Кіріспе

Әшекейлі белдік ілмегі немесе қосқыш

Чателен – белге тағылатын, одан бірнеше тізбек ілінген әшекейлі белдік ілмегі немесе қосқыш. Әр тізбекке қайшы, тырнаққап, сағат, кілт, иіс суы және үй мөрлері сияқты тұрмыста қолданылатын құралдар бекітіледі.

Этимология

Шателайн атауы француз тіліндегі "châtelaine" сөзінен туындаған, ол шато иесінің әйелін білдірген. Ол кілттерін ілу үшін белбеу таққан, және қазіргі шателайн сөзінің мағынасы осыдан бастау алады.

Тарих

Ежелгі заманда самнит әйелдері тікбұрышты, орталық бөлігінде тізбектей жалғанған сақиналары бар шаталин киетін. Тізбекте бірнеше металл спиральдары орналасқан. Әр спиральдың ішінде тесігі бар металл дискі болған. Бұл киім түрі пиценттерден шыққан. Ежелгі римдік әйелдер шаталинге құлақ қабылдағыштар, тырнақ тазалағыштар мен пинцеттер іліп тағушы еді. Римдік Британиядағы әйелдер дәретхана жиынтықтары ілінетін 'шаталин брошкаларын' киетін. Шатлейндер мен шаталин сөмкелерінің қалдықтары Ұлыбританияда VII және VIII ғасырлардағы әйелдердің қабірлерінде табылған. Шатлейн бұйымдарымен бірге сым сақиналар, моншақтар, белдіктер, пышақтар және түрлі құралдар да кездесетін. Шаталин сөмкелері – бұл 1860 жылдардан бастап 19 ғасырдың соңына дейін белдікке арқан немесе тізбек арқылы ілінетін сөмкелер. 19 ғасырда шаталин көптеген үй шаруашылықтарындағы әйелдер тағушы еді, ал 16 ғасырдағы Голландия Республикасында олар көбінесе ең байлардың сағат тізбегі ретінде қолданылған. Осыған ұқсас әшекейлерді англосаксон әйелдері де таққан, бірақ олардың мақсаты әлі анықталған жоқ.

Әйелдер арасындағы мәртебе

Шаталинді 19 ғасырда әйелдердің бай шаңырақтағы дәрежесін көрсету үшін әйелдердің кілттерін ілуге арналған әшекей ретінде де пайдаланған. Барлық көптеген бюролардың, комодтардың, азық-түлік салмақтарының, кладовкалардың, сақтау жәшіктерінің және көптеген құлыпталған шкафтардың кілттерін ұстаған әйел "шаңырақтың әйелі" деп аталған. Осылайша, ол қызметшілерге, үй шаруашылығына, аспаздарға және жеткізушілерге басшылық етіп, үйдің құнды заттарына кіруді ашып немесе жауып, кімнің неге қол жеткізе алатынын толық бақылап отырған. Көбінесе, бұл үй иесінің ең үлкен әйелі болған. Әйел үйленгенде және қалыңдық үйіне көшкенде, кілттерді әдетте күйеуінің анасы сақтап отырған. Бірақ анасы жесір қалған жағдайда, кілттер, жауапкершіліктер мен мәртебе үлкен ұлының әйеліне берілетін. Үйдегі жас әйелдер мен қыздар көбінесе осы жауапкершіліктің сыртқы көрінісін қалап, кілттердің орнына түрлі кішкентай заттармен, әсіресе әңгіме бастауға мүмкіндік беретін жарқырап тұратын әсем заттармен безендірілген шаталиндерді тағуға ұмтылған. Егер шаңырақтың әйелі болмаса, кілттерді басқарушы көбінесе жалданып алынған үй шаруашылығын жүргізуші әйел болған.