Кіріспе
Брюс Коннер (18 қараша 1933 – 7 шілде 2008) – американдық суретші. Ол монтаж, кино, сурет салу, мүсін жасау, кескін салу, коллаж және фотосурет салаларында жұмыс істеген.
Bruce Conner (November 18, 1933 – July 7, 2008) was an American artist who worked with assemblage, film, drawing, sculpture, painting, collage, and photography.
Өмірбаян
Брюс Коннер 1933 жылдың 18 қарашасында Канзас штатының Макферсон қаласында дүниеге келген. Оның жақсы жағдайдағы орта таптық отбасы Коннер төрт жаста болғанда Уичитаға көшіп келді. Ол Канзас штатының Уичита қаласындағы орта мектепті бітірді. 1958 және 1959 жылдары Сан-Францискодағы алғашқы жеке көрмелерінде суреттер, сызбалар, гравюралар, коллаждар, құрастырмалар және мүсіндер қойылды. Сан-Францискодағы Дизайнерлер галереясы Брюстің үшінші жеке көрмесін өткізді. Галереяда оның суреттерін ерекшелеген қара панельдер орналастырылған. Оның «Венера» атты суреті галерея терезесінде қойылды. Суретте шұбарқұйрыққа ұқсайтын форманың ішінде жалаңаш әйел бейнеленген. Жергілікті полицей галерея иелеріне «аудандағы балалар суретті көруі мүмкін» деген сылтаумен оны алып тастауды талап етті. Америкалық азаматтық бостандықтар одағы галереяның оны көрсету құқығын қорғады, және мәселе одан әрі дамымады. Коннер алғаш рет көңілді, нейлонмен оралған құрастырмаларымен, әйелдердің шұлықтары, велосипед дөңгелектері, сынған қуыршақтар, жүн, бахрома, әшекейлер және шамдар сияқты табылған заттардың күрделі қоспасымен кеңінен назар аударды, олар көбінесе коллаж немесе боялған беттермен үйлестірілген. Эротикалық түрде зарядталған және сюрреалистік дәстүрдің және Сан-Францисконың викториандық өткенінің эхоларымен боялған бұл жұмыстар Коннерді халықаралық құрастырма «қозғалысының» жетекші тұлғасы ретінде бекітті. Жалпы, бұл жұмыстардың нақты мағынасы жоқ, бірақ олардың кейбіреулері Коннердің заманауи Американың жоғары бағаланбаған сұлулығын, қоғамның жеке тұлғаға тигізетін деформациялық әсерін, әйелдерге қарсы зорлық-зомбылықты және тұтынушылықты көргенін көрсетеді. Әлеуметтік сын және наразылық оның кейінгі туындыларындағы ортақ тақырып болып қала берді. Коннер 1950 жылдардың соңында қысқа фильмдер түсіре бастады. Ол фильмдеріне үлкен әріптермен атау берді. Коннердің алғашқы және ең танымал фильмі «Фильм» (1958) деп аталды. «Фильм» - «қаржылық қиындықпен түсірілген фильм», себебі Коннер өзінің түсірілімдерін түсірудің орнына ескі жаңалықтар мен басқа ескі фильмдердің жинақтарын пайдаланды. Ол бұл түсірілімдерді шеберлікпен қайта өңдеп, Отторино Респигидің «Рим соны» атты музыкасына сәйкес келтіріп, 12 минуттық ойын-сауық және ойға жетелейтін фильм жасады, ол сюжеттік болмаса да, фильмді көру тәжірибесі және адамның жағдайы туралы айтады. 1994 жылы «Фильм» Конгресс кітапханасының Ұлттық кино тізіміне сақтау үшін іріктелді. Коннер кейіннен екі ондағанға жуық, көбінесе сюжеттік емес эксперименталды фильмдер түсірді. 1959 жылы Коннер «Жыртқыштарды қорғау қауымдастығы» деп аталатын ұйым құрды. Оның мүшелері Джей ДеФео, Майкл МакКлюр (Коннер Уичитада оқу ортасынан таныс), Мануэль Нери, Джоан Браун, Уоли Хедрик, Уоллес Берман, Джесс Коллинз, Карлос Вилла және Джордж Гермс болды. Коннер бұл атауды «Жыртқыштарды қорғау қоғамы» деген сөз тіркесімен ойын ретінде ойлап тапты. 1959 жылы Сан-Францискодағы Спатса галереясында өткен көрмеде Коннердің көркемдік жекелік туралы түсінігін ерте зерттеуі болды. Көрмені жариялау үшін галерея қара жиектері бар шағын баспа карточка түрінде көрменің хабарламасын басып шығарды және таратты, онда «Кейін қайтыс болған Брюс Коннердің туындылары» деген мәтін жазылған. Коннердің «Бала» атты туындысы - қара балауыздан жасалған, аузы ашық, ішінара нейлон шұлықтарға оралған, кішкентай, ескі ағаштан жасалған бала креслосына отырған және ішінара шұлықтармен байланған кішкентай адам бейнесі - 1959 жылдың желтоқсаны мен 1960 жылдың қаңтарында Сан-Францискодағы Де Янг мұражайында көрсетілгенде жаңалықтарға енді. Кейбіреулер бұл туындыны Карил Чессманның өлім жазасын күтуіне байланысты ойлар тудырған деп санайды, ал туынды көптеген адамдарды қорқытты. «Бұл кісі өлтіру емес, өнер» деп жариялады Сан-Франциско хроникасы; оның бәсекелесі «News Call Bulletin» газеті «Жақтырылмаған «Бала»» деген мақаласын жариялады. Мүсін 1970 жылы Нью-Йорк заманауи өнер мұражайына қосылды, бірақ кейінгі жылдары қатты нашарлады, мұражай оны ұзақ уақыт сақтады, ал Коннер кейде оны көрсетпеуді сұрады немесе ол енді жоқ деп ұсынды. 2015-2016 жылдары екі консерватордың бірнеше ай бойы жұмыс істеген жұмысты қалпына келтіруге тағы бір әрекет жасалды. Жұмыс сәтті қалпына келтіріліп, 2016 жылдың шілдесінде Музейде ашылған ретроспективті көрмеде көрсетілді. 1960 жылдың соңында Нью-Йорктегі құрастырмалар мен коллаждардың көрмесі «The New York Times», «The New Yorker», «Art News» және басқа ұлттық басылымдарда оң пікірлер алды. Сол жылы Коннердің алғашқы көрмесі Сан-Францискодағы Бэтмэн галереясында өтті; Дизайнерлер галереясының иесі және дизайнері Эрнест Берден Коннерге және Бэтмэн галереясының иелеріне көмектесті, галереяны Коннердің туындыларын көрсету үшін Дизайнерлер галереясындағы соңғы көрмеге ұқсас қара түске бояды, және көрме жергілікті жерде өте оң пікірлер алды. 1961 жылы Нью-Йоркте өткен тағы бір көрме де оң пікірлер алды. 1961 жылы Коннер «Космикалық сәуле» атты екінші фильмін аяқтады, ол 4 минут 43 секундтық қара-ақ түсті, табылған түсірілімдер мен Коннердің өзі түсірген фильмдерінен құралған жылдам монтаж, ал саундтрегіне Рей Чарльздың «What'd I Say» әні қосылды. Фильм 1962 жылы көрсетілді; көптеген адамдар фильмнің сексуалдық және соғыс туралы екенін айтады.
Карьерасының ортасы (1960-шы жылдардың басында 2000 жылдарға дейін)
Коннер және оның әйелі, суретші Жан Коннер 1962 жылы Мексикаға көшіп кетті, оның жұмысының танымалдығы артып келе жатқан кезде. Екеуі – жаңа туған ұлдары Робертпен бірге – АҚШ-қа оралды және 1963 жылы Джон Ф. Кеннеди қаза тапқан кезде Массачусетс штатында тұрды. Коннер оқиғаның теледидарда көрсетілімін түсіріп, кадрларды монтаждап, қосымша кадрлармен бірге зорлық-зомбылық туралы тағы бір ой-толғанысқа айналдырды, оны "Есеп" деп атады. Фильм қайта-қайта монтаждалып, бірнеше рет жарық көрді. 1964 жылы Коннер Сан-Францискодағы Бэтмен галереясында үш күнге созылған көрме өткізді, ол галереядан ешқашан шықпады. Көрме туралы хабар Los Angeles Times газетінің хабарламалар бөлімінде шағын жарнама арқылы жарияланды. Көрменің бір бөлігі Коннердің "Вивиан" фильмінде бейнеленген. 1964 жылдың соңында Лондондағы Роберт Фрейзер галереясы Коннердің туындыларының көрмесін ұйымдастырды, суретші оны "Лондондық бір адамдық шоу" деп аталатын фильмде тіркеді. Сол жылы Коннер енді монтаждар жасамаймын деп шешті, бірақ осы жұмысы оған ең көп назар аудартқан. Коннердің досы және әріптесі Стэн Браххедждің "Фильмнің соңғы шегінде" кітабында жазғандай, 1960 жылдардың басында Коннер Нью-Йорк галереясымен келісімшартқа отырды, онда Коннердің бостандығына шектеу қоятын стильдік және жеке тәртіп сақталуы талап етілді. Коннердің мұндай шектеулі құжатқа қол қоюы күмәнді. Одан кейін Коннердің үлкен көркем әдебиеттерінде жарияланған бес беттік мақаласы, онда Коннердің жержаңғақ майы, банан, бекон, салат және швейцариялық ірімшікпен бутерброд жасауы қадам сайын егжей-тегжейлі сипатталған, көптеген суреттермен, бұл өнер туындысы сияқты көрсетілген, оның ішінде көптеген өнер авторлығына сатиралық көзқарас болды. 1961 жылы Мексикаға көшіп кетер алдында Коннер жолдың бір бетіндегі тозған белгіні "Махаббат" деп жазу үшін қайта бояды. Коннер 1960 жылдардан бастап әртүрлі формада жұмыс істеді. Ол 1960 жылдардың ортасында Сан-Францискодағы контрмәдениетте белсенді қатысып, Авалон балуандағы аңызға айналған Отбасылық иттің өндірісіндегі сұйық жарық шоуларында қатысты. Ол сондай-ақ сол кездегі жаңа жүн ұшы бар қарындаштарды пайдаланып, қара және ақ мандала тәрізді суреттер жасады, олардың көпшілігін кейіннен (1970 жылдардың басында) литографиялық түрде басып шығарды. Коннердің суреттерінің бірі (жарқын түстердегі нұсқалары) 1967 жылғы тамыз айындағы Сан-Франциско Оракулының мұқабасында (№9) пайда болды. Ол сондай-ақ 19 ғасырдың гравюралық суреттерінен жасалған коллаждар жасады, оларды алғаш рет "Деннис Хоппердің бір адамдық шоуы" ретінде көрсетті. Ол сондай-ақ 1960 жылдардың ортасында "Есеп" және "Вивиан" фильмдеріне қоса бірқатар қысқаметражды фильмдер түсірді. Олардың ішінде "Тым жылдам" деп қабылданбаған Нью-Йорк кинофестивалінің жарнамасы "Он секундтік фильм" (1965), Тони Базиль ән салған және билеген музыкасы бар "Жарылыс" (1966), Майлз Дэвистің "Испания эскиздері" саундтрегі ретінде Сан-Францискодағы пәтерінен Джей ДеФеоның шедевр туындысын алып тастауды бейнелейтін "Ақ раушан" (1967) және The Beatles-тің "Tomorrow Never Knows" саундтрегімен үш минуттық ашық түсті саяхат "Қожайын іздеу" (1967) кірді. (1996 жылы ол фильмнің ұзартылған нұсқасын жасап, Терри Райлидің музыкасына қойды). 1966 жылы Деннис Хоппер Коннерді "Жылы қолды Люк" фильмінің түсірілім алаңына шақырды; суретші 85 мм-ге түсірді, 2004 жылы бұл кадрларды қайта қарап, өзінің "Люк" фильмін жасады. 1970 жылдары Коннер сурет салу мен фотосуретке, соның ішінде 1970 жылдардың батыс жағалауындағы панк-рок көрінісінің көптеген фотосуреттеріне назар аударды. 1978 жылғы фильмде Devo-ның "Mongoloid" әні саундтрек ретінде қолданылды. Коннер 1970 жылдары фотограф Эдмунд Шимен бірге "Ангелдер" деп аталатын адам өлшеміндегі фотограммалар сериясын жасады. Коннер үлкен фотоқағаз беттерінің алдында позиция алды, олар жарыққа ұшырағаннан кейін және дамытылғаннан кейін қара фонға қарсы Коннердің денесінің суреттерін жасады. Гонолулу өнер мұражайының коллекциясындағы "Ангел тағында" суретшінің орындыққа тіреліп отырған көрінісі бар. Коннер сондай-ақ күрделі бүлінген сиялы дақтарды салуды бастады. 1980 және 1990 жылдары Коннер коллаждар, соның ішінде діни бейнелерді және көптеген көрмелерде, соның ішінде 1997 жылғы Уитни биенналесінде көрсетілген сиялы бояу суреттерін жасады. Коннердің барлық туындыларында діни бейнелер мен символиканың қайталануы оның жұмысының негізінен көрнекі сипатын көрсетеді. "Тин ағашымен жұмыс істейтін адамның жүрегі сізбен бірге болсын" (1981), Гонолулу өнер мұражайының коллекциясындағы суретшінің мистикалық және символикалық коллаждарының мысалы. Бұл - желім, балқытылған пластик және күйдірілген ағашпен жасалған гравюралық коллаж. 1999 жылы, келе жатқан көрмеге орай, Уокер өнер орталығы Коннердің жұмысының үлкен монографиясын "2000 ж.б.д.: Брюс Коннердің оқиғасы, 2-бөлім" деген атпен жариялады. Көрмеде Коннердің фильмдері үшін арнайы салынған галереядағы кинозалдар, сондай-ақ таңдалған монтаждар, жүн ұшы бар қарындаштармен салынған суреттер, гравюралық коллаждар, фотограммалар және тұжырымдамалық туындылар көрсетілді. Көрме Уокерде, Форт-Уэрттегі заманауи өнер мұражайында, Сан-Францискодағы де Янг мұражайында және Лос-Анджелестегі заманауи өнер мұражайында көрсетілді.
Кәсіпінің соңғы кезеңдері (2000-2008 жж.)
Коннер "Б.з.д. 2000" көрмесі кезінде зейнетке шығуын жариялады, бірақ шындығында өлімінен аз уақыт бұрын өнер туындыларын жасауды жалғастырды. Дегенмен, осы жұмыстарының көп бөлігі, әсіресе, ол салған көптеген жұмбақ суреттері, оның ішінде 9/11 оқиғасына жауап ретінде жасалған сериясы псевдонимдермен немесе "Аноним" деген атпен ұсынылды. Коннер ескі гравюралардан коллаждар жасады, сондай-ақ үш немесе төрт тәжірибелік фильмді аяқтады (санау әдісіне байланысты). Ол компьютерлік графикалық бағдарламалардың көмегімен ескі гравюра коллаждарды үлкен тоқылған түсқырмаларға айналдырып, осылай қағазға басылған туындыларды да жасады. Одан басқа, оның өліміне дейін "Патша" деген атпен үлкен жинақ сияқты әртүрлі көркем жобалар да аяқталды. Коннер 2007 жылдың соңында үлкен суреттің сыртқы орнатылуын басқарды және бекітті, бір байқаушының пікірінше, бұл оның аяқталмай қалған соңғы жұмысы болуы мүмкін.
Фильмдер
Оның бұрыннан бар қарызға алынған немесе табылған кадрлардан шеберлікпен монтаждалған кадрлар жасаудың жаңаша әдісін оның алғашқы "Фильм" (1958) фильмінде көруге болады. Оның кейінгі фильмдері көбінесе тез қарқынмен түсірілген found footage немесе Коннер түсірген кадрлар; алайда, ол көптеген фильмдер түсірді, соның ішінде "Кросроудс" – атом бомбасына арналған 30 минуттан астам ой-толғаныс, олардың қарқыны өте мұқият ойластырылған. Коннер кино саундтректерінде поп-музыканы алғаш қолданғандардың бірі болды. Оның фильмдері қазір музыкалық бейнелеу жанрының алға құрлысы деп саналады. Олар басқа кинорежиссерлерге, мысалы Коннердің досы Деннис Хопперге әсер етті, ол: “Брюстің фильмдері менің монтаждау туралы түсінігімді түгелдей өзгертті. Шындығында, “Easy Rider” фильмінің көп бөлігі Брюстің фильмдерін көруден туындады” деді. Коннердің туындылары көбінесе метамедиа табиғатын ұстанады, бұл олардың БАҚ-қа, әсіресе теледидар мен оның жарнамаларына, сондай-ақ американдық мәдениет пен қоғамға тигізетін әсеріне сынды пікір білдіруіне мүмкіндік береді. Оның 1967 жылғы "Репортаж" фильмінде Кеннединің қазасын қайта-қайта көрсету, радио хабарларының саундтрегі және тұтынушылық және басқа да бейнелермен үйлесімде, соның ішінде фильмнің соңғы кадры – "Сату" батырмасының жақыннан түсірілген көрінісі – Коннердің ең күшті әсер ететін фильмдерінің бірі болуы мүмкін. Брюс Дженкинс "Репортаж Кеннедидің өлімінің коммерциялық пайдалануына қарсы Коннердің ашуын керемет бейнелейді" деп жазды, сонымен қатар бұл фильм JFK және Жаклин туралы БАҚ-тың құратын мифтерді зерттейді – "оларды құдайларға, аңыздарға айналдыратын" суреттерге деген құштарлықты. Коннердің музыканттармен бірлескен жұмыстары: Devo ("Mongoloid"), Терри Райли ("Looking for Mushrooms (long version)" және "Easter Morning"), Патрик Глисон және Терри Райли ("Crossroads"), Брайан Ино және Дэвид Бёрн ("America is Waiting", "Mea Culpa") және Глисонмен тағы үш фильм ("Take the 5:10 to Dreamland", "Television Assassination", және "Luke"). Оның биші және хореограф Тони Базильдің "Breakaway" (1966) фильмінде Базильдің өзі жазған ән ойнады.
Баспа және гобелендер
Коннер өмірінің соңғы 10 жылында сериялық гравюралармен және гобелендермен жұмысын жалғастырды. Осы туындылар көбінесе ертерек бейнелер мен тақырыптарды қайта қарастыру үшін цифрлық технологияны пайдаланды. Мысалы, Окленд қаласында (Калифорния штаты) Магнолия басылымдарының Дональд Фарнсвортпен бірлесіп жасаған Жаккард гобелендері, 1990-шы жылдары Киелі кітаптардан алынған иллюстрациялардың кішігірім қағаз коллаждардың цифрлық өңделген сканерленген нұсқаларынан жасалды.
Өлім
Коннер, өзінің өлімін екі рет концептуалды өнер акциясы немесе әзіл ретінде жариялаған болатын, 2008 жылдың 7 шілдесінде қайтыс болды. Одан әйелі, американдық суретші Жан Сэндстедт Коннер және ұлы Роберт қалды.
Брюс Коннер: Бәрі де шындық (2016 жылғы ретроспективті көрме)
2016 жылдың шілдесінде Сан-Францискодағы қазіргі заманғы өнер мұражайы мен Нью-Йорктегі қазіргі заманғы өнер мұражайы бірлесіп ұйымдастырған Коннердің өміріне арналған ретроспективті көрмесі – «Барлығы шындық» аталды. «The New York Times» газетінің редакторы Роберта Смит бұл көрмені «ұлы тамаша» деп атап, «шамамен 10 түрлі техникада 250-ге жуық туындыдан тұратын керемет құрмет» екенін айтты. Смит Коннерді «көп салалы, қалыпты емес» тұлға деп сипаттап, оны «американдық өнердің ерекше дара тұлғаларының бірі» және «қорқынышсыз түрде Американың алғашқы көп салалы суретшілерінің біріне айналған» деді. Дж. Хоберман «New York Review of Books» журналында Коннердің фильмдеріне, соның ішінде 1976 жылғы «Түйіскен жолдар» фильміне тоқталды. Бұл фильм 1946 жылы Бикини атолындағы атом бомбасының сынағынан алынған, бұрын құпия сақталған үкіметтік кадрлардан құрастырылған. Хоберманның сөзіне қарағанда, бұл фильм «20 ғасырдағы діни өнердің көрнекті және сирек мысалы» болып табылады, ал оны көру кезінде туындайтын «таңғажайып сезім мен үрейді білдіру үшін «ұлы» деген сөз жеткіліксіз». «Барлығы шындық» көрмесі 2016 жылдың 29 қазанында Сан-Францискодағы қазіргі заманғы өнер мұражайында ашылды, онда Нью-Йорктегі көрмеде көрсетілген туындыларға қосымша 85 жұмыс қосылды. «San Francisco Chronicle» газетінің сыншысы Чарльз Демарайс көрмеде «шамамен 18 жеке галерея» бар екенін және «әр бөлмеде кем дегенде бір шедевр бар сияқты» екенін атап өтті. Ол бұл көрмені «2016 жылғы ең үздік өнер мұражайының көрмесі» деп бағалап, ол «Бей-Эрианың ең маңызды суретшісінің күрделі және қайшылықты бейнесін тамаша түрде ашты» деді. Сыншы Кеннет Бейкер Коннердің туындыларының «апокалиптикалық және психоделикалық ерекшеліктері» «қазіргі ішкі және әлемдік жағдайдың тікелей, әлеуметтік қиындықтары мен экономикалық қатыгездігіне қарсы жақсы ойнайтынын» айтты. Бұл көрмеге «ерекше уақытилық сипат береді». Суретші Джулия Кузенс бұл «көрерменді маскарадтар, құпия құштарлықтар, өткір әзіл-қалжың мен рухани көтеріліс әлеміне жетелейтін таң қалдыратын көрме» екенін жазды. Көрмеге пікір білдірген суретші Сара Хотчкисс Коннердің мансабын «қызықты және ұзаққа созылатын» деп атап, оның шығармашылығы туралы «қаншалықты қысқа да, жан-жақты жазу қиын екенін» айтты, себебі «онда тым көп нәрсе бар».