Ағылшын тарихындағы Ұлы Кезең (1649-1660) – I Чарльздың өлімінен II Чарльздың қайта оралуына дейінгі республикалық үкімет кезеңі. Армияның ықпалы зор болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англия тарихындағы кезең
Period in English history
Корольдік аралық – 1649 жылдың 30 қаңтарында I Карлдың өлім жазасына кесілуінен басталып, оның ұлы II Карлдың 1660 жылдың 29 мамырында Лондонға келгенімен аяқталған кезең. Бұл оқиға Жаңару дәуірінің басталуын белгіледі. Корольдік аралық кезінде Англия түрлі республикалық үкімет нысандарымен басқарылды.
The Interregnum was the period between the execution of Charles I on 30 January 1649 and the arrival of his son Charles II in London on 29 May 1660, which marked the start of the Restoration. During the Interregnum, England was under various forms of republican government.
Саясат
Бұл кезеңнің саясатында Жаңа үлгідегі армияның Гранделері (аға офицерлері) мен олардың азаматтық қолдаушыларының ықпалы басым болды. Олар бірнеше республикалық режимдерді қолдады (немесе кем дегенде оларға төзімділік танытты). 1649 жылдан 1653 жылға дейін атқару билігі Мемлекеттік кеңесте болды, ал заң шығару функцияларын Румп Парламенті жүзеге асырды. 1653 жылы Оливер Кромвелл басшылығымен Гранделер бұл реформаторлардың ықпалымен Румп Парламентті таратып, оның орнына Таңдалған Ассамблеяны (Святых Парламенті немесе Бос сүйек Парламенті деп аталды) қойды. Бұл Беребоун Парламенті 140 мүшеден тұрды, оның 129-ы Англия мен Уэльстен, бесеуі Шотландиядан және алтауы Ирландиядан болды. Бұл Парламентпен жұмыс істеу атқарушы билік үшін Румп Парламентімен жұмыс істегендей қиын болды, сондықтан бес ай отырыстан кейін Гранделерге жақын мүшелер оны 1653 жылдың 12 желтоқсанында таратуға ықпал етті. 1653 жылдың 15 желтоқсанында Үкімет құралы қабылданды, ал келесі күні Кромвель Лорд-протектор болып тағайындалды. Үкімет құралы Лорд-протекторға атқару билігін берді. Бұл лауазым мұрагерлік емес, сайлау арқылы тағайындалса да, өмір бойы сақталуға тиіс еді. Ол сонымен қатар бір палаталы Парламент құрды, оның мүшелері қайта құрылған округтерден сайланды, бұл нәтижесінде помещиктерге тиімді болды және кем дегенде бес ай отырыс өткізетін үшжылдық Парламенттерді шақыруды талап етті. Бұл сондай-ақ рим-католиктердің және Ирландия көтерілісіне қатысқандардың барлығының сайлау құқығынан айырылуын білдірді. 1655 жылдың қаңтар айында Кромвель бірінші Протекторат Парламентін таратып, генерал-майорлардың әскери үкімшілігі кезеңін бастады. 1657 жылдың мамыр айында Үкімет құралы Англияның екінші және соңғы кодификацияланған конституциясымен – Салымды өтініш пен кеңеспен алмастырылды. Алайда Кромвель келесі жылы қайтыс болды, ал оның Лорд-протектор ретінде тағайындалған ұлы Ричард түрлі саяси партиялар билікке таласқандықтан тиімді басқаруға қабілетсіз болды. Протекторат 1659 жылдың мамыр айында аяқталды, өйткені Гранделер Румп Парламентін қайта шақырды, ол Ричардтың Мемлекеттік кеңесін ауыстыру үшін Қауіпсіздік комитетіне уәкілеттік берді. Бұл тұрақсыз үкімет кезеңін бастады, ол 1660 жылдың ақпанына дейін аяқталмады, ол кезде Шотландияның ағылшын әскери губернаторы генерал Джордж Монк әскерлерінің басында Лондонға келді және Карл II басқаруымен монархияны қалпына келтіруді қадағалады.
The politics of the period were dominated by the wishes of the Grandees (senior officers) of the New Model Army and their civilian supporters. They encouraged (or at least tolerated) several republican regimes. From 1649 until 1653 executive powers lay with the Council of State, while legislative functions were carried out by the Rump Parliament. In 1653, the Grandees, with Oliver Cromwell leading these reformists, dismissed the Rump Parliament, replacing it with a Nominated Assembly (nicknamed the Parliament of Saints or Barebone's Parliament). This Barebone's Parliament was composed of 140 nominees, 129 from England and Wales, five from Scotland and six from Ireland. It proved to be as difficult for the executive to work with this Parliament as it had with the Rump Parliament, so after sitting for five months, members friendly to the Grandees engendered its dissolution on 12 December 1653. The Instrument of Government was adopted on 15 December 1653, Cromwell was installed as Lord Protector on the following day. The Instrument of Government granted executive power to the Lord Protector. Although this post was elective, not hereditary, it was to be held for life. It also created a one chamber Parliament with its members chosen from redrawn districts that ultimately favored the gentry and required the calling of triennial Parliaments, with each sitting for at least five months. This would also mark the permanent disenfranchisement of Roman Catholics and all the participants of the Irish Rebellion. In January 1655, Cromwell dissolved the first Protectorate Parliament, ushering in a period of military Rule of the Major Generals. The Instrument of Government was replaced in May 1657 by England's second, and last, codified constitution, the Humble Petition and Advice. However Cromwell died the next year, and his nominated successor as Lord Protector, his son Richard, proved unable to govern effectively as various political parties strove to gain power. The Protectorate came to an end in May 1659 when the Grandees recalled the Rump Parliament, which authorised a Committee of Safety to replace Richard's Council of State. This ushered in a period of unstable government, which did not come to an end until February 1660 when General George Monck, the English military governor of Scotland, marched to London at the head of his troops, and oversaw the restoration of the monarchy under Charles II.
Билік аралығындағы өмір
Парламентшілдердің Англиядағы Азамат соғысындағы жеңісінен кейін Парламент пен оның жақтастарының көпшілігінің пуритандық көзқарастары елдің қалған бөлігіне таңулана бастады. Пуритандар қатаң өмір салтын ұстануды және бұрынғы билік режимінің шектен шығулары деп есептеген нәрселерді шектеуді жақтады. Ең айқын өзгеріс – Рождество мен Пасха сияқты мерекелерге тыйым салынды. Театр және құмар ойындар сияқты ойын-сауық түрлері де тыйым салынды. Дегенмен, опера сияқты "адамгершілікке сай" деп саналған өнер түрлері қолдауға ие болды. Бұл өзгерістер көбінесе Кромвельге байланыстырылады, бірақ оларды Ұлттық одақ Парламенті енгізген.
After the Parliamentarian victory in the English Civil War, the Puritan views of the majority of Parliament and its supporters began to be imposed on the rest of the country. The Puritans advocated an austere lifestyle and restricted what they saw as the excesses of the previous regime. Most prominently, holidays such as Christmas and Easter were suppressed. Pastimes such as the theatre and gambling were also banned. However, some forms of art that were thought to be "virtuous", such as opera, were encouraged. These changes are often credited to Cromwell, though they were introduced by the Commonwealth Parliament.
Англиядағы еврейлер
1655 жылы раввин Менасе Бен Израиль еврейлерді Англияға қабылдау мәселесін талқылау үшін Кромвеллмен кездесті. Кромвель Бен Израиль сұраған барлық құқықтарға келіспеді, бірақ Кромвельдің басшылығымен еврей синагогалары мен зираттардың ашылуына рұқсат берілді. Кромвельдің бұл қадамы әлеуметтік дау тудырғандықтан және Англиядағы көптеген адамдар еврейлерге жағымсыз қарайтындықтан, еврей діні Англияда әлі де ашық түрде өркендемеді. Еврейлердің Англиядағы өмірі жақсарды, олар құдайға табынуда ұсталған жағдайда қудаланбады, бірақ кемсітушілік әлі де жалғасты.
Rabbi Menasseh Ben Israel met Cromwell in 1655 in order to discuss the admission of Jews into England. Cromwell did not agree to all the rights that Ben Israel requested, but the opening of Jewish synagogues and burial grounds was tolerated under Cromwell's Protectorate. The Jewish faith was still not practised openly in England, since Cromwell's move had been controversial and many in England were still hostile toward Jews. Life for Jews in England improved in that they could no longer be prosecuted if caught worshipping, yet discrimination continued.
Радикалдар мен консерваторлар
Парламент азамат соғысы кезінде әдеттегі әлеуметтік бақылаулардың жойылуына байланысты пайда болған радикалды саяси топтарды үлкен дәрежеде қолдады. Сондай-ақ, ол Жаңа үлгідегі армияны құрғанда, білмей тұрып жаңа саяси күшті құрды. Осы топтардың барлығы жаңа Ұлттық Достастықтан өз үміттерін күткені түсінікті.
Parliament had, to a large degree, encouraged the radical political groups which emerged when the usual social controls broke down during the civil war. It had also unwittingly established a new political force when it set up the New Model Army. Not surprisingly, all these groups had their own hopes for the new Commonwealth.
Тегістегіштер
Джон Лилберн бастаған Левеллерлер негізгі қолдауларын Лондоннан және Жаңа үлгідегі армиядан алды. 1649 жылғы «Халық келісімінде» олар екі жылда бір рет шақырылатын, халыққа есеп беретін және өкілдігі жоғары парламентті, баршаға қолжетімді әділ заң реформасын және діни төзімділікті сұрады. Олар демократиялық қоғам құруды қалады, алайда олар ұсынған сайлау құқығы әйелдерге немесе қоғамның ең төменгі топтарына таратылмады. Левеллерлер Rump Парламентін, оның орнын басып алған монархиядан көп ерекшеленбейді деп есептеді және наразылықтарын демонстрациялар, жарияламалар мен бүліктер арқылы білдірді. Олардың саны үкіметке елеулі қауіп тудырмаса да, Rump Парламентін әрекетке итермеледі және 1649 жылы оларға қарсы мемлекетке қарсы қылмыс туралы заң қабылданды.
Led by John Lilburne, Levellers drew their main support from London and the New Model Army. In the 1649 An Agreement of the People, they asked for a more representative and accountable Parliament, to meet every two years; a reform of law so it would be available to and fair to all; and religious toleration. They wanted a more democratic society, although their proposed franchise did not extend to women or to the lowest orders of society. Levellers saw the Rump Parliament as little better than the monarchy it had replaced, and they showed their displeasure in demonstrations, pamphlets and mutinies. While their numbers did not pose a serious threat to the government, they scared the Rump Parliament into action, and a Treasons Act was passed against them in 1649.
Қазбашылар
Герард Винстанлидің басшылығымен, Diggers Levellers-ке қарағанда (Levellers-тің көбінесе "тең мүмкіндіктер" принципін жақтағандығына қарағанда) нәтижеде теңдікке негіделген, күшпен орнатылған қоғамды құруды көздеді. Олар жерді ортақ меншікке беруді, сондай-ақ заң мен білім беруде ерлер мен әйелдердің теңдігін жақтады, бұл кейінірек туындаған коммунизм мен анархизм идеяларымен үлкен ұқсастықтарды көрсетті. Олардың саны өте аз болды және Levellers-тің өзінен де күшті қарсылыққа тап болды.
Led by Gerrard Winstanley, Diggers wanted an even more coercively equal society than the Levellers (in the sense of "equality of outcome", not "equality of opportunity" which the Levellers were closer to espousing). They advocated a lifestyle that bore many similarities to later understandings of communism and anarchism, with communal ownership of land, and equality for males and females in law and education. They existed in only very small numbers and faced a very strong opposition, even from the Levellers.
Діни секталар
Діни біртектіліктің жойылуы және 1646 жылғы толық емес пресвитериандық келісім тәуелсіз шіркеулердің гүлденуіне жағдай жасады. Ағылшын диссиденттерінің негізгі ағымдары ересектерді қайта шомылдыруды жақтаған баптистер, «таңдалғандар» үшін күнәның жоқ екенін мәлімдеген рантерлер және барлық «жердегі» үкіметтерге қарсы шыққан, «әулиелер үкіметін» құру арқылы жер бетінде Құдайдың патшалығына дайындалу керектігіне сенген Бесінші монархиялықтар болды. Көбірек төзімділік болғанына қарамастан, жоғарғы топтар экстремистік ағымдарға қарсы болды, себебі олар әлеуметтік тәртіп пен меншік құқығына қауіп келтіретін деп саналды. Католиктер де басқа топтарға көрсетілген төзімділіктен тыс қалды.
The breakdown of religious uniformity and incomplete Presbyterian Settlement of 1646 enabled independent churches to flourish. The main sects of English Dissenters were Baptists, who advocated adult rebaptism; Ranters, who claimed that sin did not exist for the "chosen ones"; and Fifth Monarchy Men, who opposed all "earthly" governments, believing they must prepare for God's kingdom on earth by establishing a "government of saints". Despite greater toleration, extreme sects were opposed by the upper classes as they were seen as a threat to social order and property rights. Catholics were also excluded from the toleration applied to the other groups.
Консерваторлар
Консерваторлар орталық және жергілікті үкіметтерде әлі де үстемдік танытып тұрды. Орталық үкіметтегі "Рамп" Парламенті өмір сүруі үшін қажет болған дәстүрлі билеуші топтың наразылығына ұшырамас үшін радикалды идеяларға қарсылық көрсетті. Ал жергілікті үкіметтерде бұл билеуші топ дәстүрлі аймақтық помещиктердің ықпалы арқылы басымдық танытты.
Conservatives were still dominant in both central government and local government. In the former, the Rump Parliament was anxious not to offend the traditional ruling class whose support it needed for survival, so it opposed radical ideas. In the latter, that ruling class dominated through the influence of traditional regional gentry.
Тарихи талдау
Интеррегн – Британ аралдары тарихында салыстырмалы түрде қысқа, бірақ маңызды кезең болды. Чарльз I патша өлтірілгеннен кейін өркендеуге мүмкіндік алған түрлі діни және саяси топтардың көп болуына байланысты, ешқандай тұрақты үкімет формасы құрылмай, бірнеше саяси тәжірибелер жасалды. Пуритандық қозғалыс Англия шіркеуінің нақты және қабылданатын "католиктенуіне" қарсылық ретінде қалыптасты. Англия шіркеуі Ұлттық Достастық үкіметі тарапынан тез жойылғаннан кейін, қандай шіркеу құру керектігі мәселесі қызу пікірталас тудырды. Ақырында, барлық саяси фракцияларды қанағаттандыру мүмкін болмады. Интеррегн кезінде Кромвель азамат соғысы кезінде алған қолдауының көп бөлігін жоғалтты. Бұрын Кромвельдің жақтасы болған Эдвард Сексби, Кромвельдің аристократияны жоя алмауынан құқығын жоғалтқан сезімге ие болды. 1657 жылы Силиус Титус Уильям Аллен псевдонімімен "Өлтіру – қан төгіс емес" атты памфлетте Кромвельді өлтіруге шақырды. Сексби Англияға оралғанда тұтқындалды және Титус кітабында сипатталған қастандық жасауға тырысты. Кромвель Сексбиді памфлеттің авторы екенін мойындауға мәжбүр етіп, оны Лондон мұнарасына қамады, онда Сексби ақыл-есінен айырылып, бір жылдан кейін қайтыс болды. Шотландия мен Ирландия тарапынан туындаған үнемігі қауіптерге байланысты үлкен тұрақты армияны ұстауға қажетті жоғары салықтар Кромвельге қарсы халықтың наразылығын күшейтті.
The Interregnum was a relatively short but important period in the history of the British Isles. There were several political experiments without any stable form of government emerging, largely because of the wide diversity in religious and political groups that had been allowed to flourish after the regicide of Charles I. The Puritan movement had evolved as a rejection of both real and perceived "Catholicisation" of the Church of England. When the Church of England was quickly disestablished by the Commonwealth government, the question of what church to establish became a hotly debated subject. In the end, it was impossible to make all the political factions happy. During the Interregnum, Cromwell lost much of the support he had gained during the civil war. Edward Sexby, previously a supporter of Cromwell's, felt disenfranchised by Cromwell's failure to abolish the aristocracy. In 1657, Silius Titus called for Cromwell's assassination in a co authored pamphlet Killing No Murder under the pseudonym of William Allen. Sexby was captured when he returned to England and attempted to carry out the assassination described in Titus' book. Cromwell coerced Sexby into confessing authorship of the pamphlet and then imprisoned him in the Tower of London, where Sexby was driven to insanity, dying there less than a year later. High taxes required by the large standing army, kept due to the constant threats of Scottish and Irish rebellion, added to public resentment of Cromwell.
Екінші патшалық аралығы
1688 жылы Даңқты революция кезінде Джеймс II құлағаннан кейін, үкіметсіздік жарияланды және Уильям III мен Мэри II-ді бірлескен монархтар ретінде сайлау үшін Конвент Парламенті шақырылды.
After the fall of James II during the Glorious Revolution in 1688, an interregnum was declared and a Convention Parliament called to elect William III and Mary II joint monarchs.