Кіріспе

Қытай жазушысы және дәрігері (1937 жылы туған)

Аделина Йен Ма (馬嚴君玲) (ресми туған күні 30 қараша 1937 жыл) – қытай-американдық жазушы және дәрігер. Ол Тяньцзинь, Шанхай және Гонконг қалаларында өсті. Ол "Күзге түскен жапырақтар" автобиографиясымен белгілі. Ол профессор Роберт А. Маға үйленген, олардың бір қызы бар, сондай-ақ бұрынғы некесінен бір ұлы бар.

Өмір

Йен Маның Лидия (Джун Пэй) есімді үлкен әпкесі және Грегори (Зи Цзи), Эдгар (Зи Лин) және Джеймс (Зи Джун) есімді үш ағасы болған. Ол «Күзге түскен жапырақтар» кітабында аға-інілері мен олардың жұбайларының нақты есімдерін жасыру арқылы олардың жеке өмірін қорғағанын, бірақ әкесі, өгей анасы, әпкесі және күйеуінің нақты есімдерін қолданғанын, ал әкесінің ата-анасын тек қытай тіліндегі «Ye Ye» және «Nai Nai» сөздерімен атағанын айтады. Йен Ма әкесінің кіші әпкесі (Ян Шужен) туралы да жазады, оны «Кіші әже» деп атайды. Ол Ян Шуженді Шанхай әйелдер коммерциялық және үнемдеу банкінің негізін қалаушы және президенті ретінде көрсетеді. Ян Шуженнің әріптестері оны көбінесе «Гонг Гонг» деп атаған, бұл «Үлкен аға» деген мағынаны білдіреді. Ол сондай-ақ Рен Йонг Пинг, есепші туралы да айтады. Йен Маның ресми туған күні 30 қараша, себебі оның әкесі оның туған күнін тіркемеген, орнына өзінің күнін берген (1949 жылы Қытай Халық Республикасы құрылғанға дейін бұл кең таралған әдет еді). Йен Ма туғаннан кейін екі апта өткен соң анасы бала туғаннан кейінгі қызбадан қайтыс болды. Қытайдың дәстүрлі сенімдеріне сәйкес, отбасы Йен Маны «бақытсыздық» деп санады және осы себепті балалық шағында оған қатал қарады. 1938 жылы, Йен Ма бір жасқа толғанда, Жозеф Йен жартылай француз, жартылай қытай (Еуразиялық) 17 жасар Жанна Виржиния Проспериге үйленді. Йен Ма 1941 жылы 4 жасында балабақшаға баруды бастады. Алғашқы аптасында ол сыныпта үздік оқығаны үшін медаль алды. 1942 жылы Йен Маның әкесі (Жозеф) және өгей анасы (Жанна) Тяньцзиньден Шанхайға, Жофре даңғылындағы үйге көшіп келді. 1943 жылдың 2 шілдесінде Йен Маның әжесі инсульттан қайтыс болды.

Шанхай

1943 жылдың тамызында Наи Наи (Ен Маның әжесі) қайтыс болғаннан кейін алты апта өткен соң, Ен Ма және оның туған бауырлары үйге келді. Ен Ма Шанхайға келгеннен екі ай соң, оның әкесі, Баба әпкесі, Франклин және Сюзан келді (олар Наи Наи үшін жүз күндік аза тұту мерзімін күтіп, көшуді кейінге қалдырды). Сюзан келгенде, ол тым кішкентай болғандықтан және Баба әпкесіне тым жақын болғандықтан анасы Нянды танып, оған жақындаса алмады, сондықтан Нян ашуланып, оны қатты ұрды. Ен Ма араласып кірісті, соның салдарынан Нян оны ешқашан кешірмейтінін айтты. 1948 жылдың қыркүйегінде Ен Маның әкесі мен әкесінің әйелі Ен Маны Тяньцзиньге алып келді, онда ол алғашқы мектебіне қайта оралды.

Гонконг

Кейін Йен отбасы Йен Ма он бір жасқа келгенде Гонконгқа көшіп келді, ол Sacred Heart School and Orphanage (Sacred Heart Canossian College) мектебіне ауысты. Бірақ 1951 жылдың шілдесінде, 13 жасында Йен Ма пневмонияға шалдықты. Әкесі көп жылдан кейін алғаш рет оны зиярат етті. Йен Маның әкесінің әкесі, Йе Йе, 1952 жылдың 27 наурызында қант диабетінің салдарынан қайтыс болды. Он төрт жасында, өзінің өмірбаянында айтқандай, Йен Ма «Сарғалдақпен кеткен» пьесасы үшін драматургиялық сайыста жеңіске жетті, және әкесі оған Джеймспен бірге Англияда оқуға рұқсат берді.

Йен Маның кейінгі өмірі

1988 жылдың 13 мамырында Йен Маның әкесі қайтыс болды. Оның автобиографиясы «Қытайлық Золушка» бойынша, оның өгей анасы 1990 жылы қайтыс болған. Өгей анасы Проспери, Йен Ма мен оның туған бауырларына өсиетті өзі өлгенге дейін оқымауға тыйым салған. Өсиеттер оқылғанда, Йен Ма Проспери тарапынан түсініксіз жағдайда мұрадан шығарылған болып шықты.

Әдеби мансап

Йен Маның "Жылы жапырақтар" атты автобиографиясы 1997 жылы, Жун Чангтың "Жабайы қарлығаштар" атты мемуары жарық көргеннен кейін көп ұзамай жарыққа шықты. Оның екінші туындысы, "Қытайлық Золушка", оның автобиографиясының қысқартылған нұсқасы (14 жасқа дейін Англияға кеткенге дейін) болып табылады және бүкіл әлемде бір миллионнан астам данасы сатылды. Ол көптеген сыйлықтарға ие болды, оның ішінде: 2000 жылы Оңтүстік Калифорния балалар әдебиеті кеңесінің "Құбылалы автобиография" сыйлығы; және 2002 жылғы маусымда Ұлттық христиан мектептері қауымдастығының "Ерекше балалар әдебиетіне қосқан үлесі үшін" Ламплайтер сыйлығы. 2001 жылы жарық көрген үшінші кітабы "Ағашқа қарау" қытай философиясы мен дәстүрлі сенімдер (соның ішінде дәстүрлі қытай медицинасы) туралы айтады. "Мың алтын" кітабы 2002 жылы жарық көрді, ол Цинь және Хан династияларындағы оқиғаларды қытай мақал-мәтелдері және Сима Цянның "Шыжи" тарихнамасы арқылы қарастырады.

Балалар әдебиеті

Йен Ма балалар мен жасөсперімдерге арналған тағы үш кітап жазды. Оның алғашқы көркем туындысы – «Қытайлық Золушка және құпия айдаһар қоғамы» Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі оқиғаларға негізделген. «Өзен бойында» – тағы бір көркем кітап, ол қытай тарихына арналған. «Қытай, айдаһарлар мен императорлар елі» жасөсперімдерге арналған тарих кітабы, көркем емес. 2004 жылы Йен Ма Жаңа Зеландиядағы балалар кітаптарының сатудағы ең көп таралған тізімінде төртінші орынды иеленді.

Жапырақтардың құлауы

Аделина Йен Ма – «Шығыс пен Батыс арасындағы өзара түсініктікті тереңдету» миссиясы бар және Қытай тарихы, тілі мен мәдениетін зерттеуге қаржылай көмек көрсететін «Құлайтын жапырақтар» қорының негізін қалаушы және президенті. Бұған қоса, Австралияны интернет арқылы тегін оқытуға арналған сыйлық та бар, сондай-ақ қор Калифорния университетінде (UCLA) поэзия сыйлығын белгіледі. 2013 жылы ол мандарин тілін үйренуге арналған PinYinPal атты iPad ойынын жасады.