Жозеф Косма: венгр-француз композиторы және спортшысы

Кіріспе

Венгриялық француз композиторы (1905–1969)
Венгрияның Олимпиадалық баскетболшысы

Жозеф Косма (22 қазан 1905 – 7 тамыз 1969) – Францияға эмиграциялаған венгриялық композитор.

Өмірбаян

Козма Будапештте Йозеф Козма болып дүниеге келді, ата-анасы стенография және теру ілімінен сабақ берді. Оның Акос есімді інісі болған. Анасының туысы фотограф Ласло Мохоли-Надь, ал тағы бір туысы дирижер Георг Солти еді. Бес жасында фортепианода ойнай бастады, кейін фортепиано сабақтарын алды. 11 жасында ол өзінің алғашқы операсын – «Оқырдағы Рождество» операсын жазды. Франц Йозеф атындағы орта мектепті бітіргеннен кейін, Будапешттегі Музыка академиясына түсті, онда Лео Вайнерден сабақ алды. Сондай-ақ, ол Лист академиясында Бела Бартокпен бірге оқыды және композиция және дирижерлік мамандықтары бойынша дипломдар алды. 1928 жылы Берлинде оқуға грант жеңіп алды, онда ол тағы бір музыкант – Лилли Апельмен танысты, кейіннен оған үйленді. Козма Берлинде Ханс Эйслермен де танысып, одан сабақ алды. Ол Бертольд Брехт пен Хелен Вейгельмен де танысты. 1933 жылы Козма әйелімен Парижге эмиграциялады. Соңында ол Жак Превермен танысты, ол оны Жан Ренуармен таныстырды. 1930 жылдары Козма Превертпен бірлесіп, Преверттің көптеген өлеңдерін музыкаға қойып, оларды танымал әншілерге жаздырды. Олардың бірнешесі хитке айналды. Козма Ренуардың фильмдеріне де музыка жазды, соның ішінде «Ұлы иллюзия» (1937), «Адамдық аң» (1938) және «Ойын ережелері» (1939). Екінші дүниежүзілік соғыс және Францияның оккупациясы кезінде Козма Альп теңізі аймағында үй қамауында болды және композиция жасауға тыйым салынды. Алайда, Преверт Козма үшін басқа композиторлардың артынан жасырынып, фильмдерге музыка жазуды ұйымдастырды. Осылайша, ол оккупация кезінде түсірілген, бірақ босатылғаннан кейін шығарылған «Жаннат балалары» (1945) фильміне «пантомима» музыкасын жазды. Оның басқа да жұмыстарының ішінде «Көктемгі саяхат» (1946) және «Доктор Кордельедің өсиеті» (1959) фильмдеріне жазған музыкалары бар, соңғысы теледидар үшін жасалған. Ол сондай-ақ классикалық джаздың «Күзгі жапырақтар» стандартының авторы ретінде танымал болды, француз тіліндегі мәтіні Преверт, ал кейіннен ағылшын тіліндегі мәтіні Джонни Мерсер жазған, бұл музыка Марсель Карненің «Түн қақпалары» (1946) фильмінен алынған. Ән 1956 жылы Джоан Кроуфордтың «Күзгі жапырақтар» фильмінде пайда болды.

Kosma was born József Kozma in Budapest, where his parents taught stenography and typing. He had a brother, Ákos. A maternal relative was the photographer László Moholy Nagy, and another was the conductor Georg Solti. He started to play the piano at age five, and later took piano lessons. At the age of 11, he wrote his first opera, Christmas in the Trenches. After completing his education at the Secondary Grammar School Franz Josef, he attended the Academy of Music in Budapest, where he studied with Leo Weiner. He also studied with Béla Bartók at the Liszt Academy, receiving diplomas in composition and conducting. He won a grant to study in Berlin in 1928, where he met Lilli Apel, another musician, whom he later married. Kosma also met and studied with Hanns Eisler in Berlin. He became acquainted with Bertolt Brecht and Helene Weigel. Kosma and his wife emigrated to Paris in 1933. Eventually, he met Jacques Prévert, who introduced him to Jean Renoir. During the 1930s Kosma teamed up with Prévert to set a number of Prévert's poems to music, and have them recorded by popular singers. Several of these were hits. Kosma also composed scores to Renoir's films including La Grande Illusion (1937), La Bête Humaine (The Human Beast, 1938), and La Règle du jeu (The Rules of the Game, 1939). During World War II and the Occupation of France, Kosma was placed under house arrest in the Alpes Maritimes region and was banned from composition. However, Prévert managed to arrange for Kosma to contribute music for films with other composers fronting for him. Under this arrangement, he wrote the "pantomime" of the music for Les Enfants du Paradis (1945), made under the occupation but released after the liberation. Among his other credits are the scores to Voyage Surprise (1946) and Le Testament du docteur Cordelier (The Doctor's Horrible Experiment, 1959), the last of which was made for television. He was also known for writing the standard classical jazz piece "Les feuilles mortes" ("Autumn Leaves"), with French lyrics by Prévert and later English lyrics by Johnny Mercer, which was derived from music in Marcel Carné's film Les Portes de la Nuit (1946). The song was featured in the 1956 film Autumn Leaves starring Joan Crawford.