Кіріспе

Мәдениеттің немесе идеологияның құндылықтарымен кездесіп, оларды қабылдау және ішкілендіру процесі.

Сол аттас парламенттік процедура.

Философия.

Фрейдтің психологиясы.

Психология мен ақыл-ой философиясындағы "табиғат пен тәрбие" пікірталасындағы ұстаным.

Интерпеляция – Луи Альтюссер марксистік теорияға енгізген түсінік. Бұл түсінік бойынша, бұрыннан бар әлеуметтік құрылымдар жеке адамдарды саналы және өздігінен әрекет ете алатын субъектілерге (яғни, білім мен мүмкіндік иелеріне) айналдырады. Альтюссер адамдардың таптық, гендерлік, нәсілдік немесе басқа да ұғымдармен өз еркімен қалай байланысатынын сұрады және бұл "мемлекеттік аппараттар" (отбасы, бұқаралық ақпарат құралдары, мектептер, шіркеулер, сот жүйесі, полиция, үкімет) арқылы жүзеге асады деп санайды. Бұл аппараттар бала кезінен бастап адамдарға олардың кім екенін үнемі еске салады, осылайша әлеуметтік тәртіпті сақтайды. Альтюссердің пікірінше, аппараттар бізді белгілі бір атаулармен шақырып (француз тілінде interpeller), біз сол атауларға жауап беруге үйренеміз. Бұл структуралистік философияда әлеуметтік құрылымдар субъектілерді құрайды, ал жеке тұлғалар өздерінің жеке болмысын өзі құрамайды.

Терминнің шығу тегі

Интерпелляция термині ағылшын тілінен гөрі француз тілінде көбірек қолданылады, өйткені Алтюссер осы түсінікті алғаш рет осы тілде енгізген. Бұл сөз француз тіліндегі interpeller етістігінен туындайды, ол "[біреуді] шақыру", "[күрт] сөйлеу [біреудің назарын аудару, бірдеңе сұрау немесе біреуді қорлау]" деген мағына береді. Бұл француз етістігінің бірнеше арнайы заңдық мағыналары да бар: күдікті қылмыскерді тексеру кезінде сұрақ қою; біреуді заң бойынша міндетті екендігі туралы хабардар ету; немесе парламенттік шақыру арқылы біреуді жауап беруге шақыру. Осылайша, француз және ағылшын тілдерінде интерпелляция сөзі біреуді сұраққа тарту әрекетін білдіреді.

Алдын ала өнімдер

Неміс философтары Теодор Адорно мен Макс Хоркхаймер «Ағарту диалектикасы» атты еңбегінде Альтюссердің «интерпеляция» ұғымына ұқсас талдау әдісін қолданды, бірақ «Идеология және идеологиялық мемлекеттік аппараттар» жарық көргенге дейін 26 жыл бұрын. Адорно мен Хоркхаймер талдауларын мемлекетке тікелей байланыстырмай, керісінше, бұқаралық ақпарат құралдары – «мәдени индустрия» – пассивті субъектілерді құруға да қатысады деп сақты. Альтюссердің мысалындағы демократия және заң идеологиясын нығайтатын полиция қызметкерінен өзгеше, бұқаралық ақпарат құралдары енді пассивті тұтынушыны қалыптастыруда маңызды және күшті көмекші рөл атқарады. Альтюссер субъективтілікті институционалдық интерпеляцияның ғана туынды құбылысы ретінде қарастыруға тырысса, Адорно мен Хоркхаймер институционалдық шектеулерге бағынбаған субъективтілік тұжырымын қорғады. Олар жеке тұлғаның және оның субъективті мүмкіндіктерінің «жалпы басқару» ықпалына ұшырау тенденцияларын ашып көрсетуге ұмтылды, ал Альтюссердің талдауы осы тенденцияларды ғана бекітетіндей болды.

Шолу

"Идеология және идеологиялық мемлекеттік аппараттар (Зерттеуге қатысты жазбалар)" еңбегінде Альтуссер идеологиялық мемлекеттік аппараттар (ИММ) және репрессивтік мемлекеттік аппараттар (РММ) ұғымдарын енгізеді, бұл қоғамды құрайтын және сол қоғамдағы өндіріс қатынастарының үнемі қайта өндірілуіне мүкіндік беретін институттар. РММ – наразылық пен оппозицияны тікелей басуға арналған институттар (мысалы, полиция және әскер), ал ИММ (мысалы, отбасы, шіркеу, мектептер, бұқаралық ақпарат құралдары және саясат) капитализмді репрессиялық емес, идеологиялық жолдармен қайта жаңғыртады. Осылайша, интерпелляция – идеологияның, негізгі әлеуметтік және саяси институттарда (ИММ және РММ) бейнеленгенінде, жеке тұлғалардың өзіндік құрамына қатысты процесті сипаттайды. Альтуссер интерпелляцияны әлеуметтік өзара әрекеттесу арқылы жеке тұлғаларды "шақыру" актісі ретінде қарастырады: "барлық идеология нақты тұлғаларды нақты субъектілер ретінде шақырады немесе интерпелляциялайды"; "идеология 'әрекет етеді' немесе 'функциясын' жеке тұлғаны субъектіге 'айналдыру' арқылы іске асырады". Осының салдарынан, жеке субъектілер негізінен әлеуметтік күштердің өнімдері ретінде ұсынылады, өзіндік сәйкес үлгілерді өндіретін, күшті тәуелсіз агенттер ретінде әрекет ете бермейді. Альтуссердің бұл аргументі Жак Лаканның айна кезеңі туралы тұжырымына тікелей байланысты. Алайда, Лакан "мен" (яғни, айна кезеңінде қалыптасқан саналы эго) мен "субъект" (яғни, бейсананың символдық субъектісі) арасын ажырататын болса, Альтуссер бұл екі ұғымды біріктіреді.

Басқа қолданбалар

Алтюссердің ой-пікірлері басқа француз философтарына, әсіресе Дерридаға, Криставаға, Бартсқа, Фукоға, Делезге және Бадиуға маңызды үлес қосты. Феминист ғалым және квир теориясының маманы Джудит Батлер гендерлік идентитілердің әлеуметтік тұрғыдан құрылуын көрсету үшін интерпелляцияға негізделген жүйені сын тұрғысынан қолданды. Батлер пікірінше, "ұл/қыз" деп шақыру арқылы, жаңа туған сәби субъект ретінде қалыптасады. Медиа теориясының маманы Дэвид Гонтлетт "интерпелляция адам медиа мәтінімен байланыс жасайтын кезде болады: мысалы, журналды немесе телешоуды ұнататын болсақ, бұл сынсыз қабылдау мәтін бізді белгілі бір көзқарастарға шақырып, әлемді қабылдаудың нақты тәсілін мойындауымызға себеп болады" дейді.

"Idéologie et appareils idéologiques d'État" басылымының негізгі басылымдары мен аудармалары

Луи Альтюссер, "Идеология және идеологиялық мемлекеттік аппараттар. (Notes pour une recherche)", La Pensée, 151 (1970), 3–38 (түпнұсқа басылым)
Луи Альтюссер, "Идеология және идеологиялық мемлекеттік аппараттар. (Notes pour une recherche)", "Позициялар" (1964–1975) (Париж: Әлеуметтік басылымдар, 1976), 67–125 бб. (бастапқы басылымның ықпалды қайта басылымы)
Луи Альтюссер, "Идеология және идеологиялық мемлекеттік аппараттар (Зерттеуге қатысты жазбалар)", Бен Брюстер аударған, "Ленин және философия және басқа да эсселер" (Лондон: New Left Press, 1971), 127–86 бб. (ағылшын тіліне аударма)