Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1350 жылғы Жүз жылдық соғыстың теңіз шайқасы
1350 naval battle of the Hundred Years' War
Винчельсия шайқасы немесе Лес-Эспанолс-сюр-Мер ("Теңіздегі испандықтар") шайқасы – Англия мен Франция арасындағы Жүз жылдық соғыс аясында 1350 жылдың 29 тамызында болған теңіз шайқасы. Бұл Англияның король Эдуард III басқарған 50 кемеден тұратын флотының, Кастилияның Чарльз де ла Серда басқарған 47 кемеден тұратын флотына қарсы жеңісі болды. 14-26 Кастилия кемелері қолға түсіріліп, бірнешеуі батып кетті. Тек екі ағылшын кемесінің батқаны белгілі, бірақ көптеген адам қаза тапты. Англияның саудасы, соғыс қаржысы және Францияға қарсы күш салу мүмкіндігі теңіз арқылы тасымалдауға, әсіресе Гаскониядағы аумағына үлкен тәуелділікте болды. Англияның әрекеттерінен флотты құру және қолдау мүмкіндігі шектеулі болған француздар, ағылшын порттарын блокадалау үшін кастилиялық кемелерді жалдады. Олардың тиімділігіне наразы болған Эдуард III оларды тоқтатып, ауыр үлкен шығын келтірді. Осы жетістікке қарамастан, ағылшын саудасы мен порттары француздар мен олардың одақтастарының теңіз шабуылдарынан толық құтыла алмады.
The Battle of Winchelsea or the Battle of Les Espagnols sur Mer ("the Spaniards on the Sea") was a naval battle that took place on 29 August 1350 as part of the Hundred Years' War between England and France. It was a victory for an English fleet of 50 ships, commanded by King Edward III, over a Castilian fleet of 47 larger vessels, commanded by Charles de la Cerda. Between 14 and 26 Castilian ships were captured, and several were sunk. Only two English vessels are known to have been sunk, but there was a significant loss of life. England's trade, its war finance and its ability to bring force to bear against France were heavily reliant on seaborne transportation, especially to its territory in Gascony. With their own ability to raise and support a fleet much reduced by English activities, the French hired Castilian ships to blockade English ports. Frustrated by their effectiveness, Edward III led the fleet that intercepted them and inflicted heavy losses. In spite of that success, English trade and ports saw little relief from naval harassment by the French and their allies.
Өмірбаян
1066 жылғы Нормандық жаулап алудан бастап, ағылшын монархтары Франциядағы титулдар мен жерлерге ие болды, олардың иелігінде болулары оларды Франция патшаларының вассалдары етті. Ғасырлар бойы Франциядағы ағылшын иеліктерінің мөлшері өзгеріп тұрды, бірақ 1337 жылға қарай Францияның оңтүстік-батысындағы Гаскония және Францияның солтүстігіндегі Понтье ғана қалды. Франция королі Филипп VI мен Англия королі Эдуард III арасындағы бірқатар келіспеушіліктерден кейін, 24 мамырда Филипптің Париждегі Ұлы Кеңесі Эдуард вассал ретіндегі міндеттемелерін бұзғаны үшін Аквитания герцогтігін, тиісінше Гасконияны Филипптің билігіне қайтаруға келісті. Осыдан бастап жүз он алты жылға созылған "Жүз жылдық соғыс" басталды. Соғыстың басында ағылшын жағалаулары француз шабуылдарына ұшырады. Портсмут, Саутгемптон, Гастингс және Плимут порттары, сондай-ақ көптеген кішкентай елді мекендер басылып алынып, қиратылды. Сан алуан ағылшын сауда кемелері мен бірнеше әскери кемелер қолға түсті. 1340 жылғы маусымда Эдуард III Слюй шайқасында француз флотын талқандады. 1346 жылы ағылшын әскері Нормандияның солтүстігіне десантталып, солтүстік Франция арқылы қирату шабуылын жасады. Ағылшын флоты әскердің жорығымен қатар жүріп, көптеген француз әскери және сауда кемелерін басып алып немесе өртеп жіберді. Осыдан кейін француз флотының қаупі азайды. Содан кейін ағылшын әскері Креси шайқасында француздарды жеңіп, француздың маңызды порты Калені басып алды. 1347 жылғы қыркүйекте Каледегі бітімге қол қойылды, бірақ соғыс шабуылдар мен партизандық соғыс арқылы жалғасты, ал үздіксіз шайқастар "демеуге айналды". Соғыс саудаға кедергі келтірмеген кезде, жылына 1000-нан астам кеме Гаскониядан Англияға жүзіп өтетін. Олардың жүктерінде 100 миллион литрден астам шарап болды. Бордодан алынатын шараптан король жинаған салық, барлық басқа кедендік алымдардан артық болды және мемлекеттік кірістің ең ірі көзіне айналды. Гасконияның астанасы Бордо, Лондоннан үлкен және, мүмкін, бай болды. Алайда, сол кезде ағылшын Гаскониясы француздың басып алуынан соншалықты тарылып қалды, ол негізінен Англиядан импортталатын азық-түлікке тәуелді болды. Кеме қатынасына кез келген кедергі Гасконияны аштыққа ұшыратып, Англияны қаржылық тұрғыдан қиын жағдайға түсіруі мүмкін еді, француздар мұны жақсы білді.
Since the Norman Conquest of 1066, English monarchs had held titles and lands within France, the possession of which made them vassals of the kings of France. Over the centuries, English holdings in France had varied in size, but by 1337 only Gascony in south western France and Ponthieu in northern France were left. Following a series of disagreements between Philip VI of France and Edward III of England, on 24 May Philip's Great Council in Paris agreed that the Duchy of Aquitaine, effectively Gascony, should be taken back into Philip's hands on the grounds that Edward was in breach of his obligations as a vassal. This marked the start of the Hundred Years' War, which was to last one hundred and sixteen years. Throughout the early part of the war English coastal areas were harassed by French raids. The port towns of Portsmouth, Southampton, Hastings and Plymouth were captured and razed, as were many smaller places. Numerous English merchant ships, and several warships, were captured. In June 1340 Edward III smashed the French fleet at the Battle of Sluys. In 1346 the English landed in northern Normandy and undertook a devastating chevauchée through northern France. The English navy paralleled the march of the army, capturing or burning large numbers of French warships and merchant vessels as it went. Thereafter the threat from the French navy was much reduced. The English then soundly beat the French at the Battle of Crécy and captured the major French port city of Calais. The Truce of Calais was agreed in September 1347 but the war continued via raids and guerrilla warfare; the ongoing fighting was "almost constant". When war did not restrict trade, over 1,000 ships a year departed Gascony for England. Among their cargo were over 100,000,000 litres of wine. The duty levied by the crown on wine from Bordeaux was more than all other customs duties combined and by far the largest source of state income. Bordeaux, the capital of Gascony, was larger than London, and possibly richer. However, by this time English Gascony had become so truncated by French encroachments that it relied on imports of food, largely from England. Any interruptions to regular shipping were liable to starve Gascony and financially cripple England; the French were well aware of this.
Кіріспе
1349 жылы қарашада Кастилия корольдік отбасының мүшесі, сарбаз, Луис де ла Серданың ұлы Шарль де ла Серда, француздық тапсырыс бойынша Испанияның солтүстігінен белгісіз саныдағы кемелермен аттанды. Ол Бордодан шарап әкеліп жатқан бірнеше ағылшын кемесін тоқтатты, жаулап алды және олардың экипаждарын өлтірді. Кейін сол жылы де ла Серда испан жүнімен жүктелген 47 кемеден тұратын кастилиялық флотты жетектеп, Корунадан Фландриядағы Слюйске дейін қыстады. Жолда ол тағы да бірнеше ағылшын кемесін ұстап, экипаждарын теңізге лақтырып өлтірді. 1350 жылдың басында екі папалық нунцийдің аралыққа кісілігімен келісімді жаңару туралы келіссөздер өтті. Бірақ Франция мен Англия үкіметтері ірі әскери операцияларды қайта бастауды белсенді түрде жоспарлап жатты. Ақпан айында Брюггедегі француздық делдалдар кастилиялық флотты жалдау үшін 20 000 флорин төледі. Сәуір айында ол Англияның Ла-Манш портын блокадалады, ал француздар оны қолдағы кемелерімен нығайтуға тырысты. Маусымның ортасында бітімге келісім жасалды. Бітімде кастилиялықтар нақты айтылды, ал Филипп VI оларға жалақы төлеуді тоқтатты. Дегенмен, кастилиялықтар ағылшындарға шабуылдауын жалғастырды, енді тікелей қарақшылар ретінде. Олар кемелерін соғыс кемелеріне айналдырды, кеменің ал және арт жағына ағаштан жасалған жауынгерлік платформалар, ал мачта басына күзет мұнараларын орнатты. Олар Слюйсте орналасқан, және бірнеше жүз фламандтық оқиғақорлар олардың қатарына қосылды, көбінесе садақшылар ретінде жабдықталған, тонауды күтіп. Олардың ағылшын кемелеріне жасаған шабуылдары "қатыгез" деп сипатталды, және ағылшын порттарына "үрей" әкелді. 1346 жылғы Нормандия жорығынан бері алғаш рет Англия жағалау күзетін жинады. 10 тамызда Эдуард Ротерхитте болғанда, кастилиялықтармен күресу ниетін жариялады. Англия флоты Кент қаласындағы Сандвичте жиналуға тиіс болды. Эдуардтың Фландрияда жақсы хабарлары болды және де ла Серданың флотының құрамын және оның қашан аттанғанын білді. Ол оны тоқтатуға шешім қабылдады және 28 тамызда 50 кемемен Сандвичтен шықты, олардың барлығы кастилиялық кемелердің көпшілігінен кішірек, ал кейбіреулері одан да кішкентай болды. Эдуард және Англияның жоғары ақсүйектерінің көптеген өкілдері, оның ішінде Эдуардтың екі ұлы, қару-жарақ және садақшылармен жақсы жабдықталған флотпен бірге жүзіп кетті.
In November 1349, Charles de la Cerda, a soldier of fortune, son of Luis de la Cerda, and member of a branch of the Castilian royal family, sailed from northern Spain, commissioned by the French, with an unknown number of ships. He intercepted and captured several English ships laden with wine from Bordeaux and murdered their crews. Later in the year de la Cerda led a Castilian fleet of 47 ships loaded with Spanish wool from Corunna to Sluys, in Flanders, where it wintered. On the way he captured several more English ships, again murdering the crewsby throwing them overboard. In early 1350 negotiations to renew the truce, brokered by two papal nuncios, were taking place. Nevertheless, the governments of both France and England were actively planning for the renewal of large scale military operations. In February, French intermediaries in Bruges paid 20,000 florins to hire the Castilian fleet as mercenaries. In April it blockaded the English Channel ports, while the French struggled to reinforce it with what native ships they could finance and man. In mid June, a truce was agreed. The Castilians were specifically named in it, and Phillip VI ceased to pay them. Regardless, the Castilian ships continued to attack the English, now as outright pirates. They had converted their vessels into warships by the addition of wooden castlesraised fighting platformsat the bow and stern and the erection of crow's nest fighting platforms at the masthead. They were based out of Sluys, and several hundred Flemish adventurers joined their ranks, mostly equipped as crossbowmen, in the expectation of plunder. Their assault on English shipping has been described as "ferocious", and as bringing "panic" to English ports. The English arrayed the coastguard for the first time since the Normandy campaign in 1346. On 10 August, while Edward was at Rotherhithe, he announced his intention of confronting the Castilians. The English fleet was to rendezvous at Sandwich, Kent. Edward had good sources of intelligence in Flanders and knew the composition of De la Cerda's fleet and when it sailed. He determined to intercept it and sailed from Sandwich on 28 August with 50 ships, all smaller than the majority of the Castilian vessels and some much smaller. Edward and many of the highest nobility of England, including two of Edward's sons, sailed with the fleet, which was well provided with men at arms and archers.
Шайқас
29 тамызда түске қарай ағылшын флоты Дунгенесс жағасында болды. Эдуард кемесінің палубасында, өзінің рыцарьлары мен ақсүйектерімен бірге отырып, менстрельдерінің неміс әуендерін орындағанын және жас Джон Чандостың әнін тыңдап отырды. Сағат 16:00-де олар де ла Серданың әскері шығыстан соққан желмен оларға қарай келе жатқанын көрді. Кастилиялықтар шашырап кеткендіктен, ағылшындар олардың шамамен жиырма төрт кемеден тұратын негізгі күштерін нысанаға алды. Бастиондағы қарауылдар жаудың көрінгенін хабарлағанда, Эдуард пен оның серіктері бір-бірінің денсаулығына көтеріліп, сыбызғы дауысы естіліп, барлық қатар көзге түсті. Сол кезде теңізде тиімді артиллерия болмағандықтан, теңіздегі шайқастар жау кемелерімен қабысудан және оларға түсуден тұрды. Кастилиялықтар желдің күшімен озуына жол бермеу үшін, ағылшындар да желдің бағытымен жүрді, бірақ желкендерін қысқартты, осылайша оларды басып алуға мүмкіндік берді. Шайқас басталғанға дейін шамамен бір сағат өткен сияқты. Маневрдің қиындығына корольдің өзінің кемесі "Ког Томас" куә, ол кастилиялық кемені қабысуға тырысқанда, ағылшын кемесінің ағаш конструкциясын зақымдайтындай күшпен соқтығысты. Екінші рет әрекеттенгенде, ол сәтті қабысты, ал мергендер кастилиялықтардың жоғары палубадан үлкен тастар лақтыруын болдырмады. Кастилиялық кемелер ағылшын кемелерінен биік болды; "замоктар сияқты коттедждер" деп замандасы жазғандай. Ағылшын әскерлері баспалдақтар арқылы кастилиялық кемеге түсіп, палубасын тазартты. Эдуард өзінің туын ауыстырды, өйткені "Ког Томас" батып бара жатқан еді. Оның ұлы, Уэльс ханзадасы Эдуард та осындай жағдайға тап болды, оның әскерлері қарсыластарының кемесіне өз кемелері суға батқанға дейін қиындықпен жол ашты. Олардың шабуылына Генри Ланкастердің қарсы жағынан шабуыл жасауы көмектесті. Ла Серданың арбалетшілері көптеген ағылшын сарбаздарын қаза қылды, ағылшындар жақындағанда және кемеге түсуге тырысқанда, олардың биік орналасқан жерлерінен оқ жаудырды. Биік және ауыр кастилиялық кемелер жеңіл ағылшын кемелеріне темір таяқшаларды немесе басқа салмақтарды тастап, елеулі зақым келтірді. Шайқас кешкі қараңғылыққа дейін жалғасты. Соңында корольдың үйімен жүктелген және Роберт Намурдың басқаруындағы ағылшын кемесі "La Salle du Roi" үлкен кастилиялық кемемен қабысылып, сүйреліп әкетілді. Роберттің фламандтық қызметшісі Ханнекин жау кемесіне өтіп, оның басты желкенінің ілгектерін қылышымен кесіп тастады, осылайша басқа ағылшын кемелері кастилиялық кемені ұстап алды. Ағылшындар 14-26 жау кемесін басып алғандығы айтылады, ал басқалары батқан болуы мүмкін. Олардың өзінің қанша шығынға ұшырағаны белгісіз, бірақ Эдуардтың кемесі мен Қара ханзаданы тасымалдаған кеме батқандықтан және "La Salle du Roi" жақындап қалғандықтан, ағылшын флоты ауыр зардап шеккен сияқты көрінеді. Аз ғана тұтқынға алынды, ал қаза тапқан және жарақат алған кастилиялықтар мен фламандтар теңізге лақтырылды. Бұл шайқастың көп бөлігі ағылшын жағалауынан көрінді, ал Винчелси жанындағы биік жартастарға көрермендер жиналды, осылайша шайқасқа оның аты берілді.
By the afternoon of 29 August, the English fleet was off Dungeness. Edward was sitting on the deck of his ship, with his knights and nobles, listening to his minstrels playing German airs, and to the singing of young John Chandos. At 4:00 pm they sighted de la Cerda's force moving towards them with an easterly wind behind. The Castilians had become scattered and the English targeted their main body of approximately twenty four vessels. When the look outs in the tops reported the enemy in sight, Edward and his company drank to one another's health, the trumpet was sounded, and the whole line stood out. There being no effective naval artillery at the time, battles at sea consisted of grappling with and boarding enemy vessels. To ensure that the Castilians did not sweep past them on the wind, the English also ran before the wind, but with shortened sails so as to allow themselves to be overtaken. There seems to have been an hour before the fighting commenced. The difficulty of the manoeuvre is attested to by the King's own ship, the Cog Thomas, striking the Castilian it was attempting to grapple so heavily as to spring the English ship's timbers. At the second attempt, it successfully grappled and archers deterred Castilians attempting to drop large rocks from their higher deck. The Castilian ships towered above the diminutive English ones; "like castles to cottages" as a contemporary wrote. Using scaling ladders the English men at arms boarded the Castilian ship and cleared its deck. Edward transferred his flag, as Cog Thomas was clearly sinking. His son, Edward Prince of Wales, had a similar experience, his men reportedly barely fighting their way aboard their opponent before their own ship foundered. Their assault was aided by Henry of Lancaster attacking from the other side. La Cerda's crossbowmen caused many English casualties, firing from their elevated positions as the English closed and then attempted to board. The higher built and heavier Castilian vessels were able to drop bars of iron or other weights on the lighter English vessels, causing serious damage. The conflict continued until twilight. At the close, the English vessel La Salle du Roi, carrying the king's household, and commanded by the Fleming Robert of Namur, was grappled by a larger Castilian and was being dragged off. A Flemish valet of Robert's, named Hannequin, boarded the enemy and cut the halliards of her mainsail with his sword, allowing other English ships to catch the Castilian, and it was taken. The English are said to have captured between 14 and 26 of the enemy ships and it is possible that others were sunk. What their own losses were is not stated but, as Edward's own vessel and the vessel carrying the Black Prince were sunk, and from the near capture of La Salle du Roi, it seems likely that the English fleet suffered heavily. Few, if any, prisoners were taken, and dead and wounded Castilians and Flemings were thrown overboard. Much of this action was visible from the English shore, and the clifftops near Winchelsea were lined with spectators, which gave the battle its name.
Салдары
Кастилиялық кемелер француз порттарына қашып кеткен соң, оларды қууға ешкім тырыспады. Француз кемелерімен бірігіп, олар күздің соңына дейін ағылшын кемелерін мазалап, содан кейін қыстау үшін Слюйске қайта оралды. Келесі көктемде, егер күшті күзет болмаса, Ла-Манш ағылшын кемелері үшін жабық болып қалды. Гаскониямен саудаға көп әсер етпеді, бірақ кемелер Англияның батысындағы порттарды пайдалануға мәжбүр болды, көбінесе олардың жүктеріне арналған ағылшын нарықтарынан тым алыс орналасқан. Анналистер бұл жеңіске патшаның қатысқанын ерекше атап көрсетеді. Дегенмен, тарихшылар ағылшын тарапынан көптеген адамдардың қаза болғанын және бірнеше кемелердің жоғалып кеткен болуы мүмкін екенін көрсетеді. Кейбір зерттеушілер бұл шайқас сол дәуірдегі көптеген маңызды және қиын теңіз шайқастарының бірі ғана болғанын, оның жазылу себебі оған қатысқан көрнекті тұлғалардың болуында екенін айтады. Көптеген тарихшылар оның операциялық немесе стратегиялық жағдайға тигізген әсерінің болмағанын атап көрсетеді. Шарль де ла Серда шайқастан аман қалды және көп ұзамай Францияның констеблі болып тағайындалды. Гаскониямен байланыс нығайғаннан кейін, 1356 жылы Уэльс принці басшылығымен ағылшындар онда үлкен әскери жорық ұйымдастырды, нәтижесінде француздар ауыр жеңіліске ұшырады. Эдуард III соғысты жалғастырып, 1360 жылы Бретинь шартты жасастырып, сәтті аяқтады.
There was no pursuit of the surviving Castilian ships, which fled to French ports. Joined by French ships, they continued to harass English shipping for the rest of the autumn before withdrawing to Sluys again to winter. The following spring, the Channel was still effectively closed to English shipping unless strongly escorted. Trade with Gascony was less affected, but ships were forced to use ports in western England, often impractically far from their cargo's intended English markets. Chroniclers make much of this victory, no doubt because of the royal involvement. However, historians point out the heavy English loss of personnel and the likelihood that a number of their ships were lost. Others have suggested that the battle was just one of a number of significant and hard fought naval encounters of the period, only recorded because of the prominent figures involved. Most stress its lack of impact on the operational or strategic situation. Charles de la Cerda survived the battle and shortly after was made Constable of France. With communications with Gascony now more secure, the English launched a large expedition from there in 1356 under the Prince of Wales, at the end of which the French suffered a devastating defeat. Edward III continued the war, bringing it to a successful conclusion in 1360 with the Treaty of Brétigny.