Эдвард Элгарың екінші симфониясы: Жаның құштар саяхаты

Кіріспе

Сэр Эдвард Эльгардың ми мажордағы (E major) №2 симфониясы, Op. 63, 1911 жылдың 28 ақпанында аяқталды және 1911 жылдың 24 мамырында Лондон музыкалық фестивалінде, Queen's Hall залында Queen's Hall оркестрімен тұңғыш рет орындалды, дирижері – композитордің өзі. Эльгар «жанның құштарлық саяхаты» деп атаған бұл шығарма оның аяқталған соңғы симфониясы болды. Оның №3 симфониясын жазу 1933 жылы басталған, бірақ 1934 жылы қайтыс болғандықтан тоқтап қалды. Шығармаға арналған жазуда:

Деген сөздер бар. Алайда, бұл шығарманың жекелеген ерекшеліктері композитордың досы және жақын сырласы Элис Стюарт Вортлиге жазған хатында жақсы көрінеді, онда Эльгар былай дейді:

Құрамы және әсері

Бұл пікірлерді Эльгардың досы Чарльз Санфорд Терри баяндады. Симфония №2-нің кейбір эскиздері 1903 жылға дейін жетеді, ал сол жылдың қазан айындағы хат, оның досы және дирижері Ханс Рихтерге арналған Ми-бемоль мажорлық симфония туралы идеяны көрсетеді. Симфония «Оңтүстікте», Симфония №1 және скрипкалық концерттің жазылуы кезінде жинақталды. Кейінгі туындыдан және ертерек эскиздерден бас тартқан идеялар Эльгардың 1910 жылдың соңында дамыта бастаған материалдарына қосылды. Симфонияның тақырыптық материалы, Эльгардың көптеген туындылары сияқты, қысқа, тығыз байланысты мотивтерден тұрады, оларды ол қайталау, тізбектелген тәсілдер және нәзік сілтемелер арқылы дамытады. Эльгар сонымен қатар, әдеттегі доминантты емес, тоникалық субдоминантты дихотомияны күшейтуге бейім; мысалы, C минорындағы Ларгеттоның F мажордағы екінші тақырыбы және бірінші бөлімнің репризының A мажорлық бастамасы. Ұқсас ырғақтың қайталануы, Брамс сияқты, туындының құрылымдық тірегінің маңызды бөлігін құрайды. Туындының ішінде әртүрлі ауқымдағы музыкалық сілтемелерді, анық және жасырын түрде табуға болады. Роберт Мейкл соңғы бөлімдегі материалдың Малерлік өңдеуіне, сондай-ақ Брамстың «Неміс реквиеміне» ұқсастығына назар аударады. Мейкл Брамстың Симфония №3-нің кейбір аспектілеріне ұқсастықтарды да атап өтеді, әсіресе тақырыптық материалдың циклдік оралуы және екі туындыны аяқтаушы тыныш текстура. Бірінші бөлімнің 1-ші репетициясындағы бірінші скрипкалардың мотиві, рондода да, финалда да қайта пайда болады, ол Эльгардың «Геронтийдің арманынан» және «Dies irae» шығармаларындағы «Соталу» тақырыбына ұқсас. Туындының соңында инверттік аккорд пайда болады, ал Аллен Гимбель бұл симфония мен Эльгардың терең құрметтеген Вагнердің «Нюрнберг шебер әншілері» арасындағы көптеген мүмкін байланыстарды көрсетеді. Атап айтқанда, Гимбель бірінші бөлімнің 2-ші тақтысының соңғы үш соққысындағы мотив пен «Майстерзингер» операсының «Вальтердің сыйлық әнінің» «Abgesang»-ы арасындағы ұқсастықты көрсетеді, осылайша операның батырының сынақтарын Эльгардың өнерші ретінде тәуелсіздігін нығайтуға деген құштарлығымен байланыстырады.

These remarks, recounted by Elgar's friend Charles Sanford Terry, shed light on Elgar's creative process. Some sketches of the Symphony No. 2 date back to 1903, a letter from October of that year indicating an idea for a symphony in E flat major to be dedicated to his friend and conductor Hans Richter. The symphony was set aside during the composition of In the South, Symphony No. 1, and the Violin Concerto. Rejected ideas from the latter work and earlier sketches joined the material Elgar began developing in late 1910 to complete the piece. The symphony's thematic material, like much of Elgar's work, consists of short, closely interrelated motives which he develops via repetition, sequential techniques, and subtle cross references. Elgar also tends to emphasise a tonic subdominant dichotomy rather than the more typical dominant; examples of this include the C minor Larghetto's second theme in F major, and the A major beginning to the first movement's recapitulation. The repetition of similar rhythm forms an essential part of the structural backbone of the piece, much in the manner of Brahms. Various large and small scale musical allusions, both obvious and implied, may be found throughout the work. Robert Meikle draws attention to the Mahlerian treatment of the material in the last movement, as well as likenesses to Brahms's A German Requiem. Meikle also notes the similarities to certain aspects of Brahms's Symphony No. 3, in particular the cyclical return of thematic material and the subdued texture which concludes both works. The motive in the first violins at rehearsal 1 of the first movement, reappearing in both the rondo and the finale, resembles both Elgar's own so called "Judgment" theme from The Dream of Gerontius and the Dies irae. An inverted chord appears at the conclusion of the work, and Allen Gimbel illustrates many possible links between this symphony and Wagner's Die Meistersinger von Nürnberg, a work Elgar admired deeply. Specifically, Gimbel points out the resemblance of the motive on the last three beats of m. 2 of the first movement and the "Abgesang" of Walther's Prize Song from Die Meistersinger, thus linking the trials of the opera's hero to Elgar's desire to assert his independence as an artist.

Аспаптар

Симфония 3 флейтаға (біреуі пикколоны да орындайды), 2 гобойге, ағылшын мүйізіне, 2 B кларинетке, E кларинетке, бас кларинетке, 2 фаготке, контрафаготқа, 4 валторнаға, 3 трубаға, 3 тромбонға, тубаға, тимпаниге, малый барабанға, бас барабанға, тамбуринге, тарелкаларға, 2 арфаға және скрипкалар тобына арналған.

Бірінші бөлім: " Қуаныш пен абырой "

Бірінші бөлім – төрт бөлімнің ең ұзағы, шамамен 17 минутқа созылады. Бастауында скрипкалар мен жоғары үскірік аспаптарында кең интервалдар мен жоғары секірулер кездеседі, бұл Эльгарға көптеген эмоция мен құштарлықты жеткізуге мүмкіндік береді. Эльгар өзі бұл бөлімді «зор күш-қуатқа ие» деп сипаттаған. Ол E мажордағы «Көңіл көтеріңкі рух» деп аталатын тақырыппен басталады, ол бөлім бойына бірнеше рет қайта оралады. Сегіз тактіден кейін екі тактідік тақырып енгізіледі, одан соң тағы екі екі тактідік тақырып келеді. Ұзынша көпір арқылы екінші тақырыпқа жетеміз – скрипкалармен орындалатын сағынышпен толы әуен. Эльгар бұл жаңа тақырыптың алғашқы орындалуын, өрнектің бұзылмауы үшін, діни түрде пианиссимо орындауды талап етті. Бұл тақырып екі тактідік тақырыптың қайталануынан құралған, пианиссимодан фортиссимоға дейін күшейе түсетін тізбек арқылы. Содан кейін 11-ші репетицияда баяу, жұмсақ виолончель тақырыбы пайда болады, ол ән сияқты дымқылды кейіпке ие. Бұл бөлімде виолалар төрттік нотадан басталып, диатоникалық және хроматикалық түрде сегіздік нотаға дейін көтерілетін нәзік қосымша әуен орындайды. Бұл әуен маңызсыз сияқты көрінеді, бірақ кейін 20-шы репетициядағы батырлық эпизодтың маңызды бөлігіне айналады, оның арасында трубаның жеңіске толы үні естіледі. Осы қысқа мотивтерді өңдеу Эльгардың осы бөлімдегі композициясының негізін құрайды. Тақырыптық материалдың аздығы тыңдаушыны шаршатпайды, өйткені Эльгар оларды тығыз байланыстырып, ұзақ, ағынмен дамытады (24-ші репетиция). Дамудың бастапқы әуені ерен диатоникалық және хроматикалық гаммалардан тұрады, біршама түсініксіз, және 24-ші репетицияда Эльгар «көлеңке» деп атаған мотив скрипкаларда пайда болуымен аяқталады. Кейінірек виолончельдерде айқын және берік әуен пайда болады, ол супер-дамуға айналғанға дейін бұл бөлімді басқарады. Эльгар партитураны жылдам қалыңдатады және оны үзіліспен белгіленген акценттермен және негізгі тақырыпқа қарай алты тактідік секірулермен толтырады, осылайша бастапқы материалға қайта оралу басталады. Бұл көпірлік бөлімде 42-ші репетицияның бірінші тактысынан кейін үзіліс бар, бұл аудиторияға стандартты схемаға сәйкес қайталануға кіріспес бұрын дем алуға мүмкіндік береді. 61-ші репетициядағы кода бөлімі қысқа, тыныш бөлімді ұсынады, содан кейін музыканы қоздырып, виртуоздық аяқтаумен аяқтайды.

The first movement is the longest of the four, running at approximately 17 minutes. The opening contains wide intervals in the strings and upper winds with upward leaps, thus allowing Elgar to create much expression and passion. Elgar himself described this movement as "tremendous in energy". It opens with what is known as the "Spirit of Delight" theme in E major, which reappears several times throughout the movement. After eight bars, a two bar theme is introduced, followed by two more two bar themes. A small bridging passage leads us to the second subject, a wistful tune played by the strings. Elgar was insistent that the first entrance of this new subject be played religiously pianissimo without sacrificing the expression dictated. This subject is formed from the repetition of a two bar theme through a sequence that builds from pianissimo to fortissimo. This then gives way to a slow, soft cello theme at rehearsal 11, featuring a song like character. Throughout this section, the violas play a subtle accompaniment figure consisting of a quarter note moving up Diatonic and chromatically to an eighth note. This figure seems unimportant; however, it later goes on to become a major part of the heroic episode at rehearsal 20, interspersed with a trumpet call which bursts through triumphantly. The manipulation of these short motives serve as the basis of Elgar's composition in this movement. The brevity of this thematic material does not leave the listener feeling exhausted, as Elgar ties them up by closely relating each, resulting in a lengthy flowing development at rehearsal 24. The opening melody of the development is made up of eerie diatonic and chromatic scales and is rather ambiguous, culminating in the appearance of what Elgar called the "ghost" motive in the violins at rehearsal 24. A clearer and more grounded tune appears later in the cellos, commanding this section until the transformation into what appears to be a super development. Elgar quickly thickens out the score and fills it with punctuating accents and six bars of downward leaps into the main theme, thus beginning the transition back into the primary material. This bridging section contains a break after the first bar of rehearsal 42 which gives the audience a chance to catch its breath before plunging into the recapitulation, which follows the standard outline. Following is a coda section at rehearsal 61, which introduces a short, calm section before uprooting the music with a surge of excitement and closing with a virtuosic ending.

Үшінші бөлім: Рондо

Үшінші бөлім төрт бөлімнің ішіндегі ең қысқасы, 8-9 минутқа созылады. Эльгар бұл бөлімді рондо деп атағанымен, ол классикалық рондо үлгісіне толыққанды сәйкес келмейді. Роберт Мейкл бұл бөлімнің құрылымын бірнеше форма бойынша сәтті талдады: екі түрлі рондо (біріншісі АБАКАБА, екіншісі АБАКАДАБАКА), скерцо мен трио, сондай-ақ соната формасы. C мажордағы басты тақырып алғашқы бөлімде (1-реттеуде) естілген мотивтің өрнегінен туындайды. Қайталамалы екі он алтылық-сегіздік ырғақ пен сергекті мінез-қалпы бар, ол скрипкалар мен ағаштан жасалған үрмелі аспаптар арасында жылдам алмасады, аспаптардың ерекше ырғақты үйлесімдері мен гемиолалар арқылы ырғақтық жайсыздық сезімін сақтайды. C минорындағы екінші кең таралған тақырып 93-ші репетицияда басталады, контуры мен ырғағы жоғарыда аталған бірінші бөлімнің мотивіне ұқсас. Струналы аспаптарда fortissimo және sonoramente деп белгіленген, кейде жел және мүйіздермен күшейтіліп, қола мен тимпанда акценттелген соққылармен тоқтатылады. Бұл тақырыпты бірінші скрипкалар кейіннен жеке үрмелі аспаптардың орындауымен қайталайды. Бастапқы материал фрагменттермен қайта оралады, бірнеше гармониялық тізбектерден өтеді және 100-ші репетицияда үшінші тақырыптың пайда болуына дейін жетеді, ол C минорлық бөлімнің кеңдігін сақтайды және бастапқы тақырыптың ырғақтық күшін қосады. Содан кейін тақырыптық материалды қайта қарастыру жүреді. 106-шы репетицияда ағаштан жасалған үрмелі аспаптарда пасторальді тақырып пайда болады, C минорлық тақырыпқа байланысты струналы мотив пен бастапқы материалдың арасында ауысады. Бұл бөлімде тимпан, жұмсақ ойналатын қайталамалы сегіздік ырғақпен, алдағы күрестің көрінісін аң-жайсыз сезіммен білдіреді. Бұл әрекет 118-ші репетицияда күшейе бастайды, бірінші бөлімдегі «көлеңке» мотивінің қайта оралуымен және тимпан, қола, қатты жел және дабылдың сегізінші ноталарын соғуымен. Бұл керемет сәт, салыстырмалы тыныштықтағы зор жарылыс; Эльгар бұл «күшті құмарлықтың артық пайдалануынан туындайтын ақымақтық» екенін айтты және оны Теннисон өлеңінің бір бөлімімен байланыстырды, онда қабірдегі мәйіттің сезімі суреттеледі («аттың қадамы басқа, басқа маған бас пен миымды соқты»). Эпизод көзге түспей өтеді, бұрынғы материалды қайталау алдында жоғалып кетеді және жеңіске жеткен C мажорлық каденциямен аяқталады.

The third movement is the shortest of the four, running 8 to 9 minutes. Labelled a rondo by Elgar, it by no means adheres to the typical rondo archetype; Robert Meikle successfully analysed the movement's structure according to several different forms: two different rondos (the first ABACABA, the second ABACADABACA), a scherzo and trio, and a sonata form. The opening theme in C major is derived from a motif heard initially in the first movement (at rehearsal 1). Featuring a recurring two sixteenth–eighth note rhythm and a sprightly character, it is traded between strings and woodwinds in quick successive units, maintaining a sense of rhythmic unrest through offbeat accompaniment patterns and hemiolas. A second sweeping theme in C minor begins at rehearsal 93, similar in contour and rhythm to the first movement motive mentioned above. Marked fortissimo and sonoramente in the strings, it is occasionally supplemented by winds and horns and punctuated by accented off beats in the brass and timpani. This theme is then repeated piano by the first violins with interjecting woodwind solos. The opening material returns in fragments, running through a series of harmonic sequences and building to the entrance of the third theme at rehearsal 100, which maintains the sweeping aspects of the C minor section with the added rhythmic punch of the opening. This is followed by a return to the opening thematic material in earnest. A pastoral theme appears at rehearsal 106 in the woodwinds, oscillating between a string motive related to the C minor theme and the opening material. Throughout this section, the timpani subtly foreshadows the coming strife with a repeated eighth note pattern played softly in the background. This action begins to intensify at rehearsal 118, with the return of the "ghost" motive from the first movement and the hammering of eighth notes in timpani, brass, high winds, and tambourine. It is a striking moment, a violent outburst in the midst of relative serenity; Elgar stated that it represented "the madness that attends the excess or abuse of passion", and tied it to a section of a Tennyson poem related to a corpse's experience in his grave (" the hoofs of the horses beat, beat into my scalp and brain "). The episode passes seemingly unnoticed, fading away before the recapitulation of earlier material, concluding with a triumphant C major cadence.

Төртінші бөлім: Moderato e maestoso

Симфонияның Moderato e maestoso деп аталатын төртінші бөлімі нақты соната формасында жазылған. Экспозиция E-flat мажор тонындағы негізгі тақырыппен ашылады; әр такттың бірдей ырғақты үлгісі бар және әр такттың соңғы соққысы таза бесіншіге қарай төмен секірумен аяқталады. 139-шы репетициядағы агрессивті көшпелі тақырып, тізбектей өрби, 142-ші репетицияға дейінгі төрт такттағы грандиоздық кульминацияға жеткізеді, одан кейін 142-ші такттағы доминантта (B-flat мажор) жаңа тақырып, екінші бөлімнің кульминациялық бөлігі сияқты Nobilmente деп белгіленген. 145-тен басталатын даму бөлігінің көп бөлігі жоғарыда сипатталған көшпелі тақырыпқа негізделген фугато болып табылады. Ол өте аз модуляцияланады, негізінен D мажор және B минор тондарына ден қояды, оркестрдің ең жоғары деңгейдегі шеберлігін талап етеді және өте күрделі ноталармен ерекшеленеді. Бұл бөлімнің кульминациясы 149-шы репетицияда жетеді, онда мыс құбырлы және соққы аспаптары негізгі тақырыпты еске түсіретін такт орындайды, ал труба бүкіл оркестрде естілетін жоғары B нотасын шертеді. Партитурада B нотасы бір тактқа ғана созылуы керек, бірақ бірде трубашы Эрнест Холл осы нотаны екі такт бойы ұстады. Элгар осыған қатты қуанғандықтан, содан бері екі такт бойы B нотасын ұстау дәстүрге айналды. Даму бөлімінің соңында жаңа лирикалық мелодиялық материал негізгі тақырыптың қайта оралуына және E мажор тонына қайта модуляцияға әкеледі. Осылайша, 157-ші репетицияда рекапитуляция шамалы стандарттық жолмен жүзеге асырылады; ол бірдей тақырыптарды қайта әкеледі және E мажор тонын нығайтады. 167-ші репетициядағы coda, più tranquillo деп белгіленген, қозғалыстың басты тақырыбын тағы да виолончельдерге жүктейді және бірінші бөлімнен "Spirit of Delight" мотивін қайтарады, енді 168-ші репетицияда ағаштан жасалған үрмелі аспаптарда баяу темппен естіледі. Бұл бөлім тыныш аяқталады, ал өзінің Бірінші симфониясы мен скрипкалық концертін "шексіз қошақ дауыстарға" ұсынған Элгар, Екінші симфонияға көрсетілген азырақ ықыласты қабылданудан көңілі қалған деседі. Бұл, мүмкін, тыныш аяқталу тыңдаушыларды қызықтырудың орнына, ойға шолу жасауға итергендіктен болуы мүмкін, және шындығында, Daily Mail газеті оған жылы пікір жазып, "симфония күмәнсіз және өте жылы ықыласпен қабылданды" деп атап өткен.

The fourth movement of the symphony, marked Moderato e maestoso, is in a clear sonata form. The exposition opens with a primary theme in E flat major; every bar has the same rhythmic pattern and the last beat of each bar ends with a downwards leap of a perfect fifth. An aggressive transitional theme at rehearsal 139 leads, through sequences, to a grandioso climax (four bars before rehearsal 142), followed by a new theme in the dominant (B flat major) at 142, marked Nobilmente like the climactic section of the second movement. In large part, the development, beginning at 145, is a fugato based on the transitional theme described above. It modulates very little, centring essentially around D major and B minor, calls for extreme orchestral virtuosity, and features very complex scoring. The climax of the section arrives at rehearsal 149 when the brass and percussion play a bar evoking the main theme and the trumpet hits a high B that rings out over the entire orchestra. The score calls for a B lasting only one bar, but, on one occasion, the trumpeter Ernest Hall held the note for two full bars. Elgar was so delighted that it has since become tradition to hold the B for the two bars. At the end of the development, new lyrical melodic material leads to a return of the main theme and a modulation back to E major. Thus, the recapitulation follows in fairly standard fashion at rehearsal 157; it brings back the same themes and firmly establishes E major. The coda at rehearsal 167, marked più tranquillo, again puts the main theme of the movement in the cellos and brings back the "Spirit of Delight" motive from the first movement, now heard in the woodwinds at a slower tempo at rehearsal 168. The movement ends peacefully, and Elgar, who had premiered his First Symphony and his Violin Concerto to "endless ovations", is said to have been disappointed by the less generous reception of the Second Symphony. This could be in part because a quiet ending did not stir the audience into a wild show of appreciation but rather a more contemplative one, and in fact, the Daily Mail gave it a warm review, stating, "the symphony was received with unhesitating and most cordial warmth".

Жазбалар

Симфония алғаш рет 1927 жылы композитордың жетекшілігімен, EMI тобының құрамындағы His Master's Voice лейблінде толық жазылған. Бұл жазба кейін LP және CD форматтарында қайта шығарылды. Одан кейін 18 жыл бойы жаңа жазбалар жасалмады, 1944 жылы сэр Адриан Болт пен BBC симфониялық оркестрі симфонияны жазғанға дейін. Содан бері жиырмадан астам жаңа жазба жасалды. Симфонияның барлық студиялық жазбалары Ұлыбританияда жасалды, бірақ 2011 жылы Сакари Орамо Стокгольм корольдік филармониялық оркестрімен BIS лейблі үшін симфонияны жазды. Студияда жұмыс жазған британдық емес дирижерлер (олардың ішінде сэр Георг Солти, Джузеппе Синополи, Бернард Хайтинк, Андре Превин, Даниэль Баренбойм және Леонард Слаткин) барлығы Лондон оркестрлерінің бірімен жұмыс істеді. Ресей мен Австралиядан алынған тікелей эфирдегі орындаулар Евгений Светланов пен Владимир Ашкенази дирижерлігімен CD форматта жазылды. Кирилл Петренко 2009 жылы Берлин филармониялық оркестрімен өткізген алғашқы концертінде осы туындыны орындады. Британдық дирижерлердің ішінде Боулт осы шығарманы бес рет жазды, сэр Джон Барбиролли мен сэр Эндрю Дэвис әрқайсысы екі рет жазды, ал Лондон филармониясы жеті жазбада ойнады. BBC Radio 3-тің "Кітапхана құру" бағдарламасы 1980-жылдардан бері симфонияның барлық қолжетімді жазбаларына салыстырмалы шолуларды үш рет эфирге шығарды. The Penguin Guide to Recorded Classical Music, 2008 жылғы басылымында осы туындының жазбаларына арналған үш беттік шолу бар. Би-Би-Си және The 'Penguin Guide ең жоғары баға берген жазбалар – 1975 жылғы Solti мен Лондон филармониясының Decca лейбліндегі нұсқасы (Бірінші симфониямен бірге) және Вернон Хэндлидің 1981 жылғы EMI жазбасы, орындаушылар – сол оркестр.