Кіріспе
1953 жылы жазылған Хэл Клемент романы – американдық жазушы Хэл Клементтің ғылыми фантастикалық романы. Роман 1953 жылдың сәуір-шілде айларында «Астаундинг» ғылыми-фантастикалық журналында бөлім-бөліммен жарияланды. Оның алғашқы қатты мұқабалы басылымы 1954 жылы, ал қағазды мұқабалы басылымы 1958 жылы жарық көрді. Романмен бірге кітаптың көптеген басылымдары (және ең соңғы басылымдарында) Клементтің Месклин планетасын жасау туралы «Whirligig World» эссесі де бар, ол алғаш рет 1953 жылдың маусым айында «Astounding» журналында жарияланған. Клемент «Гравитация миссиясы» романына үш жалғас жазды: 1970 жылы «Жұлдызды жарық» романы, 1973 жылы «Лекциялық демонстрация» деген қысқа әңгіме және 2000 жылы «Астында» деген қысқа әңгіме. «Гравитация миссиясы» 1954 жылғы «Ретро Хьюго» сыйлығына үміткер болды.
Mission of Gravity is a science fiction novel by American writer Hal Clement. The novel was serialized in Astounding Science Fiction magazine in April–July 1953. Its first hardcover book publication was in 1954, and it was first published as a paperback book in 1958. Along with the novel, many editions (and most recent editions) of the book also include "Whirligig World", an essay by Clement on creating the planet Mesklin that was first published in the June 1953 Astounding. Clement published three sequels to Mission of Gravity: a 1970 novel called Star Light, a 1973 short story called "Lecture Demonstration", and a 2000 short story, "Under". Mission of Gravity was nominated for a "Retro Hugo" Award for the year 1954.
Орнату
Бұл оқиға Месклин деп аталатын өте жылдам айналатын, жоғары жазық планетада өтеді; оның "күні" 18 минуттан кем, ал беткі қабаттағы гравитация полюстерде 700g, экваторда 3g аралығында өзгереді. Оқиға жергілікті дамыған тіршілік иелерінің бірі мен адам саяхатшысының көзқарастарынан айтылады. Жергілікті тұрғындар зор гравитацияға төтеп беру үшін жүз аяқтыларға ұқсас, тіпті кішкентай биіктіктен де қорқады, себебі 700g күшінде тіпті ең кішкентай құлау да қатаң жазаға алып келеді. (Планетаның ерекшеліктерінің толық сипаттамасы үшін Месклинге қараңыз.)
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Басты кейіпкер Барленнан, "Бри" кемесінің капитаны, экваторға сауда экспедициясына шығады. Оқиғаның басталуына дейін, адамзаттың ғылыми зонды планетаның бір полюсінде қиын жағдайға түседі, ондағы тартылыс күші құтқару операциясын жүргізуге мүмкіндік бермейді. Ғылыми топтың мүшесі Чарльз Лакланд экваторға жіберіледі, ол жерде кездейсоқ түрде Барленнанмен танысады. Тіпті техникалық құралдардың көмегімен де Лакланд 3g ортасында толыққанды жұмыс істей алмайды, ал Барленнан бұл күшті өте жеңіл деп есептейді, тіпті оның мәдениетіне тән күштің аз бөлігі ғана. Лакланд "Бри" экипажына ағылшын тілін үйретеді және Барленнанмен келісімге келеді: адамдар полюске жасалатын сапарларды жиі қиындататын қауіпті ауа райы туралы ескерту берсе, Барленнан зондты алып, оны экваторға қайтарады, онда оны алуға болады. Коммуникация жоғары гравитациялық ортада жұмыс істеуге бейімделген аудиовизуалды радиоарқылы жүзеге асырылады, ал планетадағы басқа да саналы тіршіліктер бұл құралды сиқырлы деп санайды. Полюсқа сапар барысында кеме түрлі кедергілерге кездеседі және оларды жеңеді, кейбіреулеріне адамдар ғылыми білімдерін қолданады, ал кейбіреулері Барленнан мен оның экипажының тапқырлығына сүйенеді. Олар өздеріне ұқсас, бірақ төмен гравитациялық аймақтарда өмір сүретін және снарядтар мен жолсеру құралдарын жасаған тіршілік иелерінің қолына түседі. Адамдардың көмегімен олар осы құбылысты түсіне бастайды және қашып құтылуға жетеді. Барленнан адамдардың ғылыми мәселелерді түсіндіруден жалтарғанына көңілі толмайды және зондқа жеткенде оны беруден бас тарта жаздайды, бірақ адамдар зондтағы жетілген құрал-жабдықтарды түсіну үшін ғылыми білімнің қажеттігін оларға жеткізеді, нәтижесінде адамдар Месклиниттерді білім беруге келіседі. Роман жергілікті жағдайлардың теңіздер мен полюстің ауа райына, геологиясына және атмосферасына қалай әсер ететінін көрсетеді, сонымен қатар Месклиниттердің гравитациядан қорқуын жеңіп, оны ғылыми тұрғыдан қарауға үйренуі және ақырында Бриді полюстерде ұшу үшін аэродинамиканы пайдалануы суреттеледі.
Қабылдау
Миссия 1955 жылғы Халықаралық Фантазия сыйлығына ілеспе болды. Бушер мен Маккомас «Миссияны» «жинақы және біртұтас, көптеген шытырман оқиғаларға толы» деп бағалап, оны «ғылыми-фантастиканың ең жоғары деңгейдегі тамаша үлгісі» деп сипаттады. Уэйн Барлоу Месклиниттерді өзінің «Барлоудың сыртқы планеталық тіршіліктерге арналған нұсқаулығында» бейнеледі.
Беделі
Бұл оқиға планета құрудың әсерлі бөлігі ретінде ғана емес, сонымен қатар басқа мүмкін күн жүйесіне қатысты нақты байқау деректеріне негізделген алғашқы ғылыми-фантастикалық роман ретінде ерекшеленеді, бұл оны макрокосмостық әлемді құрудың күрделі ғылыми фантастикасының ерте және жиі мақтауға толы мысалы етеді. Клемент Месклиннің полярлық гравитациясына қатысты бастапқы есептеулерінің дұрыс болмағанын айтса да – ол кейіннен полярлық гравитация шамамен 700 г емес, 250 г шамасында болуы керек деп бағалады – мұндай экстремалды жағдайларда өмірдің қалай болуы мүмкін екенін зерттеу толыққанды, сенімді және көндіретін. Роман көбінесе таңғажайып сезім, белгілі бір тәжірибе үшін үлкен контексті түсіну және ұғыну сезімі туралы пікірталас кезінде айтылады, көптеген ғылыми-фантастика оқырмандары осы жанрға қызығушылық таныту себебі осыны көрсетеді. Клементтің шетелдік кейіпкерлерінің мінездері "тыныш адамдарға" ұқсас немесе "жеткілікті түрлі" емес деп сынға түсті, Джон У. Кэмпбеллтің сөздерімен айтқанда, "адам сияқты ойлайтын, бірақ адам сияқты емес" нәрсе емес.