтата тайпасынан. 1130 жылы әл-Бухайра шайқасында қаза тапты. Оның ұлы қысқа уақытқа Кордованың Альмохад губернаторы болып қызмет етті. Әбу Абдалла Мұхаммед ибн Сүлеймен, Массакала тайпасынан шыққан. Ол Ансадан, Анти-Атлас тауларының оңтүстігіндегі оазистен келген. Абдулла ибн Я'ла ("Ибн Мальвия" деп танылады), Меллаладағы жақтас, кейіннен Масмуданың Ганфиса тайпасының шейхы болып тағайындалды. Ол Абд әл-Мүминмен мұрагерлік мәселесінде дауласқан, бірақ жеңіліп, 1132 жылы өлім жазасына кесілді. Абдулла ибн Мухсин әл-Ваншариси ("әл-Башир" деп танылады), Оран қаласынан шыққан ғалым, Меллалада жақтас болды. Ол Ибн Түмарттың жақын көмекшісі, бас стратегі және орындаушысы болды. "Жаршы" (әл-Башир) деп танылған ол 1130 жылы әл-Бухайра шайқасында қаза тапты. Әбу Хафс Умар ибн Яхья әл-Хинтати ("Омар Хинтата" немесе "Омар Инти" деп танылады), Масмуданың Хинтата тайпасының басшысы. Омар Хинтата Абд әл-Мүминнің қарындасының күйеуі және басты одақтасы болды. Ол ірі әскери қолбасшы, кейінгі Ифрикия Хафсид әулетінің түбі. Ондық кеңестің бес мүшесі 1130 жылы әл-Бухайра шайқасында қаза тапты, екеуі кейінгі жылдары қайтыс болды, ал тек үшеуі ғана Альмохад империясының гүлдену кезеңіне дейін тірі қалды: Абд әл-Мүмин, Омар Хинтата және Исмаил әл-Хазражи.

Ibn Tumart died in August 1130, only a few months after the disastrous defeat at al Buhayra. + Name NotesAbd al Mu'min ibn Alioriginally from Tagra (near Tlemcen, modern Algeria), Abd al Mu'min was a Berber of the Kumiya tribe of the Zenata confederation. Abd al Mu'min adhered at Mellala, and was given the appellation of "Lamp of the Almohads" (Siraj al Muwahhidin). He became Almohad emir and the first Almohad caliph after Ibn Tumart's death in 1130. Omar ibn Ali al Sanhaji (known as "Omar Asanag") a Sanhaja Berber, prob. adhered at Mellala Died c. 1142 of natural causes. Sometimes said to be the brother of the Almohad chronicler al Baydhaq. Abu al Rabi' Sulayman ibn Makhluf al Hadrami (known as "Ibn al Baqqal") from the people of Aghmat. His name was Arabized, he was known to the Berbers as bn al Baqqāl and Ibn Tāʿḍamiyīt. Killed at battle of al Buhayra in 1130. Abu Ibrahim Ismail Ibn Yasallali al Hazraji (known as "Ismail Igig" or "Ismail al Hazraji") chieftain of Hazraja tribe of the Masmuda, who spirited Ibn Tumart from Aghmat to the High Atlas in 1120. Later appointed to lead Ibn Tumart's own Hargha tribe. Abu 'Imran Musa ibn Tammara al Gadmiwi chieftain of the Gadmiwa tribe of the Masmuda of the High Atlas. Killed at 1130 battle of al BuhayraAbu Yahya Abu Bakr ibn Yiggit from the Hintata tribe. He was killed in the 1130 battle of al Buhayra. His son would briefly serve as Almohad governor of Cordova. Abu Abd Allah Muhammad ibn Sulaīman originally from the Massakala tribe. He came from Ānsā, an oasis in south of the Anti Atlas. Abd Allah ibn Ya'la (known as "Ibn Malwiya") prob. adhered at Mellala, later appointed as sheikh of the Ganfisa tribe of the Masmuda. He disputed the succession with Abd al Mu'min, but was defeated and executed in 1132. Abd Allah ibn Muhsin al Wansharisi (known as "al Bashir") A scholar from Oran, prob. adhered at Mellala. He became Ibn Tumart's early right hand man and chief strategist and enforcer. Known as "the Herald" (al Bashir), he was killed in the 1130 battle of al Buhayra. Abu Hafs Umar ibn Yahya al Hintati (known as "Omar Hintata" or "Omar Inti") chieftain of the Hintata tribe of the Masmuda of the High Atlas. Omar Hintata became the father in law and principal ally of Abd al Mu'min. A major military leader, he is the stem of the later Hafsid dynasty of Ifriqiya. Of the Council of Ten, five were killed at al Buhayra in 1130, two died in subsequent years, and only three survived well into the height of the Almohad empire Abd al Mu'min, Omar Hintata and Ismail al Hazraji.

Мұрагерлік

Алмохад хагиографы әл-Байдах Ибн Тумарт Бежаияда Әбд әл-Мұминді өзінің мұрагері етіп тағайындағанын мәлімдейді. Бірақ, Ибн Тумарттың қайтысынан кейін, оның орнын басу үшін қатыгез күрес болғаны көбірек мүмкіндік (бірақ жылнамаларда еске алынбаған). Әбд әл-Мұмин оларды қайтадан бірлестіруге мәжбүр болды. (Ибн Халдун (сенімсіз түрде) Әбд әл-Мамунның Ибн Тумарттың өлімін шамамен екі жыл жасырғанын, одақтастар жинап, Омар Хинтатидің қызына үйленгенін, ол оның басты одақтасы болғанын хабарлайды.) Оның басты қарсыласы Ибн Мальвия 1132 жылға дейін тұтқындалып, айыпталып, өлім жазасына кесілді, ал Ибн Тумарттың отбасы көп ұзамай маңыздылығын жойды, олардың рөлдерін Әбд әл-Мұминнің отбасы, болашақ Альмохад халифаларының әулеті иеленді. Әбд әл-Мұминнің басшылығына қатысты қалған күмәндер он жылдан кейін сейілді, ол қайта жандандырылған Альмохадтарды қазіргі Марокконы басып алу үшін жеті жылдық науқанға бастап, 1147 жылы Маракештің құлауымен аяқтады.

Жазушысы: Ибн Түмәрт

Мухаммед ибн Тумерттың кітабы, Альмохадтардың махдисі, 1903 жылғы басылым, Игнац Голдзихер, редактор, Алжир: П. Фонтана. толық мәтін онлайн; кіріспе (Fr) Эварист Леви Провансаль (1928), редактор, Documents inédits d'histoire almohade: «Legajo» 1919 қорының араб бөлімінен алынған қолжаз үзінділері. Париж: Гёттнер.

Ибн Түмәрт туралы жазылған

Буруиба, Рашид (1966) “Ибн Тумарттың туған күні туралы”, Магриб тарихы және өркениеті журналы, қаңтар, 19–25 беттер. Корнелл, Винсент Дж. (1987) “Түсіну – қабілеттің анасы: Ибн Тумарттың доктринасындағы жауапкершілік және іс-қимыл”, Studia Islamica, № 66 (1987), 71–103 беттер, JSTOR: Түсіну – қабілеттің анасы: Ибн Тумарттың доктринасындағы жауапкершілік және іс-қимыл. Кушинг, Дана (2016) “Ибн Тумарт” Curta және Holt, ред. Дін тарихындағы маңызды оқиғалар энциклопедиясы. Флетчер, Мадлен (1991) “Альмохад тәухиді: логикаға сүйенген теология”, Numen, 38-том, № 1, 1991, 110–127 беттер. Фромхерц, Аллен Дж. (2005) “Альмохад Меккесі: Иглиді және Ибн Тумарттың үңгірін табу”, Al Qantara, ISSN 0211 3589, 26-том, № 1, 175–190 беттер. Гарсия, Сенен А. (1990) “Масмуда берберлері және Ибн Тумарт: Альмохад қозғалысының өрлеуіне этнографиялық интерпретация”, Ufahamu, ISSN 0041 5715, 18-том, № 1, 3–24 беттер. Уичи, Миранда А. (1953–54, 1963) Реконкистаның араб жылнамалары жинағы, 3 том, Тетуан. Marroqui баспасы. Уичи, Миранда А. (1956–57) Альмохад империясының саяси тарихы, 2 том, Тетуан. Marroqui баспасы. Ибн Халликан, Биографиялық сөздік, 1843 ж., М. де Слан аудармасы, Париж, 3-том, 205-бет. Жюльен, Шарль Андре (1931), Солтүстік Африка тарихы, бастауынан 1830 жылға дейін, 1961 ж., Париж: Payot. Кеннеди, Хью (1996) Мұсылмандық Испания және Португалия: Аль-Андалустың саяси тарихы. Лондон: Addison Wesley Longman. Лауст, Х., “Ибн Таймияның Ибн Тумартқа қатысты фетвасы”, “Француз археология институтының бюллетені, LIX” (Каир, 1960), 158–184 беттер. Мессье, Р. А. (2010) Альморавидтер және джихадтың мағынасы. Санта-Барбара, Калифорния: Praeger. Милле, Рене (1923) Альмохадтар: Бербер әулетінің тарихы. Париж: Soc. d’éditions géographiques. Вассерштейн, Д. Дж. (2003) “Ибн Тумарттың өмірбаянындағы Йона тақырыбы”, Ф. Дафтари және Дж. В. Мери, ред. Орта ғасырлық исламдағы мәдениет және естелік: Уилфред Маделунг құрметіне арналған эсселер. Нью-Йорк: I. B. Tauris, 232–249 беттер.

Bourouiba, Rachid (1966) "A propos de la date de naissance d’Ibn Tumart", Revue d'Histoire et de Civilisation du Maghreb, January, pp. 19– 25. Cornell, Vincent J. (1987) "Understanding Is the Mother of Ability: Responsibility and action in the doctrine of Ibn Tumart", Studia Islamica, No. 66 (1987), pp. 71–103, JSTOR: Understanding Is the Mother of Ability: Responsibility and Action in the Doctrine of Ibn Tūmart
Cushing, Dana (2016) "Ibn Tumart" in: Curta and Holt, eds. Encyclopedia of Pivotal Events in Religious History
Fletcher, Madelaine (1991) "The Almohad Tawhid: Theology which relies on logic", Numen, Volume 38, Number 1, 1991, pp. 110–127. Fromherz, Allen J. (2005) "The Almohad Mecca: locating Igli and the cave of Ibn Tumart", Al Qantara, ISSN 0211 3589, vol. 26, no1, pp. 175–190
García, Senén A. (1990) "The Masmuda Berbers and Ibn Tumart : an ethnographic interpretation of the rise of the Almohad movement" in Ufahamu, ISSN 0041 5715, vol. 18, no. 1, pp. 3–24
Huici, Miranda, A. (1953–54, 1963) Colección de crónicas árabes de la Reconquista, 3 vols, Tetouan. Editora Marroqui. Huici, Miranda, A. (1956–57) Historia politica delimperio Almohade, 2 vols., Tetouan. Editora Marroqui. Ibn Khallikan, Biographical Dictionary, 1843 M. de Slane trans., Paris, vol. 3, p.205)
Julien, Charles André (1931), Histoire de l'Afrique du Nord, des origines à 1830, 1961 ed., Paris: Payot. Kennedy, Hugh (1996) Muslim Spain and Portugal: A Political History of al Andalus. London: Addison Wesley Longman
Laoust, H., "Une fetwā d’Ibn Taimīya sur Ibn Tūmart", in "Bulletin de l’Institut Français d’Archéologie Orientale, LIX" (Cairo, 1960), pp. 158–184. Messier, R. A. (2010) Almoravids and the Meanings of Jihad Santa Barbara, Calif.: Praeger. Millet, René (1923) Les Almohades: Histoire d'une dynastie berbère. Paris:, Soc. d'éditions géographiques. Wasserstein, D. J. (2003) "A Jonah theme in the biography of Ibn Tumart", in F. Daftary and J. W. Meri, editors, Culture and Memory in Medieval Islam: Essays in honour of Wilfred Madelung. New York: I. B. Tauris. pp. 232–49.