Кіріспе

Синто мен буддизмнің ажырауы

Жапон тіліндегі шинбуцу бунри (神仏分離) термині Синто мен буддизмнің Мэйдзи қайта жаңғыруынан кейін енгізілген ажырауын көрсетеді. Бұл Синто қамы мен буддаларды, сондай-ақ бастапқыда біріктірілген будда ғибадатханаларын Синто киіздерінен бөліп көрсетті. Бұл төрт сөзден тұратын күрделі тіркес (ёдзиджукуго).

1868 жылға дейінгі өмір

Эдо дәуірінің соңына дейін, 1868 жылы, Шинто және буддизм "Шинбуцу шуго" (神仏習合) деп аталатын тығыз байланыста болды, тіпті бір ғимараттар көбінесе Шинто киіз үйлері мен буддалық храмдар ретінде қолданылды, ал Шинто құдайлары Буддалардың проявлениелері ретінде түсіндірілді. Дегенмен, буддизмді шетелдік деп қарауға және Шинтоны жергілікті дін ретінде жоғары қоюға бейімділік ерте заманауи дәуірде-ақ байқалды, бұл ішінара ұлтшылдық реакцияның нәтижесі болды. Жалпы мағынада, "Шинбуцу бунри" термині Эдо дәуірінің ортасынан бастап конфуциандық ілімнің таралуымен, ежелгі жапон әдебиеті мен мәдениетін (кокугаку) зерттеудің өсуімен және Шинтоға негіделген ұлтшылдықтың күшеюімен бірге жүрген буддизмге қарсы қозғалыстың салдарларын көрсетеді. Бұл қозғалыстардың бәрінің буддизмге қарсы тұруының себептері болды.

Мэйдзи үкіметінің саясаты

Тар мағынада, шинбуцу бунри – 1868 жылғы Ками мен Буддаларды ажырату туралы жарлықпен (神仏判然令) жаңа Мейдзи үкіметі жүргізген синтоизм мен буддизмді бөлу саясатын білдіреді. Бұл жарлық хибуцу кишаку – зорлықпен буддизмге қарсы бағытталған қозғалысты тудырды, оның салдарынан мыңдаған ғибадатханалар күштеп жабылды, олардың жерлері тәркіленді, көптеген монахтар діннен шығып, қарапайым өмірге қайта оралды немесе синтоизм дін қызметкерлеріне айналды, сондай-ақ көптеген кітаптар, мүсіндер және басқа буддалық мүліктер жойылды. Тіпті қола қоңыраулар да зеңбірек жасау үшін балқытылды. Дегенмен, 1873 жылға қарай ажырату процесі тоқтап, үкіметтің қолдауы азайды. Күні бүгінге дейін толық ажырату әлі де ішінара ғана жүзеге асты: көптеген ірі будда ғибадатханалары жергілікті синто камилеріне арналған шағын киелі орындарын сақтайды, ал Бодхисаттва Каннон сияқты кейбір буддалық тұлғалар синто ғибадатханаларында құрметтеледі. Бұл саясат қысқа мерзімді мақсаттарына жете алмады және ақырында тоқтатылды, бірақ ұзақ мерзімді перспективада синтоизм, буддизм немесе олардың аралас түрі – синто-буддизмнің үш түрлі нанымын әртүрлі және тәуелсіз діндер ретінде қабылдауға мүмкіндік беріп, діни жағдайдың жаңа жағдайын құруда сәтті болды. Бұл буддизм және синтоизмді ұстанатындарға сыртқы әсерден тыс, таза діни ұстанымдарды сақтауға жол ашты.

Саясаттың егжей-тегжейі

1868 жылы билікті қолға алған жаңа үкімет Шинбуцу Бунриді буддалық секталардың зор байлығы мен билігін азайтудың жолы ретінде қарастырды. Сонымен қатар, бұл синтоизмге, әсіресе императорға табынушылыққа, ұлтшылдықтың тиімді құралына өсуге уақыт беруді көздеді. Мысалы, Камакурадағы Цуругаока Хачиман гүінің кіреберісіндегі алып Нио (仁王) – қорғаушы жандардың ағаштан жасалған мүсіндері буддалық құдайларға табыну нысаны болғандықтан, жаңа заң бойынша олар заңсыз саналды. Сондықтан олар Жүфуку-джиға сатылды, және олар бүгінгі күнге дейін сол жерде тұр. Сондай-ақ, ғибадатхана буддизммен байланысты ғимараттарды, мысалы, тахото мұнарасын, мидосын (御堂) және шичидо гаранды (七堂伽藍) бұзуға мәжбүр болды. Көптеген будда ғибадатханалары жабылды, мысалы, қазір тәуелсіз Мейгетсуге қарасты Зенко-джи. Бұл саясаттың тағы бір салдары – «жасалма дәстүрлер» деп аталатын құбылыстың пайда болуы болды. Жаңа ережелерге сәйкес заңсыз материалдарды жоюдан қашыну үшін, синто және будда дін қызметкерлері олардың болуын негіздеу үшін дәстүрлерді, шежірелерді және басқа да ақпаратты ойлап тапты. Кейіннен олардың шығу тегі туралы білім жоғалып, тарихшылар арасында шатастық тудырды.