Кіріспе
1868 және 1872 жылдар аралығында Чарльз Дарвиннің өмірі мен еңбектері, "Адамның тегі және эмоциялары" еңбегінен бастап, табиғи іріктеу арқылы эволюция туралы жоспарланған "Ұлы кітабының" аспектілерімен жалғасты. Ол бұған дейін 1859 жылы осы еңбегінің "қысқаша нұсқасын" – "Түрлердің шығу тегі" атты кітабын жедел жариялаған еді. Дарвиннің теориясына болған дереу реакциядан кейін, оның бұрынғы еңбектеріне орхидея гүлдерінің жәндіктер арқылы тозаңдануды бағыттап, будандастыруға тиімділігін көрсету, сондай-ақ он үш жылдық тәжірибелердің қорытындысы – "Бағылған жануарлар мен өсімдіктердің өзгергіштігі" кітабы кірді, ол 1868 жылдың 30 қаңтарында сатылымға түсті. Ол енді "Адамның тегі" және "Секс бойынша таңдау" кітабында адам эволюциясы және әдемі, бірақ көріне бермейтін белгілердің қалай пайда болғаны туралы өз ойларын жариялады. "Түрлердің шығу тегі" кітабын түпкілікті 6-шы басылым ретінде қайта қарағаннан кейін, оның түрлерге қатысты маңызды еңбектері "Адам және жануарлардағы эмоциялардың білінуі" кітабымен аяқталды. Осы кезеңнен кейін оның жәндік жейтін өсімдіктер және құрттар туралы кең ауқымды зерттеулері жүргізілді.
Отбасы және зерттеу
Дарвиннің балаларының әлсіздігіне қатысты алаңдағандықтан, оның әйелі Эмма Дарвин туыс болғандықтан немесе өзінің ауруын мұра еткен болуы мүмкін, бірақ 1868 жылдың басында оның ұлдары жетістіктерге жетті: Уильям Дарвин банк директоры ретінде жақсы қызмет етті, Леонард Дарвин Корольдік әскери академияға қабылдау емтиханында екінші орын алды, ал Джордж Кембридж университетінде математика мамандығы бойынша тобында екінші орынға ие болды. Оған Итон колледжінде ғылым пәнінің жетекшісі қызметі ұсынылды, бірақ ол заң саласында мансап құруды жөн көрді.
Жыныстық таңдау
Дарвин назарын жыныстық таңдауға бұрды, ақпарат алу үшін ғалым достарына хат жазды. Ол коммерциялық өсірушілерге өнімдерінің сыртқы түрін өзгертіп, олардың жыныстық қабілеттерін тіркеу бойынша тәжірибе жасауды ұсынды. Ол коллибрилер мен тауыс сияқты ерекше жаратылыстардың сыртқы түрінің, адамды қуанту үшін құдай жасаған жобаға емес, жұбай таңдаудағы ұсақ айырмашылықтарды әйелдердің ұнатуының жиынтық нәтижесіне байланысты деп ойлады. Ол былай деп жазды: "Қыз әдемі ер адамды көріп, оның мұрны немесе сақалы басқа ер адамға қарағанда оннан бір дюймға ұзын немесе қысқа ма, жоқ па деп ойламай, оның сыртқы түріне ғашық болып, оған үйленемін дейді. Менің ойымша, бұршақ тауығы да солай". Табиғи іріктеу туралы "Тектес" кітабын қолдау үшін жеткілікті әдебиет болмағандықтан, Дарвин Джон Мюрреймен келісіп, Бразилияда жер аударылған Фриц Мюллердің "Дарвин үшін" атты еңбегінің аудармасын жариялады. Дарвин 100 фунт стерлинг көлемінде қаржылай көмек берді және аудармашыны тағайындады, сондай-ақ "Дарвинге арналған фактілер мен аргументтер" кітабы жақсы сатылды. 1868 жылдың көктемінде Дарвин жаңақұйрықтар туралы ақпаратты Гекслейдің шәкірті, Оуэннің лекцияларын тыңдағаннан кейін құқықтан зоологияға ауысқан, дарынды анатомист Сент-Джордж Миварттан алды. Ол Дарвинге "табиғи іріктеуге қатысты" оны толыққанды қабылдағанын айтты, бірақ "профессор Гекслейдің лекцияларына қатысқаннан кейін туған күмәндер мен қиындықтар" бар екенін қосты.
Адамның шығу тегі
Аргиль герцогының "Заң билігі" атты кітабында, ешқандай анық пайдасы жоқ әдемілік, мысалы, экзотикалық құстардың қауырсындары, құдайлық жоспарланғандықты дәлелдейтіні айтылды. Дарвин бұны өзінің жыныстық таңдау теориясымен қалай түсіндіру керектігін көрсетуге тиіс болды және қазір маймылдардың тегі, мораль мен діннің эволюциясымен бірге осыны жаңа кітабына енгізу үшін жұмыс істеп жатыр, ол кітапты енді "Адамның шығу тегі" деп атады.
Британдық қауымдастық
Хукер ғылымды дамыту жөніндегі британдық қауымдастықтың президенті болған алғашқы дарвинист болды. Хукер алғашқы құттықтау сөзін дайындап жатқанда, Дарвин әйелі Эмма және қызы Генриеттамен бірге 1868 жылдың 16 шілдесінде Уайт аралына демалысқа барып, фотограф Джулия Маргарет Камероннан коттедж жалдады, ол Дарвиннің портретін түсірген еді. Хукер оларға қосылды, ал ирланд ақыны Уильям Аллингэм: «Доктор Хукер төменгі бөлмеде өз құттықтау сөзін жазып отыр. Жоғарыда миссис Дарвин, мисс Д. және Чарльз Дарвин мырзаның өзі – сарғыш, аурулы, өте тыныш. Ол тамақты өз уақытында ішеді, адамдарды қалағандай көреді немесе көрмейді, науқастың толық құқықтары бар, зейін қоятын адамға үлкен көмек» деп сипаттады. Хукердің Норвичтегі британдық қауымдастық алдында сөйлеген сөзі Х клубы үшін үлкен жетістік болды (Х клубы 1864 жылдың қарашасында Хуксли, Хукер, Джон Тиндалл, Буск, Спенсер және Спотисвудты қоса алғанда, натурализмдегі эволюциялық «жаңа реформаны» қолдау үшін құрылған тамақ клуб). Дарвин 21 тамызда үйіне оралып, сол күнгі газеттерде оның құттықтау сөзі мен редакциялық пікірлер жазылған күйінде келді. «Гардиан» Дарвинизмнің «жеңіске жеткені» туралы жазды, ал жалпы алғанда шәкірттер «ұстаздарынан да қорқынышсыз олардың салдарына жететіндей» көрінді. Дарвин Джон Тиндаллдың физикалық теориясын кеңейткен лекциясын қызығушылықпен тыңдады. Эрнст Геккельдің «Дарвинизм» еңбегі одан да әмбебап болды, өмірді, сананы, қоғамды, саясатты және тіпті білімді қамтыды, бірақ Дарвин оның кітабын оқуға қиналды және оны аударуға жасаған әрекеттері кітаптың тым даулы болғандықтан сәтсіз аяқталды. «Еңбекқор» Геккель тез арада «Жаратылыс тарихы» атты еңбегін жариялады. Хаксли Геккельдің тәсіліне әсерленді және Дарвинге мүмкін емес және дұрыс емес деп айтқан нәрсені жасады – бөдене мен қаздың тегін динозаврларға дейін жетектейтін генеалогиялық ағаш құрды. Сондай-ақ ол «Дарвин мырзаның қасиетті орнына» құрмет көрсету үшін келген неміс ғалымдары үшін қабылдаулар ұйымдастырды. Сол күзде ботаник Аса Грей әйелімен Гарвардтағы «қиын жұмыстан» демалу үшін Англияға келді. Ол Уикермен бірге Кьюде демалыс күндерін Дарвиндермен өткізді. Бұл кезде көптеген қонақтар келді, соның ішінде Грейдің досы Чарльз Элиот Нортон әйелімен және оның қарындасы Сара Седжвикті алып келді, олар Уильям Дарвиннің назарына түсті. Грей Өзгерістің салдарынан теологиялық тұрғыдан алаңдады және үйіне оралып, одан әрі «дарвиндік талқылаулардан» қашып, немесе Хакслилік топпен «араласпауды» қалады.
Қауым істері
Даунға көшіп келгеннен бері Дарвин шіркеу жұмысын қолдап, 1846 жылы Джон Иннес қызметке кіріскеннен бастап оның досы болды. 1851 жылы қызы Энни қайтыс болғаннан кейін шіркеуге баруды тоқтатса да, Дарвин көмектесуді жалғастырды. 1864 жылы Иннес Шотландияның таулы аймағында мұраға алған мүлігіне зейнетке шықты, өзін Броди Иннес деп атады және шіркеуді күмәнді қолдағы – өзінің шәкірті, пастор Стивенсқа тапсырды, бірақ әлі де меценаттығын сақтап қалды. Пасторлық жалақының аздығы және пасторлық үйдің болмауы сапалы дін қызметкерін тартуды қиындатты. Иннес Дарвинді Даун ауылының мектебінің қазынашысы етіп тағайындады, және олар хат алысып тұрды, Иннес еншілік мәселелер бойынша көмек және кеңес сұрады. Пастор Стивенс немқұрайлы болды және 1867 жылы қызметтен кетіп қалды. Оның ізбасарлары одан да нашар болды, біреуі Дарвин қазынашылық міндетін онымен жаңылысып бөліскеннен кейін мектеп қаражатын ұрлап кетті. Келесісі «түнде қыздармен бірге серуендеп», өзін жаман қылыққа батырғаны туралы әңгіме тарады. Дарвин енді Иннеске детективтік жұмыстарға көмектесе бастады, кейіннен Иннеске жеткен қаңқулардың ешқандай сенімді дәлелмен расталмағанын айтты.
Томсон және Миварт
Дарвин Томсонның Жердің жас екенін көрсететін есептеулеріне алаңдап, математик ұлы Джорджтан сандарды тексеруді сұрады, өйткені ол "дүниенің қысқа болуына сенбеді, әйтпесе менің көзқарасым қате болар еді, бұл мүмкін емес – Q. E. D.". Дарвин "Түпнұсқаның" 5-ші басылымын өзгертті, түрлену процесін жылдамдатып, Ламарк ұсынған "пайдалы мұрагерлік" идеясын қайта жаңғыртты. 1869 жылдың ақпанында Гексли Геологиялық қоғамда: "Биология уақытын геологиядан алады, тіпті геологиялық сағат дұрыс болмаса да, табиғат зерттеушісі өзгерістің жылдамдығы туралы түсініктерін сәйкесінше өзгертуі керек" деді. Гексли "өмірдің физикалық негізі" тақырыбында Эдинбургте демалыс күні айтқан "қарапайым уағызы" үшін дінге қарсылық жасады деген айып тақты. Сәуір айында "Метафизикалық қоғам" – барлық конфессиялардың либералды дін қызметкерлері мен тіпті атеистерден құралған топ, консенсусқа келуге тырысты, ал Гексли өзінің ұстанымына жаңа анықтама берді – агностик. Уоллес енді адам миының табиғи іріктеу емес, "рухани күштер" арқылы жаратылған артық даму екенін айтты, бұл Дарвиннің "Мен сізбен күрт пікірталасқа түсемін және бұл үшін өте өкінемін" деп жазуына әкелді. Миварт 3 маусымда Гекслинің көмегімен Корольдік қоғамға мүше болып қабылданды, содан кейін Дарвиннің адам табиғаты мен мораліне қатысты көзқарастарына наразылығын жариялайтынын мәлімдеп, оны таң қалдырды. Миварт "Католик айлығына" табиғи іріктеуді сынаған анонимді мақалалар жариялады. Аргилл герцогы "Ерте заманғы адам" атты еңбегін жариялап, адамның "толық варварлықтан" өздігінен көтеріле алмайтынын, ал "жабайылардың" жақсы нәсілдермен ығыстырылған деградацияға ұшырағандар екенін айтты. Аргилл "адам дене пропорцияларын жоғалтуға қабілетті болу үшін, адам санасы болуы керек" деп мәлімдеді, горилланы Британ қауымдастығының қарттарымен салыстырды, бірақ Дарвин ата-бабаларының қалдықтары болмаса, мұның ешқандай дәлелі жоқ екенін және адамның осалдығы әлеуметтік ынтымақтастық пен моральдық сезімді ынталандыратынын атап өтті.
Уэльстегі демалыс
10 маусымда "оның әйелдері" Дарвинді Бармут аңғарындағы Кердонға демалысқа алып кетті, бірақ ол жарты мильге дейін жүре алмай, көңілі түсіп қалды. Бір күні феминист Фрэнсис Пауэр Кобб онымен кездесіп, Джон Стюарт Миллдің "Әйелдердің бағыныштылығы" кітабының адамның тегі мен жыныстық таңдауды зерттеу үшін тамаша материал болатынына көндіруге тырысты. Коббтың Миллдің кітабына жазған рецензиясын оқыған Дарвин, Миллдің биологиядан "кейбір нәрселерді үйренуі мүмкін" екенін, ал "өмір үшін күрес" ер адамның ерекше "қуаты мен батылдығын" "әйелдерді иелену үшін күресу" арқылы қалыптастырғанын айтты. Ол оған Канттың "адамгершілік сезімі" туралы еңбегін ұсынды, бірақ ол бас тартты. Оның орнына, ұлы Уильямнан Миллдің кітабын оқып, не ойлау керектігін айтуын сұрады. 16 шілдеде Дарвин Коббты "жетістікке жеткізу" үшін стратегия жасауға кірісті және ерлердің әйелдерден жоғары екенін, себебі олар көптеген буын бойы "тайпаны қорғап, аң аулаған", ал Милл жыныстық таңдау туралы ойламағанын жазды. Үйіне оралғаннан кейін Дарвин бұл жазбаларын "Тектес" кітабына қосты, әйелдердің "көбінесе мейірімдірек және өзімшілдікке аз бейім" екенін, мұның аналық инстинкттен туындап, ерлердің бәсекелестікке ұмтылуынан өзгеше екенін атап өтті. Ол былай деп жазды: "Көптеген адамдар әйелдердің интуиция, жылдам қабылдау және тіпті еліктеу қабілеттерінің ерлерге қарағанда күштірек екенін мойындайды; бірақ осы қабілеттердің кейбіреулері төменгі жаратылыстарға тән, демек, бұрынғы және төменгі мәдениеттік деңгейге тән". Оның көзқарастары Виктория дәуірінің қалыпты стереотиптерін бекітті. Қараша айында Nature журналының құрылуы X клубына өз пікірлерін білдіруге мүмкіндік берді. Хукер мен Хакслиден басқа, Дарвиннің туысы Фрэнсис Гальтон да клуб мүшесі болды.
Редакция және аударма
Дарвин "Адамның шығу тегі" еңбегін жалғастыра берді, өзін "қаз секілді жайсыз" сезінді. Ол жарияланудан қауіптеніп, Мивартқа "Мен жалпы қарсылыққа ұшыраймын, тіпті жазаға да тартылуым мүмкін" деді. Жазғанда, редакциялау үшін қызы Генриеттаға Каннға тарауларын жіберді, осылайша зиянды ойлар туындамасын қамтамасыз етті. Өзін евангелист сезініп, "Кім ойлаған еді, мен дін қызметкері боларымды!" деп жазды. Эмма да кеңес берді, мораль мен дін туралы пікірлер "өте қызықты" болуы мүмкін екенін, бірақ ол "Құдайды одан да алыс қойғаны үшін оны қатты ұнатпайтынын" айтты. 1870 жылдың мамыр айының ортасында Генриетта мен Бессимен бірге Хорас бастаған және Франк жақсы математикалық дипломмен бітірген Кембриджге демалысқа барды. Чарльз "Қымбат Хенслоудың" жоқтығына қайғырды, бірақ соңғы күні Седжвикті кездестірді, ол оны "құрметті отбасылық жиынмен" көріп, қуанды. Олар ұзақ әңгімелесіп, Седжвик "Түпнұсқа" туралы ештеңе айтпады, мүмкін, Дарвин оның миы "әлсіреген" деп ойласа да, сыпайылық танытқандықтан. Күннің соңында Седжвик Чарльзға өзінің жаңа геологиялық мұражайын көрсетуді талап етті, соңында Дарвин "толыққанды құлап түсті". Дарвин келесі күні пойызға жетіп алуға тырысқанда, "сексен алты жастағы адам мені өлтірді, тіпті оның мені өлтіріп жатқанын түсінбегеніне" қынжылды. Оңтүстік Америка Миссионерлік қоғамы Дарвиннің бағындыруға келмейтін деп ойлаған Оңтүстік Американың тумаларын дінге өткізіп, киіндірді, ал Бартоломей Суливан Джеми Баттонның ұлының суретін дәлел ретінде жібергеннен кейін Дарвин бірнеше жыл бойы қайырымдылық жасады. Дарвин құрметті мүше болғанына мақтан тұтты, бірақ Суливанды жақын арада "адам туралы тағы бір кітап жариялайтынын" ескертті, оны көптеген адамдар "өте зұлым" деп айыптайды деп ойлады. Дарвиннің көршісі Люббок 1870 жылдың ақпанында Мейдстоунге парламент депутаты болып сайланды және Дарвин оны санаққа қосымша сұрақ қоюға итермеледі, үйленген туыстар мен туыс емес ата-аналардың қанша баласы тірі қалғанын анықтауға көмектесу үшін, бірақ шілдеде талқыланғанда Люббоктың түзетуі қызу пікірталас тудырып, үлкен жеңіліске ұшырады. Франко-пруссия соғысы басталғанда Дарвин қолжазбаны аяқтауды жалғастырды, бірақ ол оның неміс одақтастарына қалай әсер ететінін ойлады. Француздар қарашада Седан қаласында жеңіліске ұшырағанда, ол "Англияда Германияның Франция үстінен керемет жеңісіне қуанбаған адамды кездестірген емеспін. Бұл - мақтанышпен соғыс ұнататын елге лайықты жаза" деп жазды. "Ауырған және ренжіді" Дарвин түзетулерін аяқтады, ал 1871 жылдың 15 қаңтарында дәлелдер жіберілді, кітаптың "жариялауға тұрарлық" екеніне күмәнданады. Ол эмоциялық көріністер туралы материалдарды пайдаланып, бірден келесі кітабына кірісті.
Миварттың жаратылысы
Бір апта ішінде Миварт "Түрлердің пайда болуы туралы" атты ең ақылды және Дарвиннің өмірінде табиғи іріктеуге ең күшті сынды жариялады. Миварт Дарвинге "шынайы сезім мен құрмет" білдіріп, "дінсіз ойларды" ынтасы шамадан тыс жақтастарына жабалап, "Құдай Англияда Францияның 18-шы ғасырдың ортасында бастан өткерген діни құлдырауға ұқсас жағдайға түспеуімізді нәсіп етсін, оның қысымын француздар қазір қан мен жаспен төлеп жатыр!" деп қосты. Париж қоршауда болғанда Дарвин кітабының шолу үшін нұсқаларын жіберді, қарсылық күтіп. Осы сәтте, жергілікті мәселелер араласты. Пастор Генри Пауэлл жаңадан қызметке кіріскен еді, бірақ бұрынғы екі пастор Дарвинді мектеп ақшасын ұрлап кеткені туралы жала сөздері үшін сотқа беру үшін бірікті. Дарвин Броди Иннеске "сотта куәлік беру мені жартылай өлтіруі мүмкін" деп жазды, бірақ іс сотқа жетпейтініне көндірді.
Жарияланым
Екі 450 беттік томдық "Адамның тегі және шығу тарихы", "Жыныстық таңдауға қатысты таңдау" жиырма төрт шиллингке сатылды, ал жариялану күні 1871 жылдың 24 ақпаны болды. Үш апта ішінде қайта басып шығаруға тапсырыс берілді, ал 1871 жылдың наурыз айының соңына қарай 4 500 дана басылып шықты, бұл Дарвинге шамамен 1500 фунт стерлинг табыс әкелді. Дарвиннің аты кітапқа сұраныс туғызды, бірақ идеялары бұрыннан мәлім болған. Ол "Барлығы оны талқылап жатыр, бірақ қорқып жатқан жоқ" деді, бұл "Англияның кеңдік танытуының артуын көрсетеді" деп түсіндірді. Сыншылар үшін кітап "ашу, таңғалу және құрметтің араласқан даулы толқынына" себеп болды, бірақ олар "рухани күштердің" жануарлардан пайда болғанын мойындағысы келмеді, себебі адал адамдар "асыл және ізгі өмір сүруге тырысқан мақсаттарынан" бас тартуы мүмкін еді. Пруссиялықтар жеңілді, бірақ 26 наурызда социалистер мен республикашылдар бастаған көтеріліс Парижді басып алып, Париж коммунасын құрды, оны француз әскерлері қоршап алды. "Таймс" коммунашыларды айыптады және Дарвинді билік пен моральдық принциптерді әлсіретуде айыптады, бұл "ең қатыгез төңкерістерге" жол ашады. "Адам, өзінің лайықты абыройының арқасында, осы уақытта осы кітаптың құлдыратушылық болжамдарын алға тартса, зор жауапкершілікке ие болады." Дарвин мұны "метафизика мен классикаға толы сөз сарабы" деп есеңгіреп жіберді. Оның тори достасы Броди Иннес оған, радикалдар бұрын араласпаса, Құдайдың жоспары "Адам жұмыс істеуге мәжбүр болатын қара нәсілдерге бөлінді, ал оларды жақсырақ етуге қабілетті адамдар" дегендей болғанын айтып, қысым жасағанда, Дарвин: "Мен сізден бұл мәселеде алда екенімді санаймын" деді. Ол Уоллестің Академиядағы шолуындағы қарсылықтарды "дәл сондай" деп қабылдамады, бірақ ағасы Эразм Алви Дарвинге жомарт және сыпайы пікір алмасулар "өте әдемі" дау тудырды және "Болашақтағы ғылым тарихында Уоллес-Дарвин эпизоды сияқты бірнеше жарқын сәттер болады" деп ойлады.
"Түпнұсқаның" 6-шы басылымы
Миварт "барлық жүрегіммен біз соншалықты ерекшеленбесек еді" деген тілек білдірді, бірақ Дарвинге ғылымның негізгі метафизикасын талқылауға шақырып, өзінің римдік католик позициясынан: "Сіз қабылдаған ұстанымдарға қарсы күрессем де (мені міндеттейтін нәрсе осы), мен сізбен емес, сіздің ғылыми еңбегіңізге қосымша мән беретін басқалармен күресіп отырмын" деп жазды. Дарвин мұны жеке өзіне қатысты деп түсінді, Миварттың "Түрлердің пайда болуы" еңбегі "табиғи іріктеуге, әсіресе маған қарсы үлкен әсер етеді" деді. 1871 жылдың сәуір айында "Есімдер" атты қолжазбасын аяқтағаннан кейін, ол оны жатқа қойып, Миварттың аргументтерін ескере отырып, "Түпнұсқаны" қайта қарастыруға кірісті, сондай-ақ эволюцияны итермелейтін құдайлық күш бар деген пікірге қарсы тұруды көздеді. Дарвин Мюррейге Ланкаширдегі жұмысшылардың 5-ші басылымды он бес шиллингке сатып алу үшін бірігіп жұмыс істегенін айтты және оны кеңінен қолжетімді ету үшін жаңа, арзан басылым шығаруды қалады. Маусым айында АҚШ-тан келген Эдвард Юманс өзінің "Халықаралық ғылыми сериясы" үшін автор іздеп, Дарвинге Бруклиндегі "рухани клубқа" "Адамның тегі" туралы лекция оқығанын айтты. Дарвин таңырқап: "Не! Әртүрлі діндердің дін қызметкерлері бірге бе? Егер оларды осы жерге жинасаңыз, қалай дауласатындарына көз жеткізесіз!" деді. Ол Солтүстік Америкалық шолу үшін Шаунси Райттың (Грейдің шәкірті) Миварттың "Түрлердің пайда болуы" еңбегіне жасаған сынды талдауынан қуанды және оны импорттауды ойлады, бірақ Уоллес оны тым ауыр және түсініксіз деп тапты. Содан кейін Миварттың анонимді "Төрттік шолудағы" мақаласы "Адамның тегі" еңбегі "біздің жартылай білімді топтарымызды" алаңдатып, адамдар өздері қалағанын істейтіні, заңдар мен әдет-ғұрыптарды бұзатыны туралы айтты. Автор ашулы Дарвинге анық болды, ол "жақын арада ең жек көрінетін адам ретінде қарастырыламын" деп ойлады. Ол Райттан мақаласын памфлет ретінде қайта басып шығаруға рұқсат сұрап хат жазды, содан кейін "басы ауыр және жаман" сезімде болған Эмма оны жақын маңдағы Албери ауылына емделуге алып кетті. Оның басы "тасқақ және қайғылы" күйде болды және екі ай бойы бас айналудан және жұмыс істей алмаудан зардап шекті. Олар Ричард Литчфилдпен шапшаң махаббат оқиғасынан кейін Генриеттаның үйлену тойына оралды. Ол өзінің "Полли" есімді фокс-терьерін қалдырып, енді Дарвиннің иті болды. Мюррей 1871 жылдың қыркүйегінде Райттың памфлетінің көшірмелерін жіберді. Тек он төрт дана сатылды, бірақ сол кезде Хаксли Миварттың кітабы мен мақаласына сын жазған еді. Дарвин оған: "Қай қалай Миварттың теологиясын қираттың! Ол ең нашар нәрсені жаза алады және мені ешқашан қайтадан қорламайды" деді. Хукер Миварттың жеңілісіне оның қуанбайтынына сенімді болды, бірақ өкінген Дарвин: "Мен сендер ойлағандай жақсы христиан емеспін, өйткені мен өшімді ұнаттым" деді. Желтоқсанда Дарвин "Түпнұсқаны" кеңінен қайта қарастырып, "эволюция" сөзін алғаш рет қолданды және Миварттың бағытталған секірулерін жоққа шығаруға арналған жаңа тарау қосты, сондай-ақ эволюцияланған мүшелердің пайдасыздығы туралы аргументке қарсы, біртіндеп дамудың немесе мүшелердің функцияларын өзгертудің көптеген мысалдарын келтірді. 1872 жыл басталғанда Миварт әдепті түрде пікірталасты қайтадан қыздырып, "Сізге шын жүректен жаңа жылды құттықтағым келеді" деп жазды, сонымен қатар "Адамның тегі" еңбегіндегі "негізгі зиялық қателіктерге" қатысты бас тартуды талап етті. Бұл жолы Дарвин хат алмасуды тоқтатты.
Индекс
Дарвин америкалық Фрэнсис Эбботтың «христиан дініне сенуді жою» және «жеке тұлғаның рухани жетілуі мен адамзаттың рухани бірлігін» қамтамасыз ететін жаңа гуманистік «еркін дін» туралы трактатына жағымды жауап берді. Ол Эбботтың апталық «Индекс» басылымына жазылып, трактаттың «шындықтарына» қолдау білдіріп, «Мен оларды жан-жүрегіммен құрметтеймін және олардың дерлік әр сөзімен келісемін» деген мазмұнды жариялауға рұқсат берді.
Жарияланым
Дарвин Геккельге: "Менің күшімнің енді одан да ауыр жұмыстарға жететініне күмәнданамын. Мен мүмкіндігімше жұмыс істей беремін, бірақ тоқтасам көп мәнсіз, себебі біздің жұмысымызды жалғастыруға қабілетті, тіпті маған қарағанда да қабілетті көптеген жақсы ғалымдар бар; және олардың арасында сіз біріншісісіз". "Менде қалған аз күшіммен" ол құрттарды зерттеуді қайта бастады, корреспонденттерден ақпарат сұрады. "Түрлердің шығу тегі" кітабының 6-шы басылымын Мюррей 1872 жылдың 19 ақпанында 7 шалинг 6 пенниге дейін төмендетілген бағамен шығарды, мұны үшін ұсақ шрифт қолданылды, ал сату айына 60-тан 250-ге дейін артты.
Сезімдер
Көктем бойы Дарвин «Адам және жануарлардағы эмоциялардың білінуі» еңбегін жазумен айналысып, Чарльз Беллдің «Көрініс анатомиясы және физиологиясы» еңбегінде айтылған, эмоцияларды білдіру үшін құдай тарапынан жаратылған бұлшықеттер туралы пікірге қарсы, ортақ эволюцияға назар аударды. Дарвин әлемнің түкпір-түкпірінен келген сауалнамаларға, жүздеген актерлердің, нәрестелердің және психиатриялық ауруханадағы «ақыл-есі кем адамдардың» суреттеріне, сондай-ақ жеке бақылауларына сүйенді, әсіресе отбасындағы қайғыдан кейінгі күйзеліске қатысты. Гетриетта мен Лео қараған түзетулерге үлкен өзгерістер енгізу қажет болды, бұл оны «тақырыптан, өзімнен және әлемнен шаршатып жіберді». Бұл жеті гелиотипті гравюрасы бар фотосуреттері бар алғашқы кітаптардың бірі болуы керек еді, ал Мюррей бұл «кіріске үлкен нұқсан келтіреді» деп ескертті. 1872 жылдың мамыр айында Дарвин Нидерланд Корольдік өнер және ғылым академиясының шетелдік мүшесі атанды. Уоллес тамыз айында Х. Чарлтон Бастианның «Өмірдің бастауы» туралы, өмірдің спонтанды түрде пайда болуын мәлімдеген хатында қуанышпен жазды, бірақ Дарвин оған «Мен ескі ботаникалық жұмыстармен айналысып жатырмын және барлық теориялардан бас тарттым» деді. Қыркүйек айының соңында ол қайтадан денсаулығына қауіп келтіріп, құлап жаздады, бірақ Эмма оны үш апта демалысқа жіберді, бұл жақсы нәтиже берді, әйтсе де ол әлі де «қартайып, әлсіздей» сезінді. Кьюдегі Хукердің коллекциясына Актон Сми Айртон басшылығымен мемлекеттік кесімдер жасалуы мүмкін еді. X клубы Гладстонға петиция жіберді. Ричард Оуэнның іспеттес болуы анықталғанда, мүмкін, Кьюді өзінің Британ мұражайының бақылауына алуға тырысқанда, Дарвин: «Бұрын оны соншалықты жек көретінім үшін ұялатынмын, бірақ енді мен жек көруімді және жеңілсінуімді өмірімнің соңына дейін сақтаймын» деді. Қазан айында Хукер Дарвиннің тәжірибелері үшін күншөлдер мен Венера тұзақтарын жіберді, содан кейін оның төсекте жатқан анасы қайтыс болғанда қатты қайғырды. Дарвин өзінің жылыханасында әлемнің түкпір-түкпірінен келген өсімдіктерге түрлі тағамдар мен улар беріп тәжірибе жасады және «жәндік жейтін өсімдіктер» туралы жаза бастады. «Адам және жануарлардағы эмоциялардың білінуі» өте танымал болды, 5000-нан астам данасы сатылды, бірақ шаршаған Дарвин «мүгедекке» айналды және 1872 жылғы Рождествода ағасы Эрамустың үйінде өсиетін жазып отырды.
"Адамның шығу тегі" кітабының жаңа басылымы
Дарвин қалпына келді және бірнеше жобаны іске қосты. Одан кейін ол "Адамның шығу тегі" кітабының жаңа басылымын жаңартып, Гальтонның идеяларын және жаңа оқиғаларды қосты. Қолжазба 1874 жылдың сәуір айында аяқталды, ал жаңа басылым 13 қарашада жарық көрді. Жаңа басылымда Дарвин бірінші басылымда берген түсіндірмесінен бас тарды – табиғи іріктеудің жыныстық қатынастың тең болуына, яғни репродуктивті жастағы еркектер мен әйелдердің санының шамалас болуына қалай әкелетіні туралы. Дарвин өз ойын неге өзгертетінін түсіндірмейді. Осы кезеңнен кейін Дарвин жұмысын жалғастырды.