Кіріспе

М. М. Кейдің 1978 жылғы "Алыстағы павильондар" романы – М. М. Кейдің 1978 жылы жарық көрген, британдық Үндістан тарихына арналған эпикалық туындысы. Роман Британдық Радж кезеңіндегі ағылшын офицерінің тағдырын баяндайды. Бұл роман мен 1900 жылы жарық көрген Рудьярд Киплингтің "Ким" романы арасында көптеген параллельдер бар: оқиға ортасы, үнді анасының тәрбиесінде өскен жас ағылшын баласы, Ұлыбритания мен Ресей империяларының ойнаған "Ұлы ойыны". Роман 19 ғасырдың романтикалық эпостарының терең тамырынан өркендеген, көркем әңгімелеудің шедеврі деп есептеледі. Ол автордың әкесінің өмірбаяндық жазбаларымен қатар, Үндістандағы балалық шағындағы тәжірибесіне және біліміне негізделген. Роман миллиондаған данада сатылып, туристік агенттерді кітаптағы орындарға саяхат ұйымдастыруға шабызданды, сондай-ақ телесериал мен музыкалық қойылымның жасалуына себепкер болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Эштон Пелхам Мартин (Эш) – Үндістан арқылы саяхаттап жүрген британдық ботаниктің ұлы; ол 1852 жылы, 1857 жылғы Сепой көтерілісінен бұрын жолда дүниеге келді. Анасы бала туғаннан кейін көп ұзамай бала туу қызбасынан қайтыс болады, ал әкесі бірнеше жылдан кейін холерадан көз жұмады. Ол Мардан қаласындағы ағылшын туыстарына тапсырылады, оны индус аясы (бала күтушісі) Сита тәрбиелейді. Көтеріліс кезінде барлық ағылшын ферингілерінің өлтірілгенін білгеннен кейін Сита қара терілі Эшті асырап алады және оны қауіпсіздік іздеуге алып кетеді. Ақырында олар Гүлкоте патшалығында пана табады, онда Эштон, енді Ашок деп аталған, ағылшын тегін ұмытып, туған үнді баласы ретінде өседі. Гүлкоттың жас юверажы (тақ мұрагері) Лалджиге қызметші болып жұмыс істеген кезде Эштон ескірген ханшайым Анжулимен, сондай-ақ қораның бастығы Кода Дадпен және оның ұлы Заринмен дос болады. 11 жасында Эштон Лалджиге қарсы жасалған кісі өлтіру қастандығын ашады және ол оған араласса, өзі де өлтірілетінін біледі. Анжулиге бір күні оның үшін қайтып келедін деп уәде береді, ол Ситамен бірге Сита мен Эштонның жылдар бойы сарайда танысқан достарының көмегімен сарайдан қашып, Гулкоттен қашып кетеді. Ауырған Сита жолда көз жұмады, бірақ Эшке оның нағыз тегін айтады және әкесі өлмес бұрын берген хаттар мен ақшаны сеніп тапсырады. Эштон Сита айтқан әскери бөлімге барады, олар оны таниды; енді ағылшынша атымен таныс, Эштон ағылшын билігіне тапсырылады және ресми білім алу және әскери дайындық үшін Англияға жіберіледі. 19 жасында Эштон Солтүстік шекарадағы Заринмен бірге Гидтер корпусының офицері ретінде Үндістанға оралады. Ол өзінің жаңадан тапқан мәртебесі – Эштон, ағылшын "сахибі", және бір кездері өзі деп ойлаған үнді ұлы Ашок арасындағы орын сезімінің жарылып жатқанын тез байқайды. Ауғанстанда дезертир болғаннан кейін (шекаралық шабуылшыларға қаруларын жоғалтқандары үшін жазаланған сарбаздарының ар-намысын қалпына келтіру үшін) Эш Гидтерден шеттетіліп, Үндістан бойынша патшалық үйлену тойын сүйемелдеуге жіберіледі. Бұл топ бұрынғы Гүлкоте патшалығынан, енді көршілес княздықпен біріккеннен кейін Каридкоте деп аталады, ал Анжули мен оның сіңлісі Шушила үйленетін ханшайымдар. Тойға Анжулидің інісі Жоти ханзада да келеді. Эш Анжулиге өзін Ашок екенін айтқаннан кейін оған ғашық болады, бірақ ол сезімдеріне әрекет ете алмайды, өйткені ол ғана емес, басқа біреуге айттырылған, сонымен қатар қазір бөтен мәдениетке жатады, олар енді көпір сала алмайтын шекарадан өтеді. Келесі айларда Эш Жотиге қарсы жасалған қастандықтың жолын кеседі және Анжулиге деген өзінің өтелмеген махаббатынан үмітін үзді. Бірге шаңды дауылға тап болғанда, Анжули Эшке деген махаббатын білдіреді, бірақ оның қарындасына реттелген некеде қос келін ретінде міндеттемесінен қашып кету туралы өтініштерін қабылдамайды. Эш Анжулидің Бхитордың әуесқой Ранасына үйленуін және әскердегі міндеттерін орындауын көруге мәжбүр болады. Екі жылдан кейін Эш Бхитордың ранасының көз жұмғанын және оның әйелдерінің индустардың суттей салты бойынша тірідей өртелетінін естиді. Бхиторға қарсы жарысып, Эш пен оның достары Анжулиді құтқарып, оны қауіпсіз жерге алып кетеді; бұл құтқару Эштің сүйікті жылқысының ғана емес, сонымен қатар топтың көптеген мүшелерінің өліміне әкеледі. Ол Анжулиге үйленуді талап етеді, бірақ Анжулидің өзінің және оның басқа да таныстарының, оның ішінде Анжулидің, бұл қажет емес, сонымен қатар Құдай заңына қайшы екенін айтуына қарамастан. Осы жерде кітаптың басты тақырыбы Эш пен Анжули арасындағы қарым-қатынастан Англия мен Ресейдің сол кездегі Үндістан шекарасынан солтүстікке қарайғы аймақтардағы саяси тартыстарына ауысады. Англия Ауғанстанға аумағын кеңейтуді қалайды, сондықтан Эшті елге тыңшы ретінде жібереді, ол Англияның аймақта тұрақты бекініс орнатуына көмектесетін ақпаратты жеткізеді. Содан кейін Екінші Ауған соғысының бірінші кезеңі баяндалады, ол 1879 жылдың қыркүйегінде Кабулдағы британдық резиденцияны қоршаумен аяқталады. Бұл оқиғаның бөлігі көбінесе Эштің ең жақсы досы Уолтер "Уолли" Хамильтонның көзқарасынан айтылады. Кабулдағы көтерілістен кейін Эш пен Анжули Хималаядағы жұмақты іздеуге аттанады – "алыс павильондар" – олар өз өмірін бейбітшілікте өткізе алатын, әділдіксіздіктен арылған жерді іздейді.

Сыни қабылдау

2019 жылдың 5 қарашасында BBC News "Алыстағы павильондар" романын ең ықпалды 100 романның тізіміне енгізді. Толық нұсқасы 300 минутқа созылады, ал бөлімдері "Үндістанға оралу", "Бхиторға саяхат" және "Уоли мен Анжули" деп аталды. (Қазіргі DVD нұсқасында осы бөлімдердің әрқайсысы екіге бөлінеді, нәтижесінде әрқайсысы шамамен 50 минуттан тұратын 6 бөлім пайда болады, жаңа үзіліске кредиттік бөлім қосылады және бастапқы бөлімдердің атаулары жойылды.) Сериалдың "Болат лезбі" деп аталған кинотеатрлық нұсқасы 140 минуттық болды, оқиғаның жартысы қысқартылды. Әңгімелеу және түсіру техникасы бойынша дәстүрлі болғанымен, мини-сериалдың өндіріс деңгейі жоғары болды (12 миллион долларлық бюджетпен ол сол кезде кабельдік телеарналар үшін жасалған ең қымбат фильм болды) және кітапқа адал, бірақ Аштонның Үндістанға оралуына дейінгі жастық шағы қысқартылды, сондай-ақ Ауғанстан көтерілісі мен Аштанның Анжулиді құтқару оқиғалары өзгертілді. Музыкасын Карл Дэвис жазды. Фильмнің көп бөлігі Самоде сарайының аумағында түсірілді. Goldcrest Films өндіріске 6,755,000 фунт стерлинг инвестициялады; нәтижесінде 2 миллион фунт стерлинг зиянға ұшырады. 1984 жылғы телесериал Ұлыбритания мен АҚШ-та Acorn Media UK арқылы DVD форматында қолжетімді болды.

Музыкалық

Майкл Э. Уорд продюсерлік еткен «The Far Pavilions» романының сахналық музыкалық бейімделуі, Филип Хендерсонның музыкасымен, 2005 жылғы 14 сәуірде Лондонның Вест-Эндедегі Шафтсбери театрында премьераланды, ал бұған дейін екі апта бойы алдын ала көрсетілімдер өтті. 2006 жылдың 14 қаңтарына дейін қойылымдар сатылғанына қарамастан, «The Far Pavilions» 2005 жылдың 17 тамызында жарияланғаннан кейін 2005 жылдың 17 қыркүйегінде жабылды. Мюзиклге ара-ара пікірлер айтылды, бірақ оның мерзімінен бұрын жабылуы 7 шілдедегі Лондон бомбалауларынан кейін билет сатылымының күрт төмендеуіне байланысты болды. 4 миллион фунт стерлингке бюджеттелген мюзиклде Аштон рөлінде Хэдли Фрейзер, Уолтер рөлінде Саймон Глисон, Анжули рөлінде Гайатри Айер, Бхитор Ранасы рөлінде Кулвиндер Гир және Кан Сахиб рөлінде Кабир Беди сомдады. 2006 жылдың наурызында Үндістанда (М.М. Кейдің күлін Пичола көліне шашу үшін барғанда) Майкл Э. Уорд «The Far Pavilions» романының жалғасы үшін «Fireflies» атты сценарий жазғанын хабарлады, ал оның сахналық премьерасы 2007 жылдың қаңтарында Мумбайда өтуі жоспарланған, содан кейін Лондон сахнасында қойылып, фильмге түсірілуі мүмкін деген үміт болды. Алайда, «The Far Pavilions» романының жалғасы туралы кейінгі ешқандай мәлімет жоқ.

Аудиодрама

The Far Pavilions Ұлыбританиядағы BBC Radio 4 үшін бейімделді. Ол 2011 жылдың 31 қаңтары мен 25 ақпаны аралығында 15 минуттық жиырма бөлімнен тұратын радиоқойылым ретінде эфирге берілді, және 2015 жылдың шілдесі мен тамызында, сондай-ақ 2020 жылдың ақпанында BBC Radio 4 Extra арнасында қайта ойнатылды.