Кіріспе

Христиандық әнұран
христиандық әнұран

"Ағаштың тасы" - Реформацияланған англикан пастыры Аугуст Топлади жазған танымал христиандық әнұран.

Тарих

Бірінші тармақтың бірінші нұсқасының алғашқы төрт жолы 1775 жылдың қазан айында «The Gospel Magazine» журналында жарияланды. Толық басылым келесі көктемде, 1776 жылдың наурыз айында шыққан «The Gospel Magazine» басылымында жарық көрді, онда бірінші тармақ қайта жөнделді және тағы үш тармақ қосылды. 1776 жылдың шілдесінде Топлэдидің «Псалтирьдер мен әндер» ән жинағында одан сәл өзгеше жөнделген нұсқасы жарияланды. Бұл ән мәтінінің шығу тегі туралы көптеген әнші-жыршылардың сенбейтін танымал әңгімесі бар. Бұл оқиға ән мәтіні жарық көргеннен кейін 122 жыл өткен соң, 1898 жылдың 3 маусымында «Таймс» газетінде (Лондон) Норвич деканы Лефрой мен сэр У. Х. Уиллстің осы мәселе бойынша жарияланған хаттары арқылы бастау алды. Лефройдің хаттарының мәні сэр У. Х. Уиллстің осы әнұранның шығу тегіне қатысты айтқан сөзіне негізделген. Уиллстің пікірінше, Топлэди шабытты Англиядағы Мендип тауларындағы Буррингтон Комб шатқалындағы бір оқиғадан алған. Сол кезде жақын орналасқан Благдон ауылында Англия шіркеуінің көмекші дін қызметкері болған Топлэди, шатқалмен бара жатып дауылға тап болды. Шатқалдағы бір ойықта паналаған ол, атауына таңғалып, алғашқы өлең жолдарын жазып алды. Э. Дж. Фашамның сөзіне сәйкес, мәтінге көбірек ықпал еткен нәрсе – 1673 жылы Дэниел Бревинттің (Дурхам соборының бұрынғы деканы) айтқан уағызы. Бұл уағыз Чарльз Уэслидің «Иеміздің кешкі асының әндері» (1745) кітабының кіріспесінде жартылай келтірілген, және сол кезеңде көптеген дін қызметкерлері арасында кеңінен қолданылған. Бревинттің уағызы мен ән арасындағы ұқсастық Топлэди мәтінінің бастапқы нүктесі болған деп есептеледі.

Әннің мәтіндеріне түсініктеме

Бұл әнның мәтіні Топлэйдидің 1776 жылғы шілдедегі "alt" нұсқасынан шыққан. Ол жарияланғалы бері әртүрлі діни ұйымдар жылдар бойы әлемнің әртүрлі шіркеулерінде қолданылатын ән мәтінінің көптеген нұсқаларын жасады. Топлэйди мәтініне енгізілген түзету мысалы: "Менің көздерім өлімде жабылар кезде" түпнұсқада "Менің көздерімнің талшықтары өлімде үзілер кезде" деп жазылған. Август Топлэйди мен Джон Уэсли арасындағы кальвинизм/реформаторлық теологияның және арминиандық теологияның дұрыстығы үшін болған қатыгез памфлет соғысына қарамастан, кейбір адамдар Топлэйди кальвинист болғанымен, "Күнәнің қос емшісі бол, ашудан сақта, және мені тазала" деген сөздердің өңделген нұсқасы, оның діни оянуын бастан өткерген методист уағыздаушысының және оның замандасы Джон Уэслидің "қос емшілік" ілімімен келісетінін болжайды. Бұл ілімде күнәкар Исаның құрбандығы арқылы құтқарылып, Киелі Рухтың құдіретімен іштен туған күнәдан тазарады. Дегенмен, Топлэйдидің 1776 жылы жарияланған ән мәтіні, қазір "alt" деп аталатын нұсқасы, Уэсли ілімінен өзгеше нұсқаны қамтиды және былай делінеді: "Күнәнің қос емшісі бол, мені оның кінәсінен және күшінен құтқара гөр".

Музыкалық параметрлері

"Rock of Ages" әні көбінесе Томас Хейстингстің TOPLADY әнұранымен, Лоуэлл Мейсон оны қайта жөндеген нұсқасымен немесе Ричард Редхедтың REDHEAD 76 әнұранымен (сонымен қатар ПЕТРА деп те аталады, себебі Мәсіх Петрді Тас деп атаған) орындалады. TOPLADY әні АҚШ-та, ал REDHEAD 76 әні Ұлыбританияда ең көп таралған, бірақ екеуі де екі елдегі шіркеулерде қолданылады. Ол сонымен қатар аз ғана ән жинағында қолданылатын бірнеше қосымша әуендермен де орындалады. "Rock of Ages" әніне жаңадан жазылған әуендердің бірі - Джеймс Уордтың New City Fellowship ән жинағына енгізілген әуені.

Белгілі жазбалар

1914 жылы Алма Глюк пен Луиза Гомер «Victor» лейблінде бұл әннің танымал нұсқасын жариялады. 1949 жылы Бинг Кросби 6 мамырда «Decca Records» үшін оны жазды, және ол «Beloved Hymns» альбомына енді.

Қолданылуы

Гимн Альберт ханзаданың сүйікті әні болған, ол өлім төсегінде оны ойнатуды өтінген, сондай-ақ Конфедерация генералы Дж. Е. Б. Стюарт та осыны сұраған. Бұл ән Уильям Гладстонның қосылу рәсімінде де ойнатылды. Уильям Т. Стейд өзінің "Көмектескен гимндер" кітабында былай деп хабарлады: "1866 жылдың 11 қаңтарында SS London кемесі Бискай шығанағында батып кеткен кезде, кемеден соңғы шыққан адам қайық кемеден суырылып кеткенде, кемедегілердің 'Заманның тасы' әнін естігенін айтты". Бұл гимн 19 ғасырдағы Англикан шіркеуінің ең маңызды төрт гимнінің бірі деп есептелді.

Аудармалар

Гимн неміс ("Fels des Heils") және швед ("Klippa, du som brast för mig") тілдері сияқты басқа тілдерде де пайда болды. Уильям Гладстонның "Иисус, pro me perforatus" және канадалық тіл білімі маманы Силас Тертиус Рэндтің "Rupes saeculorum, te" деген латын тіліндегі аудармалары да болды. Гладстон осы нұсқаны оқығаннан кейін Рэндке: "Сенің аудармаң менікінен дәл екенін бірден мойындаймын" деп хат жазды.