Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польшадағы әскери басшы (1553–1620)
Military leader in Poland (1553–1620)
Радуан елтаңбасының иесі Миколай Зебрзидовский (1553–1620), 1589 жылдан Люблин воеводасы, 1596–1600 жылдары Ұлы Корольдік маршалы, 1601 жылдан Краков воеводасы болды. Ол патша III Сигизмунд Васаға қарсы қарулы көтеріліс ұйымдастырушы ретінде танымал, бұл Зебрзидовский көтерілісі, оның атымен аталған рокош еді. Ол 1606 жылы басталды және 1607 жылы жеңіліске ұшырады. Көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін, ол Польшаның ең маңызды қастерлі орындарының бірі саналатын Кальвария Зебрзидовская Рим-католик монастырының құрылысына демеушілік етті. Миколай Зебрзидовский – Ян Матейконың «Скарганың уағызы» атты танымал картинасындағы тұлғалардың бірі.
Mikołaj Zebrzydowski (1553–1620) of Radwan coat of arms, voivode of Lublin from 1589, Grand Crown Marshal between 1596–1600, voivode of Kraków from 1601. He is famous for an armed rebellion against King Sigismund III Vasa, the Zebrzydowski Rebellion, a rokosz named after himself. It took place in 1606, and was defeated by 1607. After the failed rebellion, he sponsored the creation of the Roman Catholic monastery of Kalwaria Zebrzydowska, which is regarded as one of the most important pilgrimage sites of Poland. Mikołaj Zebrzydowski is one of the personas on the famous painting by Jan Matejko: Skarga's Sermon.
Ерте өмір
Зебрзидовский 1553 жылы Краковта, 16 ғасырдың екінші жартысында қуатты және беделді болған отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Ян Зебрзидовский (шамамен 1538 жылы қайтыс болған) патшалық ротмистр болған. Әкесі Флориан, 1566 жылы қайтыс болды, Ошвицким және Люблиннің кастеляны, сондай-ақ сот гетманы болды. Флориан Зебрзидовский "Порукция войнен" атты әскери тәртіп туралы кітап жазған. Миколайдың анасы Зофия (туған тегі Дзик) кішкентай шляхта отбасынан шыққан. Миколай – олардың жалғыз баласы еді. 1565 жылдан 1569 жылға дейін Браниеводағы иезуит колледжінде білім алды. Ол Стефан Баторидың Гданьск (1577) және Ресей мемлекетіне қарсы соғыстарына қатысты. Стивен Баторидің Ливония жорығында Миколай Зебрзидовский 150 саяқ полкінің ритмейстері болды. Ол осы қақтығыста бірнеше шайқаста күресті, содан кейін 1582 жылы Польшаға оралды. Ян Замойскийдің қолдауының арқасында, ол Стенжицаның старшинасы болып тағайындалды, ал 1585 жылы Краковтың старшинасы аталды. 1583 жылы Зофияға (туған тегі Гербурт) үйленді, олардың екі баласы болды: ұлы Ян Зебрзидовский (Барбара Любомирскаяның күйеуі) және қызы Зофия. Әйелі 1610 жылы қайтыс болды.
Zebrzydowski was born in 1553 in Kraków, into a family which became powerful and influential in the second half of the 16th century. His grandfather Jan Zebrzydowski (died probably 1538) was a royal rotmistrz. His father Florian, who died in 1566, was a castellan of Oświęcim and Lublin, and a court hetman. Florian Zebrzydowski authored a book on military discipline, titled Poruczenie wojenne. Mikołaj's mother, Zofia (née Dzik), came from a petty szlachta family. Mikołaj was their only known child. From 1565 to 1569 he attended a jesuit collegium at Braniewo. He took part in wars of Stefan Batory against Gdańsk (1577), and against the Tsardom of Russia. In the Livonian campaign of Stephen Báthory, Mikołaj Zebrzydowski was the rittmeister of a 150 strong hussar regiment. He fought in several battles in that conflict, after which in 1582 returned to Poland. Probably due to protection of Jan Zamoyski, he was nominated the starosta of Stężyca, and in 1585, was named the starosta of Kraków. In 1583 he married Zofia (née Herburt), with whom he had two kids, son Jan Zebrzydowski (husband of Barbara Lubomirska), and daughter Zofia. His wife died in 1610.
Саясат
1587 жылғы еркін патша сайлауы кезінде ол Зигизмунд Вазаны қолдады және Польша мұрагерлік соғысында (1587-88) Вазаның тарапын қаржылық тұрғыдан қолдады. Соғыстан кейін ол Люблин воеводасы және сот гетманы болып тағайындалды. 1595 жылы Зебржидовский Ян Замойскийдің Молдавияға жасаған шабуылына қатысты, ал 1601 жылы Краков воеводасы атағына ие болды. Шамамен 1605 жылы ол патша Зигмунттың патшалық билікті күшейту және дворянствоны әлсірету әрекеттеріне наразы болды. Патша басқару жүйесі мен қазынаны реформалауға, сондай-ақ тұрақты армия құруға тырысты. Зебржидовский бұған қарсы шықты, өйткені оның ойынша, патшаның жоспарлары «Алтын бостандық» деп аталатын құндылыққа қауіп төндірді.
During the 1587 free royal election, he supported Sigismund Vasa, and financially supported Vasa's faction in the War of the Polish Succession (1587–88). After the conflict, he was named Voivode of Lublin and court hetman. In 1595, Zebrzydowski participated in Jan Zamoyski's raid to Moldova, and in 1601, was promoted to the title of Voivode of Kraków. In ca. 1605, he became dissatisfied with King Zygmunt's attempts to strengthen royal power and weaken the nobility. The King tried to reform the administration and the treasury, also to create a permanent army. Zebrzydowski opposed it, as in his opinion, royal plans were a threat to the so called Golden Liberty.
Көтеріліс
1606-1608 жылдары патшаға қарсылық туындап, оның басшыларының бірі Зебрзидовскиймен бірге рокошқа әкелді. Зебрзидовский алғаш рет 1606 жылғы 16 ақпанда Просовицеде Краков воеводствосының сеймигінде қарсылығын білдірді. Ол патшаны тежеу және Сеймді бақылау үшін дворяндардың Варшаваға жақын жиналуы қажет екенін, сондай-ақ отан қауіпте екенін айтты. Оның сөзі жылы қабылдады, ал 23 ақпанда Новый Корчин қаласында өткен Кіші Польша сеймигі корольдік жоспарларды қабылдамады, поляк-литвалық дворяндарды 9 сәуірде Стенжицаға шоғырлануға шақырды. Стенжицада жиналған көтерілісші дворяндар патшамен қалай күресуге болатынын білмегендіктен, 5 маусымда Люблинде тағы бір кездесу ұйымдастырылды. Сол жерде дворяндар Сандомирде (6 тамыз) кездесуге шақырды, ал патшаның жақтастары жақын маңдағы Вислицада жиналды. Екі лагерь де өз талаптарының тізімін жасады, олар Вислица және Сандомир заңдары деп аталды. Патша Сандомир заңдарын қабылдамағаннан кейін, көтерілісшілер жалпы жиын (посполитое рушение) шақырды, ал екі лагерь Яновецте кездесіп, көтеріліс басшылары Миколай Зебрзидовский мен Януш Радивилл патшадан кешірім сұрады (1606 жылғы 8 қазанда). Дегенмен, көтеріліс тоқтаған жоқ, оның жаңалығы Үлкен Польшаға жетті. 1607 жылғы 14 ақпанда Колодағы сеймикте жиналған жергілікті дворяндар Кіші Польшадағы туыстарын көтерілісті аяқтауға және 28 наурызда Жандрежовта кездесуге шақырды. Алайда, сол кезде рокош күшін жоғалтты, көтерілісшілердің лагері алдымен Венокқа, содан кейін Сиечеховқа, соңында Церскке көшірілді. 1607 жылғы 24 маусымда Езиорна (pl) маңында көтерілісшілер патшаға адалдықтарынан бас тартты. 1607 жылғы 5 шілдеде олар Гузов шайқасында жеңілді, бұл рокошқа нүкте қойды. Зебрзидовский өзі 1608 жылғы 24 тамызда Краковта патшамен келісім жасады.
An opposition to the king have led to a rokosz during 1606 1608, with Zebrzydowski among its leaders. Zebrzydowski first voiced his opposition during a Kraków Voivodeship sejmik in Proszowice (16 February 1606). He stated that in order to restrain the King and control the Sejm, the nobility had to gather near Warsaw, adding that the homeland was in danger. His speech was warmly welcomed, and on 23 February, the sejmik of Lesser Poland, which took place in Nowy Korczyn, rejected royal plans, urging the Polish–Lithuanian nobility to concentrate at Stężyca, on 9 April. Since the rebellious nobility, gathered at Stężyca, had no idea how to fight the King, another meeting was called in Lublin, on 5 June. There, the nobility called a meeting at Sandomierz (6 August), while royal supporters gathered in nearby Wiślica. Both camps wrote lists of their demands, called the Wiślica Bills and the Sandomierz Bills. After King's rejection of the Sandomierz Bills, the rebels called for a pospolite ruszenie, and the two camps faced each other at Janowiec, where leaders of the rebellion, Mikołaj Zebrzydowski and Janusz Radziwiłł, apologized to the King (8 October 1606). The rebellion, however, did not end, as news of it reached Greater Poland. On 14 February 1607, local nobility gathered at a sejmik in Koło urged their Lesser Polish brethren to complete the rebellion, and to meet on 28 March in Jędrzejów. By that time, however, the rokosz lost its momentum, and the rebel camp was first moved to Wąchock, then to Sieciechów, and finally to Czersk. On 24 June 1607, near Jeziorna (pl), the rebels renounced their allegiance to the King. On 5 July 1607 they were defeated in the Battle of Guzów, which ended the rokosz. Zebrzydowski himself made his peace with the King on 24 August 1608 in Kraków.
Соңғы жылдар
Көтерілістен кейін Зебрзидовский Польшаның саяси өміріне қатысуын жалғастырды. Ол Польша-Мәскеу соғысына (1605-18 жж.) қатыспады, оның орнына Габриэль Баторидің басып кіруіне қарсы Трансильвания шекарасын күзету үшін бірнеше жүз әскер жіберді. Ол 1613 және 1615 жылдары Сеймдерге қатысып, патшаны жақтап сөйледі. 1620 жылы қайтыс болғаннан кейін бенедиктин монахының киімімен жерленді.
After the rebellion, Zebrzydowski continued to participate in political life of Poland. He did not fight in the Polish–Muscovite War (1605–18), instead sending a few hundred of soldiers to guard the Transilvanian border against the possible invasion of Gabriel Bathory. He also appeared at the Sejms in 1613 and 1615, publicly supporting the King. After his death in 1620, he was buried in a Benedictine habit.