Кіріспе

Вьетнам ақыны Хо Сюань Хун (胡春香; 1772–1822) – Лэ әулетінің соңында дүниеге келген вьетнам ақыны. Ол саяси және әлеуметтік дүрбелең кезінде өсті – Тьи Сон көтерілісі мен үш онжылдық азаматтық соғыс заманы, оның нәтижесінде Нгуен Ань император Джа Лонг болып билікті басып алып, Нгуен әулетін құрды. Ол қытай таңбаларын халықтық вьетнам тілінде жазу үшін бейімделген chữ Nôm (Оңтүстік жазуы) арқылы өлеңдер жазды. Ол Вьетнамның ең ұлы классикалық ақындарының бірі саналады. Белгілі қазіргі заманғы ақын Сюань Дио оны «Ном поэзиясының патшайымы» деп атады.

Өмірбаян

Оның өмірінің фактілерін растау қиын, бірақ мынасы белгілі: ол Тринь әулетінің билігінің соңындағы Нге Ан провинциясында дүниеге келді және бала кезінде Ханойға көшіп келді. Ең мүмкін болжам бойынша, ол Хо Фи Диньнің кіші қызы болған. Хо Сюань Хыонгты алғаш зерттегендер, мысалы, Нгуен Хюу Тиен мен Дыонг Куанг Хам, оның Хо Фи Диньнің (1704 жылы туған) қызы екенін айтады. Хо Фи Динь 24 жасында Ле Ду Тонг патшалығы тұсында бакалавр дипломын алған. Отбасының кедейлігіне байланысты ол табыс табу үшін Хай Хынг, Ха Бакта ұстаз болып жұмыс істеуге мәжбүр болды. Сол жерде ол Бак Нинь қаласынан келген әйелмен бірге өмір сүрді, ол оның кәнизағы болды – Хо Сюань Хыонг осы махаббаттың нәтижесінде дүниеге келді. Дегенмен, "Әдебиет журналында" (№10, Ханой, 1964 жыл) Тран Тхань Май Хо Сюань Хыонгтың туған жері жоғарыда айтылғандай екенін, бірақ оның Хо Ши Даньның (1706–1783) қызы және Хо Ши Донгтың (1738–1786) кіші қарындасы екенін мәлімдейді. Ол жергілікті жерде танымал болды және нәзік әрі тапқыр өлеңдер жасайтындығы үшін жақсы беделге ие болды. Оның өлеңдері екі әйелге жасалғандықтан, ол екі рет үйленген деп есептеледі: Винь Тюонг (жергілікті шенеунік) және Тонг Кок (біршама жоғары дәрежелі шенеунік). Ол Тонг Кокпен некеде екінші дәрежелі әйел болған, яғни, батыстық терминдермен айтқанда, кәнизақ болған, және бұл рөлге оның риза еместігі анық байқалады ("қызметші сияқты / бірақ жалақысыз"). Алайда, оның екінші некесі ұзаққа созылмады, себебі Тонг Кок үйленгеннен кейін алты ай өткен соң қайтыс болды. Ол өмірінің қалған бөлігін Ханойдағы Батыс көлінің жанындағы шағын үйде өткізді. Оның қонақтары көбінесе ақындар болды, олардың ішінде екі есім аталды: ғалым Тон Фонг Ти және тек "Нгуен әулетінің императорлық ұстазы" деп танылатын адам. Ол ұстаздықпен айналысып, өмірін асырауға қол жеткізді және Солтүстік Вьетнамның бірнеше жерлері туралы өлеңдер жазғандықтан, саяхаттауға мүмкіндік алды. Конфуций қоғамындағы жалғыз әйел ретінде оның туындылары оның тәуелсіз ойлы және қоғамдық нормаларға қарсы тұратындығын көрсетеді, әсіресе оның әлеуметтік-саяси пікірлері мен ашық жыныстық юмор мен тілдерін қолдану арқылы. Оның өлеңдері көбінесе құрметсіз, екіұшты және білімді.

Мұра

Өзінің шығармаларының басым көпшілігін chữ Nôm тілінде жазған ол вьетнам тілінің әдеби тіл мәртебесін көтеруге көмектесті. Алайда, жақында оның Hán văn тілінде жазылған кейбір өлеңдері табылды, бұл оның тіл тазалығын қатаң сақтамайтынын көрсетеді. Қазіргі уақытта chữ Nôm француз отарлауы кезінде енгізілген латын әліпбиі chữ Quốc ngữ арқылы алмастырылып, дерлік қолданылмайтын жазу болып табылады. Толығырақ ақпаратты Вьетнам тілі бетінен қараңыз. Оның кейбір өлеңдері жинақталып, Джон Балабанның "Spring Essence" (Copper Canyon Press, 2000) кітабында ағылшын тіліне аударылды. Вьетнамның маңызды ақыны және оның замандасы Нгуен Ду, ол да халық тілінде өлең жазып, ұлттық әдебиеттің негізін қалауға үлес қосты. Вьетнамның бірнеше қаласында Хо Сюань Хунның есімімен аталатын көшелер бар.

Әйелдердің өкінішті жағдайы (Thân phận người đàn bà, 身份彈婆)

+Вьетнамша Chữ Nôm (chữ Nôm, 𡨸喃) Вьетнамша алфавит (chữ Quốc Ngữ, 𡨸國語) Ағылшынша аударма姉空, Hỡi chị em ơi có biết không, Эй, қарындастар, білесіздер ме?, 邊哭邊。 Một bên con khóc một bên chồng. Бір жағынан бала жылайды, екінші жағынан күйеуі. 俱監巖𭺗𨕭䏾, Bố cu lổm ngồm bò trên bụng, Дөңгелек әке қарнымен сүйіріп жүреді, 呼嘘哭胸。 Thằng bé hu hơ khóc dưới hông. Сәби жамбасының астында жылайды. 畢哿仍羅收貝𢯝, Tất cả những là thu với vén, Барлығы жиналып, түгелденді, 傍閙仍𩸮拱𣜳。 Vội vàng nào những bống cùng bông. Гүлдермен асығыс, бірінен соң бірі. 羅如勢, Chồng con cái nợ là như thế, Күйеу мен баланың қарызы осылай, 姉空。 Hỡi chị em ơi có biết không. Эй, қарындастар, білесіздер ме?