Кіріспе

1961 жылғы Жин Ённың уся романы

"Жанды қылыш пен айдаһар семсері" (The Heaven Sword and Dragon Saber) – Жин Ённың (Луис Ча) уся романы және Кондор трилогиясының үшінші бөлігі, оған "Кондор батырларының аңызы" және "Кондор батырларының оралуы" кіреді. Алғаш рет 1961 жылдың 6 шілдесінен 1963 жылдың 2 қыркүйегіне дейін Гонконгтағы "Минг Пао" газетінде бөлім-бөлім жарияланды. 1979 жылы Жин Ён романды бірнеше түзетулермен және қосымшалармен қайта жазды. Екінші қайта жазу 2005 жылдың басында жарық көрді, оған кейінірек туған ойлар мен кеңейтілген қорытынды енгізілді. Сондай-ақ, ол сюжетке көптеген өзгерістер енгізіп, екінші басылымдағы кейбір түсініксіздіктерді жойды, мысалы, Тоғыз Ян нұсқаулығының шығу тегі сияқты мәселелерді ашып көрсетті. Өзінің басқа романдары сияқты, Жин Ён осы туындысына да қытай тарихынан алынған элементтерді қосты, мысалы, Хунъу императоры, Чэнь Юлиан, Чжан Ючунь және Чжан Санфен сияқты тарихи тұлғаларды бейнеледі. Романның маңызды тақырыбы – ханьқытайлық көтерілісшілер мен үстемдік құрған моңғолдар арасындағы саяси және этникалық қақтығыс.

Сюжет

Хитайда моңғолдар басқарған Юань династиясының соңында (14 ғасырдың ортасында) оқиға қызықты және бәсекеге толы екі қарудың – Аспанға тәуелді қылыш пен Аждаһаны өлтіретін қылыштың айналасында өрбиді. Көп тараған сөздерге сәйкес, олардың біреуі немесе екеуі де иесіне улуин (жауынгерлік өнер шеберлерінің қауымдастығы) билеуге мүмкіндік береді деп есептеледі. Улуин «ортодоксалды» және «зұлым» деп екіге бөлінеді. «Ортодоксалды» жағында Удан және Шаолин мектептері, ал «зұлым» жағында Мин культі өкілдік етеді, оны кейде «шайтан культі» деп те атайды. Романның басында Аспанға тәуелді қылыш «ортодоксалды» Эмей мектебінің басшысы Миюэ абысының қолында, ал Аждаһаны өлтіретін қылышты «Алтын шашты арыстан патша» Си Сюнь, Мин культінің жоғары лауазымды мүшесі иеленеді. Басты кейіпкер Чжан Уцзидің тегі әртүрлі: оның әкесі Чжан Куйшань, аса құрметті Удан мектебінің негізін қалаушы Чжан Санфеннің шәкірті, ал анасы Инь Сусу, Мин культіне байланысты Көк Бүркіт культінің басшысы Инь Тяньчжэннің қызы. Ол оқшауланған жанартау аралында дүниеге келіп, балалық шағын тек ата-анасы және тәрбиешісі Си Сюньмен өткізеді. Чжан Уцзи 10 жасқа келгенде, ата-анасы оны құрлыққа әкеледі, ал Си Сюнь арада қалады. Қайтып келгеннен кейін Чжан отбасы көп ұзамай Си Сюнь мен Аждаһаны өлтіретін қылыштың қайда екенін іздеген көптеген улуин шеберлерінің назарына ілігеді. Чжан Куйшань мен Инь Сусу Си Сюньнің орналасқан жерін жасырады, ал олар қоршауға түскенде өздерін-өздері өлтіріп, Чжан Уцзиді жетім қалдырады. Бұрын ұрланып, жараланған Чжан Уцзи жазылу үшін ел аралап саяхаттайды. Кездейсоқ ол оқшауланған аңғарға тап болып, онда ұзақ уақыттан бері жоғалған Тоғыз Ян нұсқаулығын табады. Ол нұсқаулықта сипатталған ішкі энергияны дамыту арқылы өзін емдейді және күшті жауынгерлік өнер шеберіне айналады. Сәтімен, ол Мин культінің ең күшті шеберлігін – «Жер мен Көк ұлы өзгерісін» үйренеді. Ол Мин культі мен алты ірі «ортодоксалды» мектептер арасындағы қақтығысқа араласады, олар культті жоюға тырысады, және екі тарапқа да бұрынғы түсініспеушіліктерді шешіп, бітім жасауға көмектеседі. Культ мүшелері Чжан Уцзиге алғыс айтып, оның жылдар бойы бос тұрған басшылық лауазымын алуын талап етеді. Мин культінің басшысы болғаннан кейін Чжан Уцзи культті реформалайды және Юань династиясын құлату үшін улуин мен бүлікші күштерді басқарудағы маңызды тұлғаға айналады. Чжан Уцзи төрт әйелмен күрделі қарым-қатынасқа түседі. Біріншісі, Чжуэр, оның анасының туысы, беті қатты бүлінген қыз. Екіншісі, Сяожао, оны жақсы түсінетін қытай-парсы қызметші қыз. Сяожао Парсыға қайтып, Парсы Мин культін басқаруға міндетті болғандықтан Қытайдан кетуге мәжбүр болады. Үшінші әйел, Чжоу Жируо, Чжан Уцзидің балалық шақтағы досы. Ол оған ғашық болады, бірақ Миюэ абысына берген сертіне байланысты оған қарсы болуға мәжбүр болады, өйткені Миюэ Чжан Уцзиді және Мин культіне байланысты кез келген адамды жек көреді және оларға сенбейді. Миюэ Чжоу Жируоға Чжан Уцзидің оған деген махаббатын пайдаланып, екі қаруды иелену үшін зұлымдық жоспар жасайды. Чжоу Жируо да Чжан Уцзи оған үйленбеуге уәде бергеннен кейін ашуға толы болып, одан кек алуға ант етеді. Төртінші әйел, Чжао Мин, моңғол ханшайымы және Чжан Уцзидің бұрынғы қарсыласы. Бастапқыда Чжао Мин мен Чжан Уцзи қарама-қарсы тарапта болғанымен, олардың бірнеше кездесулерінен кейін Чжао Мин біртіндеп Чжан Уцзиге ғашық болып, оған көмектесу үшін өз моңғолдарына қарсы шығады. Романның соңында Чжан Уцзи Мин культінің мүшелері оған сатқындық жасауды жоспарлап отыр деп қате ойлап, улуиннен зейнеткерлікке шығуға шешім қабылдайды. Ол Чжао Миннің өзінің нағыз махаббаты екенін түсінеді және олар қоғамнан алыста отырып, тыныш өмір сүруге кетеді. Романның екінші басылымында Чжан Уцзи мен Чжоу Жируоның қарым-қатынасы туралы екіұшты қорытынды бар. Чжан Уцзи Мин культі Юань династиясын құлатуға жақын тұрғанда билеуші болу мүмкіндігінен бас тартады. Идеалында, Чжан Уцзи жаңа император болуы керек еді. Алайда, оның бағыныстысы Чжу Юаньчжан Мин культін басып алып, Қытайдың көптеген бүлікші күштерін өзінің басшылығымен біріктіреді. Нанкинге шабуыл жасағаннан кейін Чжу Юаньчжан жаңа император болып, Мин династиясын құрады. 2005 жылы Цзинь Ён романның үшінші басылымын жариялады, оның аяқталуы бұрынғы нұсқалардан сәл өзгеше. Бұл нұсқада Чжан Уцзи генералдың өмірін құтқара алмағаны үшін және Хан Линьэрдің өліміне байланысты көңілі толады. Ол Мин культінің басшылығын өзінің орынбасарлары Ян Сяо мен Фань Яоға тапсырып, содан кейін Чжао Минмен бірге Орталық жазықтан кетуге шешім қабылдайды.

Шығуы

Екі атаулы қару – Аспанға тәуелді семсер және Аждаһаны өлтіретін қылыш – Ян Гуоның «Кондор батырларының оралуы» романында қолданған ауыр темір қылышынан жасалған. Бұл ауыр темір қылыш өте шебер қылышкер Дугу Кюбайға тиесілі болған. Янг Гуо махаббат гүлінің уынан емделгенде және оң қолын жоғалтқанда осы қылышқа кездейсоқ тап болды. Янг Гуо мен Сяолунну Сианяннан кеткен кезде қылышты Гуо Цзин мен Хуан Ронгқа қалдырды. Ол қылыш балқытылып, арнайы болат қосылып, содан кейін екі қаруға айналды. Романның үшінші басылымында Аспан қылышы Ян Гуоның ақсүйектер қылышынан және Сяолуннудың әйелдер қылышынан жасалса, Аждаһа қылышының шығу тегі өзгеріссіз қалды.

Құпиясы

Аждаһа семсерінің қырынан Сунь әулетінің қолбасшысы Юэ Фэй жазған "Уму кітабы" атты әскери трактат табылған. Сол сияқты, Аспан семсерінің ішінде Тоғыз Инь нұсқауы мен Гуо Цзиньнің "Аждаһаның он сегіз алақаны" деп аталатын екі кітапша жасырылған. Аждаһа семсері Гуо Цзинь мен Хуан Ронның ұлы Гуо Полуға берілді, ал кіші қызы Гуо Сянь Аспан семсерін мұра етті. Жасырын кітап пен кітапшалардағы мазмұн, сондай-ақ қаруды бір-біріне қарсы қолданғанда ғана зақымдауға және сындыруға болатыны, Аждаһа семсерін иеленген адам әлемді билейді деген пікірдің себебі болды, бірақ Аспан семсерін ұстаған ғана оның күшіне тойтарыс бере алады. Қарудың құпиясы Емей мектебінің әр буын басшысынан оның ізбасарына ғана беріліп келді. Миэчжуеден кейін Чжоу Жируо басшылыққа ие болды, ал құпия оған жеткізілді. Роман бойынша, Чжоу Жируо өзінің айлакерлігі мен алдауы арқасында екі қарудың да иесі болады және олардың ішіндегі мазмұнын алу үшін оларды сындырады. Соңғы редакцияда нұсқаулықтардың орнына қарудың ішіне екі жартылай темір карта жасырылған. Бөліктерді біріктіргеннен кейін карта Персик гүлді аралдың орналасқан жерін көрсетеді, онда нұсқаулықтар сақталған. Джин Ён бұл өзгерісті қаруды бөлшектеген кезде нұсқаулықтардың өртелу қаупі болғандықтан, темір картаның екі бөлігі олардың орнына қолайлырақ екендігімен түсіндірді.

Салыстырмалылық

Қытай мәдениетінде Ажыдаар императордың немесе билеушінің символы болып табылады. Аждаһа қылышының толық атауы "Аждаһаны өлтіретін қылыш" деп аударылады, бұл оның "императорды өлтіру" үшін қолданылатынын білдіреді. Бұл жағдайда "император" Юань әулетінің императоры Хуйцзунгқа қатысты. Қытай тарихы бойында бірнеше монархтар зұлымдыққа ұшырады, дәл сол сияқты, аңыз бойынша Ажыдаар бақылаудан шығып, қауіп тудырғандай. Аспан қылышының толық атауы "Аспанға тәуелді қылыш" деп аударылады, себебі ол Аспанды бейнелейді. Қытай мәдениетінде императорды құрметпен "Жаспанның ұлы" деп атайды, бұл Қытайды билейтін кімді анықтаудағы соңғы билік Аспанға тиесілі екенін көрсетеді. Осыған орай, Аждаһаны өлтіретін қылыштағы құпияны (моңғол) императорды "өлтіру" (тақтан түсіру) және оны басқа (хан қытай) билеушімен алмастыру үшін пайдалануға болады. Егер керемет әскери қолбасшы Вуму кітабын толыққанды пайдаланып, Юань әулетін құлатып, хандық билікті қайта орнату үшін көтеріліс ұйымдастырса, бұл идеалды жағдай болар еді. Алайда, егер жаңа император қабілетсіз монарх немесе зұлымдыққа ұшыраса, жекпе-жек шебері Аспанға тәуелді қылыштағы нұсқаулықтарды меңгеріп, императорды өлтіріп, оның орнына дана және инабатты билеушіні тағайындауы мүмкін.

Фильмдер

Жыл Өндірісі Басты рөлдердегі актерлер Қосымша ақпарат 1963 / 1965 Emei Film Company (Гонконг) Cheung Ying, Yin Pak, Ka Sing Lam, Ho Kau Chan, Connie Chan «Қилық пен семсердің тарихы» фильмін қараңыз 1978 Shaw Brothers Studio (Гонконг) Дерек И, Чинг Ли, Кандис Ю «Көк семсер мен айдаһар семсері» (1978) фильмін қараңыз 1984 Дерек И, Ти Лунг, Алекс Ман, Шери Чун, Леан Лиу «Айдаһар семсерінің жасырын күші» фильмін қараңыз 1993 Win's Entertainment, Ltd. (Гонконг) Ли Жет, Шарла Чен, Джиджи Лай, Чингми Яу, Саммо Хунг «Кунг-фу шебері» фильмін қараңыз 2022 Mega Vision PicturesTVBShaw Brothers Pictures International (Гонконг, Қытай) Луи Ку, Донни Йен, Реймонд Лам, Дженис Ман «Жаңа кунг-фу шебері 1» және «Жаңа кунг-фу шебері 2» фильмдерін қараңыз.

Теледидар

Жыл Өндіріс Басты актерлар Қосымша ақпарат 1978 TVB (Гонконг) Адам Ченг, Лиза Ванг, Энджи Чью, Вонг Ван Чой, Шарон Йеунг, Иди Чан, Ха Ю, Гиги Вонг, Ши Киен Қылыш пен Драконның қаһарманы (1978 телесериалы) қараңыз 1984 TTV (Тайвань) Лю Дэкай, Лю Юпу, Ю Кэ Хсин, Тянь Ли, Лю Тэ Шу Қылыш пен Драконның қаһарманы (1984 телесериалы) қараңыз 1986 TVB (Гонконг) Тони Люн, Китти Лай, Шерен Танг, Мэгги Шиу, Кэрол Ченг, Саймон Ям, Кеннет Цанг Жаңа Қылыш пен Драконның қаһарманы қараңыз 1994 TVB (Гонконг) Ван Йеунг Мин, Чой Ка Лей, Анита Ли, Ли Шинг Чонг, Нг Вай Квок Алтын Арыстанның жырлары қараңыз 1994 TTV (Тайвань) Стив Ма, Сесилия Йип, Кэти Чоу Қылыш пен Драконның қаһарманы (1994 телесериалы) қараңыз 2000 TVB (Гонконг) Лоуренс Нг, Гиги Лай, Шармейн Ше, Дамиан Лау, Мишель Йим Қылыш пен Драконның қаһарманы (2000 телесериалы) қараңыз 2003 Beijing Asia Central Audio Productions Ltd.(Бірлескен өндіріс) Алек Су, Алисса Чья, Гао Юаньюань, Флоренс Тан, Филлис Квек, Чжан Голи, Чжан Тейлин, Элвис Цуй, Ванг Ганг, Чен Цзихан, Тао Хонг Қылыш пен Драконның қаһарманы (2003 телесериалы) қараңыз 2009 Huayi Brothers Media Corporation Beijing Cathay Media Ltd. (Қытай) Денг Чао, Ан Исюань, Лю Цзин, Хэ Чжуоян, Чжан Мэн, Кен Чанг, Ванг Юанькэ, Ю Ченгхуэй Қылыш пен Драконның қаһарманы (2009 телесериалы) қараңыз 2019 Beijing Cathay Media Ltd. (Қытай) Чжэн Шуньси, Чэнь Юци, Чжу Сюдан, Кабби Хуэй, Цао Сиюэ, Кэти Чоу Қылыш пен Драконды өлтіру қараңыз

Комикстер

Бұл әңгіме манхуа сериясы ретінде бейімделді, суреттерін Ма Уинг Шин салса, Джин Ён жазушы ретінде көрсетілді. 2002 жылы ComicsOne манхуаның ағылшын тіліндегі аудармасын «Heaven Sword & Dragon Sabre» деп шығарды. Сюжеттік егжей-тегжейлер сақталғанмен, әңгіменің кейбір оқиғалары романмен салыстырғанда басқа ретпен баяндалды.

Бейне ойындар

2000 жылы Softworld романы негізінде RPG ойынын шығарды. Ойын Bright Peak шайқасынан кейін аяқталады. 2004 жылы Softworld тағы бір RPG ойынын шығарды. Бұл нұсқа дәстүрлі кезекпен ойналатын RPG орнына, нақты уақыттағы шайқас жүйесін (Diablo сияқты) қолданады және толыққанды оқиғаны қамтиды.