Тарновский әулетінің тарихы

Кіріспе

Тарновский ауданы (немесе Тарновский уезді)

Тарновский үйі (көпше түрі: Тарновскийлер) - польшалық ақсүйек және аристократиялық отбасының атауы (қараңыз: Szlachta). Польша тіліндегі сын есімдердің жынысына қарай өзгешеленіп айтылуына байланысты, Тарновская - әйел тегінің мүшесін білдіреді.

Тарих

Тарновскийлер Польшадағы ең көне және ең беделді магнаттық әулеттердің бірі болды. Олар 14, 15 және 16 ғасырларда өркендеп, Тарнов, Мелштын және кейін Ярослав тармақтарының өкілдері Польшаның Пяст және Ягеллон патшаларының жанындағы маңызды лауазымдарды иеленді. Тарновскийлер әкеден балаға Краков воеводасы лауазымын он рет, ал Краков кастеляны лауазымын алты рет атқарды. Әулет тарихы соңғы Пяст патшаларының сенімді кеңесшісі, Тарновский-Мелштынский-Ярославский әулетінің негізін қалаушы Комес Спайтек з Мелштыннан басталады. 1320 жылы ол Краков воеводасы болып тағайындалды, ал 1331 жылдан бастап Польша Корольдігіндегі ең жоғары әскери-саяси лауазым – Краков кастеляны болды. Әскери қызметі үшін король Владислав I Эльбоуға (Elbow-high) Дунай өзенінің жағасындағы кең жерлерді сыйлады, онда Спайтек 1330 жылы Тарнов қаласын құрды және 1340 жылдары Тарнов пен Мелштынде екі мықты қамал салды. Спайтек қайтыс болғаннан кейін Мелштын қамалын оның ұлы Ян з Мелштын мұраға алды, ол әкесі сияқты 1360 жылдан бастап Краков воеводасы және кастеляны болды. Оның кіші інісі, Вислица кастеляны Рафаль з Тарнова Тарновтың иесіне айналды. Рафаль өзінің иеліктерін кеңейтіп, Сандомир, Велювесь және Дзикув жерлерін қосты. Ян з Мелштынның ұлы Спайтек з Мелштын Мелштыннің келесі иесі болды. Ол Краков воеводасы, Подолияның феодалдық иесі және 1399 жылғы Ворскла шайқасының батыры атанды. Рафальдың ұлы Ян з Тарнова Рутенияның бас старостасы, сондай-ақ Краков воеводасы және кастеляны болып тағайындалды. Тарновский-Мелштынский әулеті елдегі ең жоғары лауазымдарға, ерекше байлыққа және Ярослав, Самбор, Подолье сияқты кең феодалдық иеліктерге қол жеткізді. Польша тарихындағы олардың ең маңызды рөлі – королева Ядвига мен Владыслав II Ягеллоның одағын ұйымдастыру және олардың тәж кию рәсімін бастау болды. 1439 жылғы Гротники шайқасында Спайтек з Мелштын мен оның ұлы, Спайтек з Мелштын да қайтыс болғаннан кейін Мелштын тармағы әлсіреп қалды. Тарнов тармағында Ян з Тарнованың ұлдары 1410 жылғы Грунвальд шайқасында шайқасып, содан кейін әулеттік мүлікті бөлісті. Краков воеводасы Ян Тарновқа Тарновта қоныстанды, ал Сандомир воеводасы Спайтек Ярославқа иелік етті, онда ол әулеттің жаңа тармағын – «Леливита тармағын» құрды. Ян з Тарнованың бес ұлы болды, олардың ішінде Ян Амор Старший Тарновский мен Ян Гратус Тарновский және олардың туысы Спайтек з Ярославя 1444 жылғы Варна шайқасында Польша королі Владыслав III-пен бірге қаза тапты. Оның үшінші ұлы Ян Рафаль Тарновский дін қызметкері болды, ал соңғы екеуі, Ян Феликс Тарновский Люблин воеводасы болды, ал Ян Амор Млодший Тарновский Тарновты мұраға алды және Краков воеводасы болып тағайындалды, сондай-ақ 1490 жылы Краков кастеляны болды. Ян Амор Млодшийдің ұлы Ян Амор Тарновский Ұлы ханның гетманы, Краков воеводасы және Краков кастеляны болды. 1540 жылы ол қамал салып, Тарнополь қаласын (1548) құрды.

The Tarnowski family was one of the oldest and most powerful magnate families in Poland. It reached its apex in the 14th, 15th and the 16th centuries, when members of the Tarnów, Melsztyn and later Jarosław branches held prominent positions beside the Piast and Jagiellon kings of Poland. From father to son, the Tarnowski family held ten times the office of voivode of Kraków Voivodeship and six times the office of castellan of Kraków. The history of the family started with the trusted advisor of the last Piast kings Comes Spytek z Melsztyna, the progenitor of the Tarnowski Melsztyński Jarosławski family. By 1320 he held the office of voivode of Krakow, and from 1331 the highest secular office in the Kingdom of Poland, castellan of Krakow. For his military service, King Władysław I the Elbow high gave him large estates on the Dunajec river, where Spytek founded the city of Tarnow in 1330 and built two stronghold castles in Tarnow and Melsztyn around 1340. After the death of Spytek, the castle of Melsztyn was inherited by his son Jan z Melsztyna, who like his father was from 1360 voivode and castellan of Kraków. His younger brother, the castellan of Wiślica Rafał z Tarnowa, became the owner of Tarnow. Rafał expanded his estates, adding land in Sandomierz, Wielowieś and Dzików. The son of Jan z Melsztyna, Spytek z Melsztyna, was the next owner of Melsztyn. He was voivode of Krakow, Feudal Lord of Podolia, and hero of the 1399 battle of Worskla. Rafał's son Jan z Tarnowa was appointed General Starost of Ruthenia, and both voivode and castellan of Kraków. The Tarnowski Melsztyński family achieved the highest offices in the country as well as extraordinary wealth and huge feudal estates, including land in Jarosław, Sambor, Podole, etc. Their most significant role in the history of Poland was to organise the union of Queen Jadwiga and Władysław II Jagiełło and to initiate their coronation. After the death of Spytek z Melsztyna and the death of his son, who was also named Spytek z Melsztyna, in the 1439 battle of Grotniki, the Melsztyn line declined. In the Tarnów line, the sons of Jan z Tarnowa fought in the Battle of Grunwald in 1410 and after that divided the family property. Jan the voivode of Kraków Voivodeship settled in Tarnów, and the voivode of Sandomierz Voivodeship Spytek became the owner of Jarosław, where he started a new branch of the family, called the "Leliwita branch". Jan z Tarnowa had five sons, of which Jan Amor Starszy Tarnowski and Jan Gratus Tarnowski together with their cousin, Spytek z Jarosławia, died with King Władysław III of Poland in the 1444 Battle of Varna. His third son Jan Rafał Tarnowski became a priest and the last two, Jan Feliks Tarnowski became voivode of Lublin Voivodeship, while Jan Amor Młodszy Tarnowski inherited Tarnów and was appointed voivode of Kraków, and in 1490 castellan of Kraków. The son of Jan Amor Młodszy, Jan Amor Tarnowski, became Great Crown Hetman, voivode of Kraków and castellan of Kraków. In 1540 he built a castle and founded the city of Tarnopol (1548).

Герб пен ұран

Тарновскийлер "Лелива елтаңбасын" қолданды және олардың ұраны: "Tendite ad astra viri". Бұл Валерий Флаккның "Аргонавтика" поэмасының I кітабының 563-ші тармағынан алынған цитата.

Мүшелер

pl (d.1352), Краков кастеляны және мемлекет қайраткері. Әйелі – Богория мен Скотниктің Станиславасы (1352 ж.т.), поляк асыл әйелі. Рафаль Тарновский (шамамен 1330-1373). Ян Тарновский (шамамен 1349-1409), Краков кастеляны, Вильнюс және Радом келісімінің қол қоюшысы. Ян Тарновский (1367-1433), Грунвальд шайқасындағы байрақтардың қолбасшысы. Ярослав I Спайтек (шамамен 1367-1435), Грунвальд шайқасындағы байрақтардың қолбасшысы. Спайтек II Ярославский (1444 ж. қайтыс болды), поляк дворяны. Спайтек III Ярославский (шамамен 1436-1519), поляк дворяны, Краков воеводасы. Ян Мельштинский (1326-1381 жж.), Краков кастеляны, Польша королевасы Елизавета Грановскаяның атасы. Спытко I Мельштин (14 ғасыр), Краков, Пл және Вислица кастеляны. Мельстиннің Спытко II (1364-1399), Подолия герцогы, Краков воеводасы, Польша королевасы Ядвига мен Ягилоның үйленуін бастады. Әйелі Елизавета Лакфи (1428 ж. қайтыс болды), венгр дворяны, Мюнстербергтің Иоанн I-нің екінші әйелі. Мельстиндік Ядвига (1388-1424), Ополе герцогы Бернард Нимодлиннің әйелі, король Владислав II Ягилоның құдайы. Мельстиннің III Спыткасы (1398-1439), поляк гуситі, Корчин конфедерациясының ұйымдастырушысы. Спытко IV з Мелштина (1503 ж. қайтыс болды), Краков воеводасы. Анна Тарновская Мельштинская (1463-1521), Польша-Литва одақтастығының тұңғыш ұлы гетманы Миколай Каминьецкийге (1460-1515) үйленген. Ян "Циецки" Тарновский (шамамен 1479-1527), кастелян, жер иегері. Ян Феликс "Срам" Тарновский (1471-1507), Хорунжий, воевода, Стольник. Ян Тарновский (1488-1561), Ұлы гетман. Ян Кшиштоф Тарновский (1537-1567), патша хатшысы, Тарновтар әулетінің соңғы өкілі. Әйелі Зофия Одроуз (1537-1580), Мазовиялық Аннаның қызы, соңғы Мазовиялық Пяст герцогинясы. Зофия Тарновская (1534-1570), Константин Василий Острогскийге үйленген. pl (1488-1553), мемлекет қайраткері, Корольдік қазынашының бас хатшысы. Дорота Тарновская (шамамен 1513-1540), Ян Тарлоға үйленген. Станислав Тарновский (1514-1568), мемлекет қайраткері, Корольдік қазынашының бас хатшысы. Барбара Тарновская (шамамен 1566-1610), Ян Замойскийге (1542-1605), канцлер және Ұлы гетманға үйленген. Евфросина Юлалия Тарновская (шамамен 1615-1645), Сеймнің вице-канцлері және маршалы Иероним Радезьевскийге (1612-1667) үйленген; және кардинал Михаль Стефан Радезьевскийдің (1645-1705) анасы, Гнезнен архиепискобы және Польша приматы. pl (1777-1842), сенатор, жер иегері және өнер жинаушы (мысалы, Лоттоның Мәсіх Баласына құлшылық етуі). Әйелі Валерия Тарновская (1782-1849), суретші және өнер жинаушы (әсіресе, "Польшалық салт атты" және Канованың "Триумфқа жеткен Персей"). Владислав Тарновский (1836-1878), пианист, композитор, ақын, драматург, аудармашы. Станислав Тарновский (1837-1917), академик, саясаткер, Ягеллон университетінің екі рет ректоры, Австрияның Геррнхаус мүшесі. Станислав Тарновский (Бялы) (1838-1909), суретші және өнер жинаушы. Адам Тарновский (үлкен) (1866-1946), австро-венгрлік дипломат. Әйелі Мария Тарновская, туған Czetwertyńska (1884-1965), медбике, 1944 жылы нацистерге қарсы көтеріліс кезінде Варшаваның берілуін келістірді. Адам Тарновский (министр) (1892-1956), дипломат, Польша эмигранттық үкіметінің сыртқы істер министрі. Зофия Тарновская (1917-2009), В. Стэнли Мосске үйленген. Рула Ленска, т. 1947 ж., поляк, британдық актриса.

pl (d.1352), castellan of Krakow, and statesman. his wife Stanisława of Bogoria and Skotnik (d.1352), Polish noblewoman. Rafał of Tarnów (c.1330–1373). Jan of Tarnow (c.1349–1409), castellan of Krakow, signatory of the Pact of Vilnius and Radom. Jan of Tarnow (1367–1433) commander of a banner at the Battle of Grunwald. Spytek I of Jarosław (cca. 1367 1435), commander of a banner at the Battle of Grunwald. Spytek II Jarosławski (d. 1444), Polish nobleman. Spytek III Jarosławski (ca. 1436–1519), Polish nobleman, voivode of Krakow. Jan of Melsztyn (c.1326–1381), castellan of Krakow, grandfather of the Queen Consort of Poland, Elizabeth Granowska. Spytko I of Melsztyn (14th century), castellan of Krakow, pl and Wiślica. Spytko II of Melsztyn (1364 1399), Duke of Podolia, voivode of Krakow, initiated marriage of Queen Jadwiga of Poland and Władysław II Jagiełło. his wife Elizabeth Lackfi (d. 1428), Hungarian noble, second wife of John I of Münsterberg. Jadwiga of Melsztyn (1388 1424), wife of Bernard of Niemodlin, Duke of Opole, Godmother of King Władysław II Jagiełło. Spytko III of Melsztyn (1398 1439), Polish Hussite, organiser of the Korczyn Confederation. Spytko IV z Melsztyna (d. 1503), voivode of Krakow. Anna Tarnowska Melsztynska (1463 1521), was married to Mikołaj Kamieniecki (1460–1515) the first Grand Hetman of the Polish Lithuanian Commonwealth. Jan "Ciezki" Tarnowski (c.1479–1527), castellan, landowner. Jan Feliks "Szram" Tarnowski (1471–1507), Chorąży, voivode, Stolnik. Jan Tarnowski (1488–1561), Grand Hetman. Jan Krzysztof Tarnowski (1537–1567), Secretary to the King, last of the Tarnow line. his wife Zofia Odrowąż (1537–1580), daughter of Anna of Masovia, the last Masovian Piast duchess. Zofia Tarnowska (1534–1570), was married to Konstanty Wasyl Ostrogski. pl (1488–1553), statesman, Grand Treasurer of the Crown. Dorota Tarnowska (c. 1513–c.1540), was married to Jan Tarło. Stanisław Tarnowski (1514 1568) (1514 1568), statesman, Grand Treasurer of the Crown. Barbara Tarnowska (c.1566–1610), was married to Jan Zamoyski (1542 1605), Chancellor and Grand Hetman. Euphrosine Eulalia Tarnowska (c.1615–1645), was married to Hieronim Radziejowski (1612 1667), Deputy Chancellor and Marshall of the Sejm; and mother of Cardinal Michał Stefan Radziejowski (1645–1705), Archbishop of Gniezno and Primate of Poland. pl (1777–1842), senator, landowner and art collector (for example, Lotto's Adoration of the Christ Child). his wife Waleria Tarnowska (1782–1849), painter and art collector (notably of The Polish Rider and Canova's Perseus Triumphant). Władysław Tarnowski (1836–1878), pianist, composer, poet, dramatist, translator. Stanisław Tarnowski (1837–1917), academic, politician, twice rector of Jagiellonian University, member of Austria's Herrenhaus. Stanisław Tarnowski (Biały) (1838–1909), painter and art collecter. Adam Tarnowski (senior) (1866–1946), Austro Hungarian diplomat. his wife Maria Tarnowska née Czetwertyńska (1884–1965), nurse, negotiated the surrender of Warsaw during the 1944 uprising against the Nazis. Adam Tarnowski (minister) (1892–1956), diplomat, Foreign Minister of Polish government in exile. Zofia Tarnowska (1917–2009), was married to W. Stanley Moss. Rula Lenska, b. 1947, Polish British actress.