Кіріспе

Америкалық радио және теледидар тұлғасы (1904–1999)

Клифтон Пол "Кип" Фадиман (15 мамыр 1904 – 20 маусым 1999) – американдық зиялы, жазушы, редактор және радио мен теледидарда танымал тұлға. Ол мансабын радиодан бастап, кейін теледидарға көшкен.

Өмірбаян

Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында туған Фадиман, Украинадан эмигрант болған психолог Борис Сидистің немере інісі және бала кезінде гений атанған Уильям Джеймс Сидистің бірінші туысы еді. Фадиман Бруклинде өсті. Оның анасы медбике болып жұмыс істесе, әкесі Изадор 1892 жылы Ресей империясынан көшіп келіп, дәріханашы болып жұмыс істеді. Ол Колумбия университетінің Колумбия колледжінде білім алды. Оның ұстаздарының бірі – өмір бойы досы Марк Ван Дорен болды; оның бакалавриат курсындағы әріптестерінің арасында Жак Барзун, Мортимер Адлер, Лионель Триллинг, Герберт Солоу, Артур Ф. Бернс, Фрэнк С. Хоган, Луис Зукофский және Уиттакер Чемберс есімдері бар. Ол 1924 жылғы түлектер қатарына қабылданса да, қаржылық қиындықтарға байланысты 1925 жылға дейін бітіруі кешікті. Ол "Фи Бета Каппа" қоғамының мүшесі болды.

Мансап

Колумбияны бітіргеннен кейін Фадиман 1925-1927 жылдары Бронкстегі этикалық мәдениет орта мектебінде (қазіргі "Филдстон мектебі" деп аталады) ағылшын тілінен сабақ берді. Simon & Schuster-де жұмыс істеген кезінде ол Уиттакер Чемберстің аудармашылық мансабын неміс тілінен "Bambi" кітабын аудару арқылы бастады: Менің колледж досым Клифтон Фадиман сол кезде [шамамен 1927–1928] Нью-Йорк кітап баспасы Simon and Schuster-де оқырман болып жұмыс істеді. Ол маған бірнеше беттік неміс кітабын аударуды ұсынды. Бұл Австриялық Феликс Зальтен жазған, мен есімді естімеген "Bambi" атты бұғы туралы кітап еді. "Bambi" бірден сәттілікке ие болды, мен өзімді кенеттен танымал аудармашы ретінде таптым. 1932 жылы Фадиман "Мен коммунизмге қалай келдім: Симпозиум" деген мақаласын "New Masses" журналы үшін жазды (Чемберс журналдан шығып, жасырын қызметін бастағаннан кейін көп ұзамай). Онда ол былай деп жазды: "Тарих – көбінесе дағдарыс түрінде – менің ұстазым болды, мен әлі де үйренуге жас едім". Содан кейін Фадиман 1933-1943 жылдары "The New Yorker" журналының кітаптарды сынға салатын бөлімін басқарды. Ол кем дегенде 1938 және 1939 жылдары Ұлттық кітап сыйлығының салтанатты кештерінің жүргізушісі болды, сондай-ақ американдық кітап индустриясының әдеби сыйлықтары 1950 жылы қайта жаңартылғанда да жүргізуші болды. (Сыйлықтар 1936 жылдың мамырында жарияланды, 1942 жылға дейін жыл сайын табысталды [1935-1941 жылдар аралығында жарық көрген кітаптар үшін], ал 1950 жылдың наурызында қайта жаңартылды [1949 жылы жарық көрген кітаптар үшін].) Фадиман 1944 жылы "Book of the Month Club" төрешісі болды. 1970 жылдары ол "Cricket" журналының аға редакторы болып жұмыс істеді, онда балаларға арналған "Cricket's Bookshelf" кітаптарды сынға салатын рубрикасын жазды.

Радио

New Yorker журналында жұмыс істеген кезінде Фадиман радиода кеңінен танылды, ол 1938 жылдың мамырынан 1948 жылдың маусымына дейін ең танымал сұрақ-жауап бағдарламасы – «Ақпарат, өтінемін!» дегенді жүргізді. Фрэнклин П. Адамс, Джон Киран және Оскар Леванттан тұратын тұрақты сарапшылар тобы, сондай-ақ бір қонақ сарапшы Фадиманның шебер басқаруымен әрбір эфирді білімділікпен, әдемілікпен және ойнақылықпен өткізді. (Қонақ Джон Гунтердің сол кездегі Иран билеушісі туралы айтуы Фадиманды: «Сен сонда шаһсың ба?» деп сұрауға итерді, ал Гунтер оған: «Неге, солтандық!» деп әзіл айтты.) Фадиман 1949 жылдан 1960 жылға дейін Метрополитен Операсының радио хабарларында да жиі пайда болды. Ол үзіліс кезінде эфирдегі опера туралы әңгімелесіп, танымал опера әншілерімен сұхбаттасты.

Теледидар

1952 жылы "Мағлұматтар, сұраймын!" бағдарламасы CBS телеарнасында "Фред Уоринг шоуының" музыкалық эстрадалық бағдарламасының 13 апталық жазғы алмасуы ретінде қысқаша қайта жаңғыртылды. Осы маусым мен қыркүйек аралығында, бұрынғы радио бағдарламасының жанкүйерлері Фадиман, Адамс және Киранды әнмен тыңдап қана қоймай, олардың іс-қимылын көру мүмкіндігіне де ие болды. Оның ең ұзаққа созылған телебағдарламасы – "Бұл шоу-бизнес", ол CBS телеарнасында 1949 жылдың 15 шілдесінен 1954 жылдың 9 наурызына дейін көрсетілді. Бағдарламаның алғашқы төрт айында "Бұл Бродвей" деп аталған шоу ән, би және басқа да музыкалық ойын-сауықтарды ақпаратпен үйлестірді. Бағдарлама жүргізушісі Фадиман, танымал қонақтар мен тұрақты әңгімешілер/интеллектуалдар Кауфман, Эйб Берроуз және Сэм Левенсон музыкалық орындаушылар туралы пікір білдіріп, олармен әңгімелесті. 1951 жылдың қыркүйек айының соңында "Бұл шоу-бизнес" CBS телеарнасының жағалаудан жағалауға тікелей эфирде көрсетілген тұрақты алғашқы бағдарламасы болды. 1950-жылдардағы теледидардағы тікелей эфирдегі эстрадалық шоуларды алмастыру үшін жазғы бағдарламалардың қажеттілігі осы шоуды 1956 жылы 12 апталық кезеңге (26 маусым – 11 қыркүйек) қайта әкелді. Фадиман мен Берроуз, сондай-ақ жаңа панельшілер Уолтер Слезак пен болашақ "Кукшалар аңғары" романының авторы актриса Жаклин Сюзанн оралды. Сюзанның күйеуі, теледидар продюсері Ирвинг Мэнсфилд, 1956 жылғы NBC телеарнасы үшін қайта жаңғыртуды өндірді. Фадиман сонымен қатар ABC телеарнасының "Аты бір" ойын-шоуының соңғы жүргізушісі болды. Бастапқы жүргізуші Роберт К. Льюис үш жылдан кейін кеткеннен кейін, продюсерлер Марк Гудсон мен Билл Тодман соңғы 39 эпизодтық цикл үшін әртүрлі жүргізушілерді шақырды: Деннис Джеймс 18 апта, содан кейін Боб пен Рей 10 апта, ал қалған 11 аптаға Фадиман. Бұл бағдарлама тікелей эфирде көрсетілді және онда танымал адамдардың есімдері мен басқа да "атақты есімдер" айтылды. 1955 жылдың 16 тамызында бір әйелдің "Үміт алмасы" екені анықталғанда, Фадиман таң қалдырарлық сюрприз жасады: ол нағыз "Үміт алмасын" таңғалысқан панельшілер мен ұлттық теледидар көрермендеріне көрсетуге асықты. Фадиман үшін ең қиын сәт сол эпизодта болды, ол Чико Марксты қорлап: "Сен жұмыс істейсің бе, әлде Граучоның ақшасымен әлі де өмір сүресің бе?" деп сұрады, бұл Чиконы ұятқа қалдырды. Фадиман 1958 жылы Джон Чарльз Дейли Токиода болған кезде "Менің тапсырмам қандай?" бағдарламасын жүргізушісінің орнына екі аптаға шақырылды.

Ықпал

Фадиманның өткірлігі мен сөздері газет-журналдарда жиі жарияланды. "Классикалық кітапты қайта оқығанда, кітапта бұрынғыдан артық ештеңе көре алмайсыз, сіз өзіңізде бұрынғыдан артық нәрселерді көресіз" дегені оның ең танымал сөздерінің бірі еді. Стендал туралы Фадиман: "Онда әдемілік жоқ, тартымдылығы шамалы, юморы да аз [және] ол жақсы оқиғашы емес" деп жазды. Теледидар келгеннен кейін Фадиманның танымалдығы артты, ол өте білімді, кез келген сұраққа жауап бере алатын қонақ және жүргізуші ретінде танылды. Телекамераның алдындағы тәжірибесі мен радиодағы жылдарының арқасында ол жиі ток-шоуларға қатысып, бірнеше жоғары деңгейдегі викториналар жүргізді. Фадиман 1950-ші жылдарда теледидарда танымал болған "ақылды интеллектуал" бейнесінің жарқын үлгісіне айналды. Джон Чарльз Дейли, Беннетт Серф, Джордж С. Кауфман, Александр Кинг және тағы да басқа тележұлдыздар Фадиманмен бірге жоғары білімді, әдемі, аристократ әңгімешілер мен сарапшыларды сомдады, сол дәуірдегі теледидар басшылары оларды қымбат теледидар жинағының иелеріне тартымды деп есептеді.

Марапаттар

Фадиман Ұлттық кітап қорынан американдық әдебиетке көрнекті үлес қосқаны үшін медаль алды.

Жеке өмір

Фадиманның алғашқы некесі 1927 жылы Паулин Элизабет Рашпен болды, одан олардың ұлы Джонатан Раш дүниеге келді. Олар 1949 жылы ажырасып кетті. Екінші некесін 1950 жылы Аннали Жакобимен, сондай-ақ Аннали Фадиман аттарымен де таныс, МГМ студиясы үшін жазушы және сценарист, сонымен қатар "Time" және "Life" журналдарының екінші дүниежүзілік соғыстағы шетелдік тілшісімен жасады. Жесір қалғаннан кейін ол Аннали Жакоби Фадиман есімін қабылдады. Ол Теодор Х. Уайтпен бірлесіп "Қытайдан шыққан дауыл" (1946) атты кітапты жазды. Клифтон мен Анналидің Ким Фадиман есімді ұлы мен Анна Фадиман есімді қызы болды. 2002 жылдың 5 ақпанында Аннали Флорида штатының Каптива қаласында 85 жасында, ұзаққа созылған сүт безінің қатерлі ісігі және Паркинсон ауруымен күрескеннен кейін өз өмірін өз қолымен аяқтады. Фадиман 90 жасқа келгенде көзі көрмей қалды, бірақ ұлы Ким жазған кітаптардың жазбаларын тыңдап, "Айдың кітабы" клубы үшін қолжазбаларды қарауды жалғастырды, содан кейін Фадиман өзінің хатшысына ойларын диктофонға жаздырды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің некрологында Фадиман "эссеші, сыншы, редактор және талмайтын антология жасаушы, оның энциклопедиялық білімі 1930-шы, 40-шы және 50-ші жылдардың аяғында Information Please және басқа да танымал радио бағдарламаларының негізгі тірегіне айналдырды" делінген, сондай-ақ ол "Book of the Month Club-ты құруға да көмектесті және 50 жылдан астам уақыт бойы редакциялық кеңесте қызмет етті" деп атап көрсетілген.

Шығармалары

Конгресс кітапханасының каталогында Фадиман атымен байланысты 90-нан астам жұмыс тіркелген.