Кіріспе
Киімнің қолдарды жабатын бөлігі (жең, "сырғанау" сөзімен байланысты, қараңыз: голланд тіліндегі "sloof") – қолды жабатын, немесе осы арқылы қолды өткізуге болатын киімнің бөлігі. Жең – дерлік барлық елде және дәуірде, киім үлгілерінің алуан түрлілігінде кездесетін сәннің ерекшелігі. Стильдері қолға жақын тар жеңдерден, кең, еркін жеңдерге дейін өзгереді, ал кейбіреулерінде өте кең манжеттер болады. Ұзын, төмен түсетін жеңдер әртүрлі жағдайларда қалта ретінде қолданылған, содан "жеңінде бірдеңесі бар" (жасырылған нәрсені көрсетуге дайын) деген тіркес пайда болған. Жеңге қатысты көптеген мақал-мәтелдер мен метафоралық сөздер бар, мысалы, "жүрегін жеңінде тасиды" және "жеңінде күліп отыру". Ерте батыс ортағасырлық жеңдер тік кесілген, ал қолдың қозғалысын жеңілдету үшін қолтық астына үшбұрышты тілімдер тігілген. 14 ғасырда дөңгелек жең қалпағы ойлап табылды, бұл жеңді бекітуге және жең басының айналасында кеңірек қозғалуға мүмкіндік берді. 19 ғасыр бойы, әсіресе Батыс мәдениетіндегі Виктория дәуірінде әйелдер киімдерінің жеңдері өте кең, дөңгелек немесе жиырылған, "будақтап" тұратын болды, сондықтан жеңнің пішінін сақтау үшін киімнің ішінен жеңді қолдаушы киілетін болды. Батыс жеңдерінің әртүрлі ерте стильдері академиялық киімдерде әлі де кездеседі. Қазіргі заманда жеңнің ұзындығы иықтан аспайтын (кап жең) еденге дейін (жапон киімінде) өзгереді. Көптеген заманауи көйлек жеңдері қолдың ортаңғы бөлігі мен білезік арасында аяқталады.
A sleeve (, a word allied to slip, cf. Dutch sloof) is the part of a garment that covers the arm, or through which the arm passes or slips. The sleeve is a characteristic of fashion seen in almost every country and time period, across a myriad of styles of dress. Styles vary from close fitting to the arm, to relatively unfitted and wide sleeves, some with extremely wide cuffs. Long, hanging sleeves have been used variously as a type of pocket, from which the phrase "to have up one's sleeve" (to have something concealed ready to produce) comes. There are many other proverbial and metaphorical expressions associated with the sleeve, such as "to wear one's heart upon one's sleeve", and "to laugh in one's sleeve". Early Western medieval sleeves were cut straight, and underarm triangle shaped gussets were used to provide ease of movement. In the 14th century, the rounded sleeve cap was invented, allowing a more fitted sleeve to be inserted, with ease around the sleeve head and a wider cut at the back allowing for wider movement. Throughout the 19th century and particularly during the Victorian era in Western culture, the sleeves on women's dress at times became extremely wide, rounded or otherwise gathered and 'puffy', necessitating the need for sleeve supports worn inside a garment to support the shape of the sleeve. Various early styles of Western sleeve are still found in types of academic dress. Sleeve length varies in modern times from barely over the shoulder (cap sleeve) to floor length (as seen in the Japanese ). Most contemporary shirt sleeves end somewhere between the mid upper arm and the wrist.
Орта ғасырлар
Ортағасырлық жең немесе құрастырылған жең қазіргі заманғы техникадан өзгеше болған. Осы типтегі жеңнің тігісі көбінесе қолдың арт жағына қойылып, қолтық астына бекітілген.
Ұстамалардың түрлері
Көбінесе тарихи киімдегі жеңдерге қолданылатын атаулар қазіргі заманғы. Түрі Қысқаша сипаттама Сурет 1/4 ұзындығы бар жең немесе ширек ұзындығы бар жең Иықтан басталып, бицепс пен трицепс аймағының ортасына дейін созылатын жең. 3/4 ұзындығы бар жең немесе үш ширек ұзындығы бар жең 1950 жылдары АҚШ-та кең таралған, 21 ғасырда қайтадан танымал болды. Періште қанаты жеңі Әдетте иықтан босап тұратын, ұзын және кең жең. "Магяр" жеңі деп те аталады. Қоңырқай жеңі Иықтан шынтаққа дейін жақсы отыратын және шынтақтан бастап біртіндеп кеңейтілген ұзын жең. Епископ жеңі Жоғарғы бөлігіне қарағанда төменгі жағы толырақ, ал манжетке жиналған ұзын жең. Көбелек жеңі Әдетте Филиппин әйелдерінің ұлттық костюмі Filipiniana-да және иықтан басталып, жеңнің ұшына қарай кеңейіп, әдетте 10-12 см-ден аспайтын көйлектер мен мерекелік блузкаларда кездеседі. Көбелек жеңі мен қоңырқай жеңінің арасындағы айырмашылық – көбелек жеңдері әдетте қолдың айналасын толық қамтымайды. Манжет жеңі Самолет жеңі тек иықтың үстіндегі тігісте ажыратылған, бірақ қолтық астында емес, бицепстің жоғарғы бөлігі ашық. Долман жеңі Жоғарғы жағында өте кең, ал білезікке қарай тар болатын ұзын жең. Сүйір жеңі Ұзын және тар, соңы сүйірленіп, қолдың артқы жағына тірелетін жең. Гигот немесе қой еті жеңі Жоғарғы қолда өте кең, ал шынтақтан білезікке дейін тар; Джульетта жеңдерімен салыстырыңыз. Ашық жеңі 14-15-16-17 ғасырларда бүйірінен немесе алдыңғы жағынан немесе шынтақтан ашылатын жең. Маунч жеңі Джульетта жеңі Итальяндық Ренессанс әсерімен жоғарғы жағында бүршікшесі бар, ұзын және тығыз жең; Шекспирдің трагедиялық кейіпкерінің есімімен аталған, 1820 жылдарға дейін, содан кейін Зеффиреллинің "Ромео мен Джульетта" фильмінен кейін 1960 жылдардың соңында танымал болды; Гигот/қоңырқай жеңдерімен салыстырыңыз. Кимоно жеңі Көкірекпен бірге тілінген, кең және көлбеу пішіндес жең, дәстүрлі қытай халаттарындағыдай (жапон кимоносындағыдай емес, олардың жеңдері бөлек тігіледі). Фонарь жеңі Жоғарғы бөлігі тегіс, ал манжеті білезік пен шынтақ арасында кеңейіп, жиналған толық жең. Пагода жеңі 1860 жылдары танымал болған, кең, қоңырқай пішіндес жең, engageante немесе жалған астар жеңінің үстіне киіледі. Панельді жеңі 16 және 17 ғасырларда астар немесе көйлек жеңін көрсетуге мүмкіндік беретін панельдерден жасалған жең. Гүлшола жеңі немесе лалә жеңі Лалә гүлдерінің жапырақтарын еске түсіретін қисық, жабысатын тігісі бар жең. Ақын жеңі Иықтан шынтаққа дейін жақсы отыратын, содан кейін шынтақтан білезікке дейін (немесе кейде орта қолға дейін) кеңейтілген ұзын жең. Манжеттерінде жиектері болуы мүмкін. Буршақ жеңі немесе пуф жеңі Жоғарғы және төменгі жағы жиналған қысқа, 3/4 ұзындығы немесе толық жең, қазір көбінесе тойларда және балалар киімдерінде кездеседі. Раглан жеңі Қолды еркін қозғалуға мүмкіндік беретін, мойынға дейін созылатын жең. Астарға орнатылған жеңі (армсаль) деп те аталады. Екі бөліктен құралған жеңі Жеңнің L пішінделуіне мүмкіндік беру үшін ішкі және сыртқы бөліктен тұратын жең, соның арқасында шынтақта бүктелу кезінде бүршік пайда болмайды; тігілген киімдерде қолданылады. Вираго жеңі 1620 және 1630 жылдары киілетін, шынтақтың үстінде лентамен немесе мата жолағымен екі бүршікке жиналған толық "панельді" немесе "гүлшолалы" жең. Сиқыршы жеңі Иықтан білезікке дейін созылатын, конус пішіндес кеңейіп, білезіктен ашық түсетін жең.