Кіріспе

1970 жылы түсірілген фильм. Жаромил Йирштің «Валери және оның керемет аптасы» – 1970 жылы Чехословакияда түсірілген сюрреалистік, қараңғы фантастикалық, готикалық қорқыныш фильмі. Фильмді Жаромил Йирш жазып, режиссерлік еткен, ал сюжеті 1935 жылы Витезслав Незвалдың осы аттас романынан алынған. Бұл фильм Чехословакияның «Жаңа толқын» қозғалысының бір бөлігі саналады.

Сюжет

Валери, 13 жасар әдемі қыз, ұйқыда, оның құлақшаларын ұрлап алады; ол тергеуге тырысқанда, оны маска киген қорқынышты адам, констебль қорқытады. Ұры келесі күні құлаққаптарды қайтарған кезде полиция қызметкері ашуланады. Үйіне оралғанда, Валеридің әжесі Эльза оған құлаққаптарды Валеридің анасы монастырға барғаннан кейін қалдырғанын айтады. Бұрын құлаққаптар констебльге тиесілі болған, ол да олардың үйінің иесі болған. Сондай-ақ, Валерия қалаға миссионерлер мен актерлер тобының келе жатқанын біледі. Көршісінің, Хедвиканың, үйлену тойы кезінде Валерия көпшіліктің арасында өзін бақылап отырған констебльді көреді және әжесі де оны таниды. Валерия ұры Орликтен ("Бөрік") хат алады, оған оның ағасы Констебль Орликтің ата-анасын өлтіргенін және енді Валерияның құлаққаштарын қайтарып алғанын ескертеді. Орлик Валериден сол күні кешке шіркеуде кездесуін сұрайды; олар кездескенде, ол оған деген қызығушылығын жасырмайды. Кейін Валери полиция қызметкерін көшеде кездестіреді. Ол Валериді камераға алып барады. Орлик Валериді алып кетіп, оған ағасының ғашық екенін айтады. Констебль Эльзамен кездеседі, ол оны Ричард деп атайды және ол 17 жасында оны азғырып, тастап кеткеннен бері ешкімді сүймегенін айтады. Ол Валери мұрагерлік үйді сатса, оны қайтадан жас қылатынын уәде етеді. Осы арада Орлик Валериге қорғаныш үшін бермет береді, содан кейін оны тағы да Ричардтан жасырады. Пикникте Грациан Валериге Орлик оның інісі екенін айтады. Сол түні Грейсиан оның бөлмесіне келіп, оны зорлауға тырысады, бірақ ол өзін қорғау үшін інжу-маржанды жұтып алады. Осы арада Ричард пен Эльза Хедвиканың үйіне кіреді; Хедвика күйеуімен некелерін құрған кезде, Эльза оның мойнын тістеп, қайтадан жас болу үшін қажетті қанды ұрлайды. Валери Орликті Ричардтың шарлауыққа байлап қойғандығын көреді. Валери Орликті босатып, үйіне алып кетеді, ол енді оларды бауырлас деп ойлағандықтан, оның романтикалық ниеттерінен аулақ болып, оны көзін байлайды. Олар Грейсанның Валеридің терезесінен асылып жатқанын тауып, денесін Валеридің үйінің астындағы склепаға алып барады; Эльза сол жерде, қазір вампир. Жас әйелге ұқсап, Эльза өзін алыс туысы ретінде таныстырады және Валериге әжесінің кенеттен кеткенін айтады. Ол Валериді тістеуге тырысады, содан кейін оны ұйықтап жатқанда ұстап, құлақ сырғаларын ұрлайды. Эльза Валериді тұтқындап, ол Эльзаның ер адаммен жыныстық қатынаста болғанын, содан кейін оны өлтіргенін, содан кейін Орликті азғыруға тырысқанын байқайды, ол қайтадан құлақ сырғаларын ұрлайды. Орлик Валериді босатып, құлақшаларын қайтарып береді және оған деген махаббатын мойындайды. Ол өзінің әкесі емес, Ричардтың баласы екенін түсіндіруге тырысады, бірақ Валери қашады. Ол Эльзаның шын мәнінде оның әжесі екенін болжады және өліп бара жатқан Ричардқа бір нәрсе сезіне бастады. Валери базардан тауық ұрлап, оны Ричардқа апарады, ол Эльзаға өзінің Валеридің әкесі екенін және Валеридің қаны олардың аман қалуының кілті екенін айтты. Валери Ричардты емдегенде, ол қайтадан жынды болып, оған шабуыл жасайды. Ол Орликтің жүрегін Валериге өлместікке айналдыруды жоспарлап отыр, бірақ Эльза оны өзі үшін қалайды. Валери есінен танып қалғандай болып, бәрін естіп алады. Ол өлі емес Грацианды қайта тірілтеді және Орликтен қоштасу хаттарын табады. Валери Хедвикамен танысады, ол Эльзаның тістегенінен ауырады және неке туралы күйзеліске ұшырайды. Олар Хедвиканың бөлмесіне барып, бірге түнеп, содан кейін Хедвика сауығады. Сыртта Грейсиан көпшілікке Валери оны күнәға азғырған сиқыршы екенін айтады. Ол оны тұтқындап, ағашқа жағып өртеп жіберуді бұйырады, бірақ Валери сиқырлы құлаққаштарын жұтып, зардап шекпей қашып кетеді. Қазір жезөкшехана болып табылатын склепта Валери Ричардты бір құлақ сырғасын ішіп, оны шұңқырға айналдырады. Бірте-бірте арманға ұқсас оқиғалар жалғасады, Валери актерлердің бірі болып табылатын Орликпен қайта қосылады; содан кейін Ельза, ол болған ештеңені есіне түсірмейтін; содан кейін оның ұзақ уақыт жоғалған ата-анасы. Барлық адамдар орманның ішінде Валеридің айналасында би билейді, ал қыздар оған ән айтады. Ақырында ол орманның бір төсегінде жалғыз ұйықтап қалады.

Өндіріс

Бастапқы сценарийді Эстер Крумбахова жазды, ол сонымен қатар фильмнің өндіріс дизайнын жасады. Сценарий 1968 жылдың сәуір айының соңында бекітілді. Фильмді Крумбахованың күйеуі Ян Немек түсіруге тиіс болған. Алайда, 1968 жылдың тамызында Варшава шарты бойынша Чехословакияға басқыншылық болғаннан кейін, Немек Барранов киностудиясынан жұмыстан босатылып, режиссерлікке жіберілмеді. Фильмнің негізгі түсірілім орны ретінде Чехияның Славоница қаласы таңдалды, себебі оның Ренессанс дәуіріндегі қала орталығы сақталған. Жергілікті тұрғындар эпизодтық рөлдерде ойнады. Кейбір көріністер жақын жердегі Костельний Видри монастырында түсірілді. Роман авторы Витезслав Незвалдың ұлы Роберт Незвал фильмде барабанмен жүрген бала ретінде пайда болады. Сол жылдың маусым айында фильм Ұлыбританияда Redemption Films Ltd. компаниясы арқылы DVD форматында шығарылды. 2015 жылдың маусым айында The Criterion Collection компаниясы фильмді DVD және Blu-ray форматында шығарды, оған 4K сандық қалпына келтіру, режиссер Жирештің үш қысқаметражды фильмі – «Шеше» (1959), «Іздер» (1960) және «Жоғалған қадамдар залы» (1960), 2006 жылғы Ярослава Шаллерова мен Ян Клусакпен жасалған сұхбаттар, сондай-ақ Валери Жобасының балама психоделикалық фольклорлық саундтрегі енді.

Саундтрек

Лубош Фишердің музыкасы бар фильмнің саундтрегі алғаш рет 2006 жылдың желтоқсанында Finders Keepers Records лейблі арқылы жарық көрді. CD және LP форматтарында қолжетімді кітапшада бұрын-соңды көрінбеген мұрағаттық суреттер, халықаралық плакат дизайндары, сондай-ақ лейбл негізін қалаушы Энди Вотелдің, кино профессоры Питер Хамес пен Broadcast тобынан Триш Кинанның жазбалары бар. 2006 жылы New Weird America тобының мүшелері – Espers, Fern Knight, Fursaxa және басқа музыканттар The Valerie Project тобын құрды. Топ 2006 жылдан 2008 жылға дейін фильммен бірге өзіндік композицияларын орындады. 2006 жылы The Valerie Project альтернативті саундтрек жасады. "The New York Times" газеті фильмді "тұрақты және әзіл-қалжыңмен дінге қарсы" деп сипаттап, "бұл Прага көктемінің қабірінде гүлдеген ең экзотикалық гүл болуы мүмкін, бірақ ол 20 ғасырғы чех мәдениетіне терең тамырланған" деп жазды. "Los Angeles Times" газетінің журналисі Кевин Томпсон фильмді "көз тартарлық сюрреалистік" деп мақтап, оны Ингмар Бергманның "Жеті мөр" туындысымен салыстырды. "Slant Magazine" журналының Джордан Кронк фильмді "қалай қарасаң да, түсініксіз болуы мүмкін, тіпті қиындық тудыруы мүмкін, бірақ әр кадры энергиямен дірілдеп, өмірмен толқып тұрады" деп жазды және фильмге бес жұлдыздың үш жарымын берді. Небраска университетінің кинотану профессоры Уилер В. Диксон өзінің "Жәннат көріністері: Кинодағы Едем бейнелері" атты кітабында былай деп жазды: "Фильмнің қысқалығы және Жан Курик шеберлікпен суретке түсірген тартымды мизансцена, фильмді заңсыз жоба немесе атеизмді антикатоликтік көзқараспен, әсіресе сексуалдық моральға қатысты қабылдау арқылы әлеуметтік сынға айналдыратын акт сияқты етіп көрсетеді". Брунел университетінің профессоры және жазушы Таня Крзыминска "Өлмей тұрып көруге тиіс 101 қорқынышты фильм" атты кітабында фильмді "жас әйелдің сексуалдық оянуы туралы әсем ойластырылған ертегі" деп атады. Крзыминска сондай-ақ фильмнің сол кезеңдегі жұмсақ порнографиялық фильмдермен көптеген ұқсастықтары бар екенін атап өтті, бірақ "ол жоғары және төмен мәдениеттен алынған атрибуттардың қоспасында кеңірек көрініс табуға тырысады" деді. Крзыминска фильмдегі готикалық қорқыныш пен ертегі элементтерін, сондай-ақ символдық бейнелердің қолданылуын да атап өтті.

Ықпал

Көптеген жазушылар фильм мен ағылшын жазушысы Анжела Картердің туындылары арасындағы ұқсастықтарды айтты, ол фильм Англияда көрсетілген кезде оны көрген.