Кіріспе

Нидерландыдағы ботаникалық бақ

Лейдендегі Hortus botanicus Нидерландыдағы ең көне ботаникалық бақ және әлемдегі ең көне ботаникалық бақтардың бірі. Ол қаланың тарихи орталығының оңтүстік-батыс бөлігінде, Академия ғимараты мен ескі Лейден обсерваториясы ғимаратының арасында орналасқан.

Тарих

1587 жылы жас Лейден университеті Лейден мэрінен медицина студенттерінің пайдасына университет ғимаратының артында ғылыми ботаникалық бақ (hortus academicus) құруға рұқсат сұрады. 1590 жылы бұл өтініш қабылданды және атақты ботаник Каролус Клюзиус (1526–1609) префект болып тағайындалды. Клюзиус 1593 жылы Лейденге келді. Оның білімі, беделі және халықаралық байланыстары оған өте кең өсімдіктер коллекциясын құруға мүмкіндік берді. Клюзиус Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясынан (VOC) колонияларда өсімдіктер мен (кептірілген) өсімдік үлгілерін жинауды талап етті. Клюзиус құрған алғашқы бақ шағын болды (шамамен 35х40 метр), бірақ онда 1000-нан астам түрлі өсімдік болды. Тропикалық (Индиядан) және субтропикалық (Кейп колониясынан) өсімдіктерді жинау Клюзиус мұрагерлерінің кезінде де жалғасты. Әсіресе Герман Боерхаве (1668–1738, 1709–1730 жылдары префект) жаңа өсімдіктер мен үлгілерді жинауға, сондай-ақ өсімдіктер каталогы сияқты жарияланымдары арқылы Hortus-тың даңқына үлкен үлес қосты. Филипп Франц фон Зибольд та коллекцияны толықтыруға маңызды үлес қосты. Ол 1823 жылдан бастап 1829 жылы Жапониядан қуылғанға дейін Дешимада (Жапония) VOC қызметіндегі неміс дәрігері болды. Ол осы кезеңде Жапонияның түкпір-түкпірінен көптеген кептірілген және тірі өсімдіктерді (сондай-ақ жануарлар, этнографиялық заттар, карталар және т.б.) жинап, Лейденге жіберді. Hortus-та алғашқы жылыжайлар 17 ғасырдың екінші жартысында пайда болды, ал монументалды апельсинхана 1740–1744 жылдар аралығында салынды. Hortus алғашқы жоспары бойынша 1736 жылы Адриан ван Ройен мен Карл Линней, ал 1817 жылы Теодор Фридрих Людвиг Нис фон Эсенбек және Себальд Юстинус Брюгманс тарапынан кеңейтілді. 1857 жылы оның бір бөлігі жаңа Лейден обсерваториясын салу үшін пайдаланылды.

Жинақ

Тарихи тұрғыдан алғанда, 1716 жылғы ескі түлпі (Liriodendron tulipifera), 1739 жылғы жусан (Diospyros lotus), 1785 жылғы гинкго (Ginkgo biloba) және 1725-1818 жылдар аралығындағы алтын тізбек (Laburnum anagyroides) ерекше атауға лайық. Виктория амазоника және басқа тропикалық өсімдіктерге арналған жылыжайлар, жақында жаңартылған апельсинханадағы және жаңа Қысқы бақтағы субтропикалық өсімдіктердің кең жинағы көптеген келушілерді қызықтырады. Парк өзі ескі қаланың ішіндегі оазис болып табылады, онда көптеген қызықты өсімдіктер мен ағаштар өседі. 1990 жылы фон Зибольдтың құрметіне жапон бағы ашылды. 16 ғасырдың соңына жататын өсімдіктер тізіміне сүйене отырып, Клюзийдің бастапқы бағының реконструкциясы 2009 жылы ашылды. Ғылыми тұрғыдан қарағанда, Лейден ботаникалық бағы Азия арасеяларының (оның ішінде Гигант Арум Amorphophallus titanum), Хоя, Дишидия, Непентес, папоротниктер және әлемдегі ең ірі Азия орхидеяларының жинақтарымен мәшһүр.