Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Күн күйдіретін ультракүлгін (УК) сәулеленудің күшін өлшеу
Measurement of strength of sunburn producing ultraviolet (UV) radiation
Ультракүлгін индекс, немесе УК индекс – белгілі бір жерде және уақытта күн күйдіретін ультракүлгін (УК) сәулеленудің күшін өлшеудің халықаралық стандартты өлшемі. Ол негізінен жалпы халыққа арналған күнделікті және сағаттық болжамдарда қолданылады. УК индекс – ашық, сызықтық шкала ретінде құрастырылған, ол УК сәулеленуінің қарқындылығына тікелей пропорционалды және адам терісін күйдіретін толқын ұзындығына байланысты түзетіледі. УК индексінің мақсаты – адамдарға УК сәулеленуінен тиімді қорғануға көмектесу, ол шамалы мөлшерде пайдалы болғанымен, артық мөлшерде күн күйігіне, терінің қартаюына, ДНК зақымдануына, тері рагына, иммунитеттің әлсіреуіне және катаракта сияқты көз зақымдануына әкеледі. Бұл шкала 1992 жылы канадалық ғалымдар тарапынан әзірленген, ал 1994 жылы БҰҰ-ның Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы мен Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымы қабылдап, стандарттаған. Халық денсаулығын сақтау ұйымдары УК индексі 3 немесе одан жоғары болған кезде сыртта көп уақыт өткізетін адамдардың өздерін қорғауын ұсынады (мысалы, теріге күннен қорғайтын крем жағу және бас киім мен күн көзілдірігі тағу); толыққанды ұсыныстар үшін төмендегі кестеге қараңыз.
The ultraviolet index, or UV index, is an international standard measurement of the strength of the sunburn producing ultraviolet (UV) radiation at a particular place and time. It is primarily used in daily and hourly forecasts aimed at the general public. The UV index is designed as an open ended linear scale, directly proportional to the intensity of UV radiation, and adjusting for wavelength based on what causes human skin to sunburn. The purpose of the UV index is to help people effectively protect themselves from UV radiation, which has health benefits in moderation but in excess causes sunburn, skin aging, DNA damage, skin cancer, immunosuppression, and eye damage, such as cataracts. The scale was developed by Canadian scientists in 1992, and then adopted and standardized by the UN's World Health Organization and World Meteorological Organization in 1994. Public health organizations recommend that people protect themselves (for example, by applying sunscreen to the skin and wearing a hat and sunglasses) if they spend substantial time outdoors when the UV index is 3 or higher; see the table below for more detailed recommendations.
Сипаттама
Ультракүлгін индекс – күн сәулесінің әсерінен болатын күйікке қатысты ультракүлгін сәулеленудің қарқындылығын өлшейтін сызықтық шкала. Мысалы, спектрлік қуаттылық таралуы ұқсас болған жағдайда, 12 ультракүлгін индексі бар сәулелену 6 ультракүлгін индексі бар сәулеленуден екі есе күшті болады. Бақыланатын ультракүлгін сәулеленуге жауап ретінде күйік пайда болуы, уақыттың кең ауқымында, сәулелену қарқындылығына немесе әсер ету ұзақтығына қарамастан, жеткізілген фотондардың жалпы санына пропорционалды түрде жүреді. Сондықтан, ұқсас жағдайларда, 6 ультракүлгін индексі бар сәулеленуге 30 минуттан кейін күйік шаққан адам, 12 ультракүлгін индексі бар сәулеленуге 15 минуттан кейін күйік шағуы мүмкін, себебі бұл екі есе күшті, бірақ әсер ету ұзақтығы жартысы. Бұл сызықтық шкала, децибелдер немесе Рихтер шкаласы сияқты, логарифмдік болатын басқа кең таралған экологиялық шкалалардан өзгеше (ауырлығы шкаланың әр қадамында артады, экспоненциалды өседі). 0 индексі ультракүлгін сәулеленудің жоқтығына сәйкес келеді, бұл түнгі уақытта болады. 10 индексі ультракүлгін индекс әріден жасалған кездегі ашық аспанмен тропиктік жазғы күнге жуықтап келеді; қазір тропиктік ендіктерде, таулы жерлерде, мұз/судың шағылысуы бар аймақтарда және озон қабатының орташа деңгейден жоғары азаюы бар аймақтарда ондық мәндердегі жазғы индекстер жиі кездеседі. Егер ультракүлгін индексі күндізгі режимде ұсынылса, ол күннің ең жоғары нүктесіндегі – күннің ортасы мен батуының арасындағы жартылай нүктедегі ультракүлгін сәулелену қарқындылығын көрсетеді. Бұл әдетте 11:30 мен 12:30 арасында немесе жазғы уақыт ескерілетін аймақтарда 12:30 мен 13:30 арасында болады. Болжамдарды Күн мен Жер арасындағы қашықтық, Күннің зениттік бұрышы, жалпы озон мөлшері, тропосфералық аэрозольдің оптикалық тереңдігі, биіктік, қар/мұздың шағылысуы және бұлттың өткізу қабілеті ескеретін компьютерлік модель жасау арқылы жүзеге асырылады, олардың барлығы жер бетіндегі ультракүлгін сәулелену мөлшеріне әсер етеді.
The UV index is a linear scale that measures the intensity of UV radiation with respect to sunburn. For example, assuming similar spectral power distributions, radiation with a UV index of 12 is twice as intense as radiation at a UV index of 6. For a wide range of timescales, sunburn in response to controlled UV radiation occurs in proportion to the total number of photons delivered, not varying with the intensity or duration of exposure. Therefore, under similar conditions, a person who develops a sunburn after 30 minutes of exposure to UV index 6 radiation would most likely develop a sunburn after 15 minutes of exposure to UV index 12 radiation, since it is twice the intensity but half the duration. This linear scale is unlike other common environmental scales such as decibels or the Richter scale, which are logarithmic (the severity multiplies for each step on the scale, growing exponentially). An index of 0 corresponds to zero UV radiation, as is essentially the case at night. An index of 10 corresponds roughly to midday summer sunlight in the tropics with a clear sky when the UV index was originally designed; now summertime index values in the tens are common for tropical latitudes, mountainous altitudes, areas with ice/water reflectivity and areas with above average ozone layer depletion. When the UV index is presented on a daily basis, it represents UV intensity around the sun's highest point in the day, called solar noon, halfway between sunrise and sunset. This typically occurs between 11:30 and 12:30, or between 12:30 and 13:30 in areas where daylight saving time is being observed. Predictions are made by a computer model that accounts for the effects of sun earth distance, solar zenith angle, total ozone amount, tropospheric aerosol optical depth, elevation, snow/ice reflectivity and cloud transmission, all of which influence the amount of UV radiation at the surface.