Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Конго өзенінің шөгінді алабы Орталық Африкада орналасқан.
Sedimentary basin of the Congo River in Central Africa
Конго алабы – Конго өзенінің шөгінді алабы. Конго алабы Орталық Африканың батыс экваторлық Африка аймағында жатыр. Конго алабы аймағы кейде жай ғана Конго деп аталады. Онда әлемдегі ең ірі тропикалық жаңбырлы ормандар бар, және ол ауыл шаруашылығы мен энергия өндірісі үшін қолданылатын судың маңызды көзі болып табылады. Конго алабындағы жаңбырлы орман Африкадағы ең үлкен жаңбырлы орман, ал көлемі бойынша Амазонка жаңбырлы орманынан кейін екінші орында тұр – 300 миллион гектар, Амазонкада 800 миллион гектар. Өлшемі мен түрлілігінің арқасында алаптың орманды бөлігі көміртегіні сіңіретін орта ретінде климаттың өзгеруін баяулатуға маңызды үлес қосады. Дегенмен, климаттың өзгеруі салдарынан орманның кесуі және экологияның нашарлауы орман экожүйесіне қысымды күшейте алады, бұл өз кезегінде алаптың су режимін тұрақсыз етеді.
The Congo Basin is the sedimentary basin of the Congo River. The Congo Basin is located in Central Africa, in a region known as west equatorial Africa. The Congo Basin region is sometimes known simply as the Congo. It contains some of the largest tropical rainforests in the world and is an important source of water used in agriculture and energy generation. The rainforest in the Congo Basin is the largest rainforest in Africa and second only to the Amazon rainforest in size, with 300 million hectares compared to the 800 million hectares in the Amazon. Because of its size and diversity the basin's forest is important for mitigating climate change in its role as a carbon sink. However, deforestation and degradation of the ecology by the impacts of climate change may increase stress on the forest ecosystem, in turn making the hydrology of the basin more variable.
Тарих
Конго алабының алғашқы тұрғындары пигмейлер болған деп саналады, және сол кезде тығыз орман мен ылғалды климат аймақтың халқының өсуін шектеді, соның салдарынан аңшы-жинаушылар қоғамының дамуына кедерес келді, олардың мәдениетінің қалдықтары бүгінгі күнге дейін сақталған. Көп ұзағаннан кейін банту тайпалары осы аймаққа қоныс аударып, Конго Корольдігін құрды. Кейін Бельгия, Франция және Португалия 19 ғасырдың соңына қарай бүкіл аймақты отарлық басқаруға алды. 1885 жылғы Берлин конференциясының Жалпы актісі Конгоның "дәстүрлі алабын" нақты анықтады, оған бүкіл нақты алап және басқа да аудандар кірді. Жалпы акт қол қойған елдерді дәстүрлі алап ішінде бейтарап болуға міндеттеді, бірақ бұл Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде сақталмады. Дүниежүзілік ресурстар институты Конго алабында және оның төңірегінде 80 миллион адам тұратынын бағалады.
The first inhabitants of the Congo Basin area were believed to be pygmies, and at that time, the dense forests and wet climate kept the population of the region low, with the prevention of hunter gatherer society, whose remnants of their culture survive to the present day. Eventually Bantu peoples migrated there and founded the Kingdom of Kongo. Belgium, France, and Portugal later established colonial control over the entire region by the late 19th century. The General Act of the Berlin Conference of 1885 gave a precise definition to the "conventional basin" of the Congo, which included the entire actual basin plus some other areas. The General Act bound its signatories to neutrality within the conventional basin, but this was not respected during the First World War. The World Resources Institute estimated that 80 million people live in and around the Congo Basin.
Климат
Конго алабы – жылдық жауын-шашын мөлшері 1500-2000 мм аралығында болатын, жаһандық маңызы бар климаттық аймақ. Бұл тропиктердегі терең конвекция (найзағай) ошағының үш бірінен бірі, ал қалған екеуі – теңіздік континент және Амазонкада орналасқан. Бұл үш аймақ тропиктердің және одан әрі жатқан аймақтардың климат айналымын қамтамасыз етеді. Конго алабында планетадағы ең жоғары молния шағылысу жиілігі тіркелген. Көп жауын-шашын Жердегі екінші ірі тропикалық орманды қолдайды, ол жаһандық көміртегі шөгіндісі және жаһандық көміртегі айналымының маңызды құрауышы болып табылады. Алаптың барлық аумағы бойынша орташа есеппен алғанда, наурыз-мамыр және қыркүйек-қараша айларында екі маңызды жауын-шашын маусымы байқалады. Екі жарты шардың да жауын-шашыны қыркүйек-қараша айларында айына 210 мм-ден астам мөлшерде максималды деңгейге жетеді. Солтүстік жарты шардағы қыс мезгілінде жауын-шашын экватордың солтүстігінде салыстырмалы түрде аз болады (айына 80 мм-ден кем). Оңтүстік жарты шардағы қыста жауын-шашын экватордың оңтүстігінде азаяды (айына 80 мм-ден кем). Жаңбырдың маусымдық өзгеруіне су буын тасымалдайтын жел жүйелерінің жылдық циклі себеп болады. Жаңбырдың көп бөлігі ірі мезомасштабты конвекциялық жүйелерден пайда болады. Бұл жүйелер Конго алабының кейбір бөліктерінде 500 км²-ден асатын орташа көлеммен 11 сағаттан астам уақытқа созылады және Сахел және Оңтүстік Африканың климаты мен ауа райына әсер етеді. Болашақ климаттық болжамдар көрсетіп тұрғандай, аймақ жаһандық климаттың өзгеруіне жауап ретінде ысып, қызды. Аймақтағы орташа жауын-шашынның қалай өзгеретіні әлі белгісіз, себебі Климаттық өзгерістер жөніндегі үкіметаралық комиссия (ХҮК) қолданатын климаттық модельдер аймақтағы жауын-шашынның негізгі аспектілері бойынша келіспеушіліктерді көрсетіп тұр. Орташа жауын-шашынның өзгеруі белгісіз болғамен, атмосферадағы су буының артуына байланысты, экстремалды жауын-шашын оқиғалары одан да күшейеді деп күтілуде. Конго алабының жаһандық климаттық маңыздылығын ескере отырып, Амазонкамен бірге Конго ормандарындағы жауын-шашынның немесе климаттың күрт өзгеруі Жер жүйесіне кең ауқымды әсер ететін «шешімді нүкте» болып табылуы мүмкін деген пікірлер айтылуда.
The Congo Basin is a globally important climatic region with annual rainfall of between 1500 and 2000 mm. It is one of three hotspots of deep convection (thunderstorms) in the tropics, the other two being over the Maritime continent and the Amazon. These three regions together drive the climate circulation of the tropics and beyond. The Congo Basin has the highest lightning strike frequency of anywhere on the planet. The high rainfall supports the second largest rainforest on Earth, which is a globally significant carbon sink and an important component of the global carbon cycle. Averaged across the whole basin, there are two major rainfall seasons in March to May and September to November. In both hemispheres the rainfall maximises in September to November, at above 210 mm per month. In northern hemisphere winter, rainfall is relatively low to the north of the equator (<80 mm per month). In southern hemisphere winter, rainfall is instead lower to the south of the equator (<80 mm per month). The annual rhythm of the wind systems which carry water vapour account for the rainfall seasonality. Much of the rainfall is derived from large Mesoscale convective systems. The systems last over 11 hours on average and have a mean size exceeding 500 km2 in some parts of the Congo Basin. which affect climate and weather in the Sahel and Southern Africa. Future climate projections indicate that the region will get hotter in response to global climate change. There is more uncertainty over how average rainfall in the region will change, with the climate models used by the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) disagreeing on core elements of the rainfall distribution in the region. While the average rainfall change is uncertain, it is likely that extreme rainfall events will become more extreme owing to the increases in water vapour in the atmosphere. Owing to the global climatic importance of the Congo Basin, it has been suggested that, along with the Amazon, severe changes in the rainfall or climate of the Congo Rainforest could act as a 'tipping point', with widespread impacts on the Earth System.
Флора мен фауна
Конго орманында окапи, африкалық орман пилі, пигмей бегемоты, бонго (антилопа), шимпанзе, бонобо және Конго пауналары қоныстанған. Оның ең ірі жыртқышы – барс, ол өзге ірі жыртқыштардың болмауына байланысты саваннадағы бауырларынан ірілеу. Алаптың құрып кету қаупі төнген батыс жазық жерлердегі гориллаларға да мекенжай. 2010 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Қоршаған ортаны қорғау бағдарламасы Конго алабындағы гориллалардың 15 жылдың ішінде жойылып кетуі мүмкін екенін ескертті. Конго алабы – Африкадағы ең үлкен орман. Орманның ішінде және айналасында 10 000-нан астам өсімдік түрі табылады. 2017 жылы британдық ғалымдар Куветт-Центральдегі жалпы ауданы 145 500 шаршы километр болатын торфтық жерлерде 30 миллиард тонна көміртегі, яки АҚШ-тың 20 жылдық көмірсутегі шығарылымына тең зат бар екенін анықтады. 2021 жылы Конго жаңбырлы ормандарының орманды кесу қарқыны 5%-ға артты. Global Forest Atlas журналының мәліметінше, орманның 44-66 миллион гектары ағаш кесу өнеркәсібімен қамтылған. 2002 жылдың мамыр айында Дүниежүзілік банк пен Конго Демократиялық Республикасы Конго орманында ағаш кесуге мораторий енгізу туралы келісімге келді. Дүниежүзілік банк Конго Демократиялық Республикасына 90 миллион доллар көлемінде дамуға жәрдем көрсетуге келісті, бірақ үкімет орманды пайдалану құқығына ие ағаш өндіруші компанияларға жаңа концессиялар бермеді. Сондай-ақ келісім бойынша қолданыстағы концессияларды жаңартуға тыйым салынды. Үкімет жаңа орман кодексін қабылдады, ол компаниялардан жергілікті дамуға инвестиция салуды және тұрақты, 25 жылдық айналымдық ағаш кесу циклін сақтауды талап етеді. Конгода орталық үкімет компанияға ағаш кесуге концессия берген кезде, ол жергілікті басшылар мен мұрагерлік жер иелерімен келісімге қол қоюға міндетті, олар даму пакеттеріне ие болып, ағаштарды алуға рұқсат береді. Теориялық тұрғыдан алғанда, компаниялар жылына 18 миллион долларға жуық рента төлейді, оның 40%-ы провинциялық үкіметтерге қайтарылып, жергілікті халықтың әлеуметтік дамуына инвестицияланады. Қазіргі Киото протоколы орманды кесуден қорғайтын "орманды жоюдың алдын алу" инициативаларын марапаттамайды. Бірақ көптеген климат ғалымдары мен саясаткерлер Киото келісімінің орнын басатын келіссөздерде мұндай шаралар қарастырылатынына үміттенеді. Егер осылай болса, орманды қорғауға қаржылық ынталандыру тууы мүмкін. Луалаба өзеніндегі Л’Иль Мбие аралы Стелленбош университетінің орман экожүйесін сақтау жөніндегі жобасының бір бөлігі болып табылады. Конго Демократиялық Республикасы қорғауға алынған орман аумағын кеңейтуді жоспарлап отыр және ормандардағы көміртегі үшін жаңадан пайда болатын нарықтар арқылы өтемақы алуға үміттенеді. Орманды сақтауға жұмыстанып жүрген Конгоның басты экологиялық ұйымы – "Океан" атты үкіметтік емес ұйым, ол Greenpeace сияқты халықаралық ұйымдар мен концессиялардағы жергілікті қоғамдық ұйымдар арасында байланыс қызметін атқарады.
The Congo forest is home to the okapi, African forest elephant, pygmy hippopotamus, bongo (antelope), chimpanzee, bonobo and the Congo peafowl. Its apex predator is the Leopard, which are larger than their savannah counterparts due to lack of competition from other large predators. The basin is home to the endangered western lowland gorilla. In 2010, the United Nations Environment Programme warned that gorillas could be extinct from the greater Congo Basin in a matter of 15 years. The Congo Basin is the largest forest in Africa. More than 10,000 plant species can be found in and around the forest. In 2017, British scientists discovered that peatlands in the Cuvette Centrale, which cover a total of 145,500 sq km, contain 30 billion tonnes of carbon, or 20 years of U. S. fossil fuel emissions. In 2021, the deforestation rate of the Congolese rainforest increased by 5%. The Global Forest Atlas estimated that the logging industry covers from 44 to 66 million hectares of forest. A moratorium on logging in the Congo forest was agreed between the World Bank and the Democratic Republic of the Congo in May 2002. The World Bank agreed to provide $90 million of development aid to Democratic Republic of the Congo with the provision that the government did not issue any new concessions granting logging companies rights to exploit the forest. The deal also prohibited the renewal of existing concessions. The government has written a new forestry code that requires companies to invest in local development and follow a sustainable, 25 year cycle of rotational logging. When a company is granted a concession from the central government to log in Congo, it must sign an agreement with the local chiefs and hereditary land owners, who give permission for it to extract the trees in return for development packages. In theory, the companies must pay the government nearly $18 million rent per year for these concessions, of which 40% should be returned to provincial governments for investment in social development of the local population in the logged areas. In its current form, the Kyoto Protocol does not reward so called "avoided deforestation"—initiatives that protect forest from being cut down. But many climate scientists and policymakers hope that negotiations for Kyoto's successor will include such measures. If this were the case, there could be a financial incentive for protecting forests. L’Île Mbiye, an island in the Lualaba River in Kisangani, is part of a project about forest ecosystem conservation, conducted by Stellenbosch University. Democratic Republic of the Congo is also looking to expand the area of forest under protection, for which it hopes to secure compensation through emerging markets for forest carbon. The main Congolese environmental organization working to save the forests is an NGO called OCEAN, which serves as the link between international outfits like Greenpeace and local community groups in the concessions.