Кіріспе

Жаңа Келісімнің апокрифтік жазбаларының бірі – Елшілердің хаты (Epistula Apostolorum). Атымен қарамастан, бұл хат емес, көбінесе жақсы жаңалық немесе апокалипсис. Бұл еңбек Исаның өміріндегі маңызды оқиғаларды баяндайтын, қалған он бір елшінің атынан жазылған ашық хат түрінде. Содан кейін, қайта тірілген Иса мен елшілер арасындағы әңгіме келеді, онда Иса шындықтың және болашақтың апокалиптикалық құпияларын ашады. Жұмыстың 51 тарауы бар. Бұл хат біздің заманымыздың 2-ші ғасырында Койне грек тілінде жазылған, бірақ көптеген ғасырлар бойы жоғалып кеткен. 1895 жылы копт тіліндегі жазбаның бір бөлігі табылды, 1913 жылы эфиопия тіліндегі толық жазба жарияланды, ал 1919 жылы копт-эфиопия-неміс тілдеріндегі толық басылым жарық көрді. Бұл еңбектің мақсаты – алғашқы ортодоксал христиандық ілімді қорғау, гностицизм мен докетизмді жоққа шығару. Гностиктер Серинт пен Симон Магтың ұстанымдары жалған деп айыпталады. 2-ші ғасырда Исаның болу табиғаты туралы пікірталас кезінде, Елшілердің хаты Исаның денеге енуі – ет пен қаннан тұратын болғанын және Құдайдың Патшалығында болашақтағы тірілу де денелік тәжірибе болады деп нықтап айтады. Бұл еңбек Исаның қайта тірілгенінен кейін жазылған деп есептеледі және Пауыл Тарскийдің келуі, Иерусалимнің құлауы және біздің заманымыздың 2-ші ғасырында жақын арада болады деп күтілген Екінші келу туралы болжамдарды ұсынады.

Тарих

Бұл мәтін 2 ғасырдың бірінші жартысына, мүмкін, жақын аралықта жазылған деп есептеледі. Чарльз Э. Хилл бұл хатты "120 жылдан сәл бұрын немесе 140-жылдарда" деп белгілейді. Франсис Уотсон оны 170 жылға, Антонин обасынан кейін, соңғы заманның белгісі ретінде өлім мен ауруларға сілтеме жасауына байланысты белгілейді. Көптеген ғалымдар Римнің Мысырдан шыққан деп санайды; басқа мүмкіндіктерге Кіші Азия және Римнің Сириясы жатады. Копт тіліндегі қолжазбаның фрагменті түпнұсқа грек тілінен тікелей аударылған деп есептеледі; эфиоп тіліндегі қолжазба да тікелей аударылған болуы мүмкін, бірақ бұл туралы толық сенімділік жоқ. М. Р. Джеймс сондай-ақ 5 ғасырдағы латын палимпсестінің бір парағы осы мәтіннен алынғанын анықтады. Шығарманың түпкі атауы, болған жағдайда, белгісіз. 1913 жылғы француз эфиоп басылымы оны Le Testament en Galilée de Notre Seigneur Jésus Christ (Біздің Иеміз Иса Мәсіхтің Ғалилеядағы Заңын) деп атады, бірақ бұл атау кеңінен таралған жоқ. Шмидт мәтінді атау үшін латынша Epistola Apostolorum-ды қолданды ("u" емес, "o" әрпімен), бірақ шығарма латын тіліне тым жақын болмады; бұл атау кейінгі еңбектерде танымал болды және автордың қай тілде жазғанына қарамастан жиі аударылады (Апостолдар хаты, L'Épître des apôtres және т.б.). Керісінше, бұл шығарма Исаның өмірі мен кереметтерін баяндайтын Ізгі хабарға айналады, содан кейін қайта тірілген Мәсіх шәкірттерінің сұрақтарына жауап ретінде жасырын шындықтарды ашады. Алғашқы он тарау Исаның тууы, қайта тірілуі және кереметтері туралы айтады. Мәтіннің қалған бөлігі Иса мен елшілер арасындағы көрініс пен әңгімені баяндайды, ол шамамен алпыс сұрақтан және 41 қысқа тараудан тұрады. Мәтін Жаңа Өсиеттің бөліктеріне, әсіресе Жохан Ізгі хабарына, Петір Апокалипсисіне, Барнаба хатына және Германың Бағушысына негізделген сияқты көрінеді. Бұлардың барлығы ертедегі шіркеу кезеңдерінде әртүрлі топтар немесе жеке тұлғалармен шабыттандырылған деп саналды. Мазмұны гностицизмді қатты сынға алады. Әсіресе, мәтінде гностиктер арасында танымал болған Исаның көрінісімен баяндама стилі мен сұрақтар сериясы қолданылады, онда Исаның пайда болуы гностиктер ұсынған жаңа құпия ілімдерді ашады. Гностицизмдегі осы жанрдың мысалдары (кейде "Диалогтық Ізгі хабар" деп аталады) Мәриям Ізгі хабары, Жохан Апокрифі, Иса Мәсіх Софиясы және Пистис София. Алайда, Апостолдар хаты бұл жанрды гностицизмге қарсы пайдалану үшін қайта қарастырады, онда қайта тірілген Иса өзінің тәнінің табиғаты мен болашақ қайта тірілу туралы ерте православиелік христиандық сенімін растайды. Мәтін сонымен қатар бұл құпия ілім емес екенін растайды ("бүкіл әлемге арналған") және оның мазмұны бір топқа емес, жалпыға бірдей қолданылады және әркім оның мазмұнын оңай үйрене алады, бұл гностицизмде танымал эзотерикалық құпияларға қайшы келеді. Он бикеш туралы астарлы әңгіме Апостолдар хатында гностицизмді тікелей қарастыру үшін қайта қарастырылған. Апостолдар бикештердің қайсысы ақылды, қайсысы ақымақ екенін сұрайды; Иса: "Бес ақылды - сенім, сүйіспеншілік, рақым, тыныштық және үміт", ал тойдан тыс қалған бикештер "білім (Гносис) және даналық (София), мойынсұнушылық, төзімділік және мейірімділік" деп аталады. Басқаша айтқанда, гностиктерге Құдай Патшалығына кіруге рұхсат етілмейді. Бұл еңбекті қайта ашқан ғалым Карл Шмидт, бұл еңбек гностицизмге тікелей шабуыл жасаудан гөрі, гностицизмге айналудан гностик емес адамдардың сенімін нығайтуды мақсат еткен деп сенді. Кейінгі ғалымдар, әдетте, мұндай айырмашылықпен келіспейді, өйткені еңбек ерте православиелік көзқарастарды растау үшін гностицизмді жоққа шығару арқылы жасалды.

Денеге қатысты

Елшілердің хаттары қайта тірілудің тәндік сипатына баса назар аударған пікірталастарды қамтиды. Бұл, болжам бойынша, доцетизмге қарсы тұру үшін, Исаның гностицизмде кең таралған, бұзылған өлмелі әлемнен бөлек, таза рухани болғаны туралы ілімге қарсы тұру үшін жасалған, мысалы, Томас Контендер кітабы сияқты еңбектерде көрінеді. Бұл шығарма Исаның аспаннан жерге түсуін гностикалық стильде суреттесе де, ол тез арада "денге енді" деп растайды (13–14 тараулар). Аяқ іздері туралы әңгіме доцетизмдік Жақияның Ізгі хабарындағы оқиғаға тікелей қайшы келеді, онда шәкірттер Исаның ешқандай із қалдырмағанын түсінеді.

Өлгендер үшін дұға ету

Елшілердің хаттарының бір бөлігі Петірдің Аян кітабының бастапқы нұсқасына сүйенгендей көрінеді, бұл оның соңынан жазылғанын көрсетеді. Елшілер Исаға құдайға дұға етіп, күнәкарлардың жағдайына алаңдап жатқандарын айтты. Иса оларды мақтап, әділдердің де күнәкарлар үшін уайымданатынын жеткізді, сондай-ақ олар туралы тілектерді тыңдайтынын уәделеді. Әділдердің күнәкарларды жұмаққа дұға арқылы жеткізе алатындығы туралы бұл ерекше теологиялық ой кейіннен Оригендік пікір таластары кезінде айыпталып, жаңсақ деп танылды, бірақ 2-ші ғасырдағы христиандық ілімдерінде кең таралған сияқты.

Қателер

Ісаның өмірін баяндайтын Ізгі хабар бөлімінде, оның Понтий Пилат пен Ирод Архелайдың кезінде азап көргені айтылады.