Кіріспе
1997 жылы режиссер Аббас Киаростамидің ирандық фильмі. "Шерридің дәмі" (طعم گیلاس , Ta’m e gīlās) – 1997 жылы Аббас Киаростами жазып, өндірген, монтаждаған және режиссерлік еткен, Хомайун Ершади орта жастағы тегерандық ер адам рөлінде ойнаған фильм. Ол өзін-өзі өлтіргеннен кейін жерлеуге дайын адамды іздеп, қала шетін аралап саяхаттайды. Фильм 1997 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" сыйлығын жеңіп алды, осы сыйлықты "Құрлыақ" фильмімен бөлісті.
Taste of Cherry (طعم گیلاس , Ta’m e gīlās ) is a 1997 Iranian minimalist drama film written, produced, edited and directed by Abbas Kiarostami, and starring Homayoun Ershadi as a middle aged Tehran man who drives through a city suburb in search of someone willing to carry out the task of burying him after he commits suicide. The film won the Palme d'Or at the 1997 Cannes Film Festival, which it shared with The Eel.
Сюжет
Бади мырза, орта жастағы ер адам, Тегеран көшелерімен жүріп, өзіне жұмыс істеуге адам іздеп, оған көп ақша ұсынады. Үміткерлермен сөйлескенде Бади өзін-өзі өлтіруді жоспарлап отырғанын, тіпті қабір қазғанын айтады. Ол адамдардан ертеңгі таңда өзі таңдаған жерге келіп, егер ол өмір сүруді шешсе, көмектесуін, ал өлгісі келсе, жерлеуін сұрайды. Өзін неліктен өлтіргісі келетінін ол айтпайды. Алғашқы кісі – жас, ұялшақ күрд сарбазы, ол бұл жұмыстан бас тартып, Бадидің көлігінен қашып кетеді. Екіншісі – афғандық семинарист, ол да діни нанымдарына қайшы болғандықтан өз-өзіне қол жұмсауға көмектесуден бас тартады. Үшіншісі – Багери мырза, әзірбайжандық таксидермист. Ол Бадиге көмектесуге келіседі, себебі оның баласы ауырған, ақша керек. Бадиді өмірден бас тартпауға тырысып, 1960 жылы өзі де өлімге баруды ойлағанын, бірақ әрекеті сәтсіз аяқталған соң, ағаштан түскен жидектің дәмін татып, өмір сүруді шешкенін айтады. Багери содан кейін үйге жидекті алып барып, әйеліне бергенін, оның оны қатты ұнатып жегенін еске алады. Ол күн шығуы, ай мен жұлдыздар сияқты өмірдің әсемдігі туралы әңгімелеуді жалғастырады. Багери Бадидің денесін таңертең тапса, оны топырақпен көмектеуге уәде береді. Бади оны жұмыс орнына қайтарады, бірақ кенеттен кері жүгіріп келіп, Бадидің шын мәнінде өлгенін анықтау үшін оған тас лақтырып, оянатынын сұрайды. Сол түні Бади қабірінде жатыр, ал аспаннан нөсер жаңбыр басталады. Ұзақ қараңғылықтан кейін фильм төртінші қабырғаны бұзып, Киаростами мен түсірілім тобының «Шерінің дәмі» фильмін түсірген видеокамерасынан алынған кадрларымен аяқталады. Бадидің шешімі белгісіз қалды.
Стиль
Фильм минималистік, себебі ол көбінесе ұзақ кадрлармен түсірілген; қарқыны баяу және ұзақ үзілістерде қоршаған ортаның (фондық) дыбысы естіледі, соның ішінде финалдық сахнада түсірілім тобының дыбыс жазатын көрінісі көрсетіледі. Мырза Бадии сөйлесіп тұрған адаммен бір кадрда сирек көрінеді (бұл ішінара режиссер Киаростами түсірілім кезінде көліктің жолаушы орындығында отырғандықтан).
Музыка
Фильмде, соңғы титрлерден басқа, қосымша музыка жоқ. Бұл Луи Армстронгтың 1929 жылғы "Сент-Джеймс ауруханасы блюзінің" трубада орындалуы. Фильмде қолданылған тағы бір ән – ауған әншісі Ахмад Захердің "Худа Бовад Ярет" ("Құдай сені сақтасын") әні, ол фильмнің 38-ші минуты шамасында радио арқылы естіледі.
Шығару
"Шеріш дәмі" 1997 жылы Канн кинофестивалінде Шохеи Имамураның "Құбыжық балық" фильмімен бірге ең бағалы "Алтын пальма бұтағы" жүлдесіне ие болды.
Қабылдау
Rotten Tomatoes веб-сайтында фильмге 40 шолу негізінде 83% мақұлдау көрсеткіші берілген, ал "Тәнтігерлердің консенсусы" былай делінген: "Taste of Cherry" фильмінің сырттай қарапайым эстетикасы, таңғажайып амбициялық тақырыптық ауқымдағы бай және күрделі кейіпкерлерді зерттеуді жасырады". Роб Алдам (Backseat Mafia) фильмді "өмір сүруге тұрарлық па деген мәселе бойынша ойлы және зерделі медитация" деп сипаттады. "From the Front Row" журналынан Мэттью Лукас мынадай жазды: "Аяғы екіұшты, бірақ Киаростами дәстүрінде керемет, сонымен қатар мас. Фильм өмірдің барлық жауабын ашуға айналып келе жатқандай, бірақ соңғы сәтте тоқтап, көрерменге құпияны қайтарады. Осылайша ол көрерменнің шындыққа деген көзқарасын түбегейлі өзгертіп, өзіндік мистикаға ие болады. Киаростамидің ең үздік туындысы және 1990-шы жылдардың ең жақсы фильмдерінің бірі". The New York Times газетінен Стивен Холден фильмді "бір уақытта эпикалық және нақты шағын" деп атады, "Бәди таксидермистпен кездескенше ғана фильм өзінің күшті визуалды бейнесіне сәйкес келетін лирикалық дауысты табады. Өзін ағашқа іліп өлтіруге тырысқаннан кейін өмірге деген құштарлығын қайтадан қалпына келтіру туралы оның керемет, қатты монологы – өмірдің қарапайым ләззаттарына сезімдерді ашудың қарапайым, көркем мысалы". The New Republic журналынан Стенли Кауффман былай деді: "Фильмнің дизайны бізге айқын болғанда, тыныш кеңістік оған еніп кірісе бастайды". Жағымсыз пікірлердің арасында Роджер Эберттің (The Chicago Sun Times) пікірі ең қатал болды, ол фильмге 4 жұлдыздың 1-ін ғана берді. Эберт фильмді "аса жалықтыратын" деп сипаттап, былай деді: "Киаростами не істеп жатқанын мен ақыл-ойыммен түсінемін. Мен әрекет немесе оқиға туралы асықпай сұрамаймын. Бірақ Киаростамидің стилі бұл жерде әсер етуге тырысады деп ойлаймын; тақырып оны қажет етпейді және одан пайда таппайды. Егер біз Бәдиге көңіл бөлсек, оның туралы көбірек білуге тиіспіз бе? Шын мәнінде, оның туралы бірдеңе білуге тиіспіз бе? Оның гомосексуал болуы мүмкін дегенді бірінші кездесуде ұсынудың қандай мақсаты бар? (Көрермен үшін емес, Бәди үшін қандай мақсат? Ол өзінің ниеті дұрыс түсінілмейтінін білуі керек.) Неге біз Киаростамидің операторлар тобының біз фильм көріп жатырмыз деп еске салып, қашықтық сақтағанын көруіміз керек? Егер "Taste of Cherry" фильміне ештеңе қажет болмаса, ол – еске салу: фильм – біз оны кино ретінде ғана көретін, өмірсіз нәрсе". Кейін Эберт бұл фильмді өзінің барлық уақыттағы ең жек көретін фильмдерінің тізіміне қосты. Киаростамидің фильмін өзінің шолуында "Chicago Reader" журналынан Джонатан Розенбаум фильмге толық төрт жұлдыз берді. Эберттің сын-пікірлеріне жауап ретінде Розенбаум былай деп жазды: "Taste of Cherry" фильмін "аса жалықтыратын" деп тапқан әріптесім, әсіресе, біз Бәди туралы ештеңе білмейтінімізге, Бәди жыныстық қатынас іздейтін гомосексуал болуы мүмкін деген алаңдатушылыққа және біз фильм көріп жатқанымызды еске түсірудің "қашықтық стратегиясы" деп санайды. Коммерциялық Батыс киносы тарихынан оның барлық үш жағынан да дұрыс тұрғаны анық. Бірақ Киаростамиға бұл көзқарасқа сай болудың қажеті жоқ, және ол не істей алатынын ескерсек, мен оның неге қамқорлық жасауы керектігін ойлап таба алмаймын. Ең бастысы, қуанышты финал – "қашықтық әсерінің" дәл қарама-қарсысы. Ол фильмнің туған зертханасына шақырады және бізді режиссермен теңестіреді, бірақ ол мұны ұжымдық эйфория рухында жасайды, кенеттен бізді Бәдидің жалғыздық пен қараңғылықтан құтқарады. Киаростами өмірді барлық бай күрделілігімен бейнелейді, алдыңғы 80 минуттан алынған элементтерді қайта құрастырады, осылайша не шын, ал не ойдан туғанды анықтайды. "Taste of Cherry" фильмі "тек" фильм емес екенін растамайды, керісінше, бұл сонымен қатар фильм екенін айтады". Фильмнің шығуынан бері көптеген сыншылар оны шедевр деп жариялады; 2012 жылы Британдық кино институтының Sight & Sound сауалнамасында алты сыншы және екі режиссер "Taste of Cherry" фильмін әлемдегі ең жақсы 10 фильмнің бірі деп атады. Сондай-ақ, Slant Magazine журналы оны 1990-шы жылдардың ең жақсы 9-шы фильмі деп атады. Фильмнің аяқталуы мен оның сыншылары туралы Калум Марш былай деп жазды: "Кейбір адамның Аббас Киаростамидің "Taste of Cherry" фильмін көруі, оны құлшыныспен жақсы көруі, содан кейін оның өмірін растайтын pomo coda-сын алып тастауды ұсынғаны таңғалдырады, өйткені фильмнің 1997 жылғы Канн кинофестивалында премьерасынан кейін көптеген басылымдардың жанкүйерлері осылай жасады (ең таңғаларлығы, Киаростами олардың кеңесін тыңдап, Италиядағы кинотеатрларда көрсету үшін аяғын алып тастады). Осы бағалы соңғы сәттер – әрекеттен мета-мәтіндік үзіліс, видеоға түсірілген, онда актерлар мен түсірілім тобы фильмнен бір көрініс дайындап жатыр, "St. James Infirmary" әуенімен қоса – фильмнің де, өмірдің де мәтінінен тысқары керемет және әдемі секіріс, батырдың қабірінен босатылу және оқиғаның аяқталуы. Міне, ұзақ түнге және өлімге жасаған саяхат бізді қайда жеткізеді: Біз күнделікті жарықта оянамыз, фильм әлемінен тыс, киноның әрекетіне қуанып. Бұл ештеңені жоққа шығармайды; керісінше, бұрынғының барлығын кеңейтеді, байытады, жандандырады. Бұл соңғы жеңіс: бірнеше минуттық Handycam видеосы өлім туралы өте жақсы фильмді өмір туралы керемет фильмге айналдырады".
text="The ending is ambiguous in the most lovely Kiarostami tradition, but its segue into behind the scenes footage is as exhilarating as it is disorienting. It's as if the film is on the verge of revealing all the answers of life itself, and then pulls back at the last second, returning the mystery to the audience. In doing so it attains a kind of haunting mysticism, profoundly shifting the audience's perception of reality. It's Kiarostami's finest work, and one of the best films of the 1990s." Stephen Holden of The New York Times called the film "simultaneously epic and precisely minuscule", writing that "it isn't until Badii meets the taxidermist that the film finds a lyrical voice to match its powerful visual imagery. His gorgeous, rough hewn soliloquy about regaining his zest for life after trying to hang himself from a mulberry tree is a simple, eloquent parable of the senses opening to the refreshment of life's simple pleasures." According to Stanley Kauffmann of The New Republic, "As the film's design becomes clear to us, a quiet spaciousness begins to inhabit it." Of the minority of negative reviews, Roger Ebert's in The Chicago Sun Times was the most scathing, giving the film 1 out of 4 stars. Ebert dismissed the film as "excruciatingly boring" and added, "I understand intellectually what Kiarostami is doing. I am not impatiently asking for action or incident. What I do feel, however, is that Kiarostami's style here is an affectation; the subject matter does not make it necessary, and is not benefited by it. If we're to feel sympathy for Badhi, wouldn't it help to know more about him? To know, in fact, anything at all about him? What purpose does it serve to suggest at first he may be a homosexual? (Not what purpose for the audience what purpose for Badhi himself? Surely he must be aware his intentions are being misinterpreted.) And why must we see Kiarostami's camera crew a tiresome distancing strategy to remind us we are seeing a movie? If there is one thing Taste of Cherry does not need, it is such a reminder: The film is such a lifeless drone that we experience it only as a movie." Ebert later went on to add the film to a list of his most hated movies of all time. In his own review of Kiarostami's film, critic Jonathan Rosenbaum of the Chicago Reader awarded it a full four stars. Responding to Ebert's criticisms, Rosenbaum wrote: "A colleague who finds Taste of Cherry "excruciatingly boring" objects in particular to the fact that we don’t know anything about Badii, to what he sees as the distracting suggestion that Badii might be a homosexual looking for sex, and to what he sees as the tired "distancing strategy" of reminding us at the end that we’re seeing a movie. From the perspective of the history of commercial Western cinema, he has a point on all three counts. But Kiarostami couldn’t care less about conforming to that perspective, and given what he can do, I can’t think of any reason he should care the most important thing about the joyful finale is that it’s the precise opposite of a "distancing effect." It does invite us into the laboratory from which the film sprang and places us on an equal footing with the filmmaker, yet it does this in a spirit of collective euphoria, suddenly liberating us from the oppressive solitude and darkness of Badii alone in his grave Kiarostami is representing life in all its rich complexity, reconfiguring elements from the preceding 80 odd minutes in video to clarify what’s real and what’s concocted Far from affirming that Taste of Cherry is "only" a movie, this wonderful ending is saying, among other things, that it’s also a movie." Since the film's release, multiple other critics have also declared it a masterpiece; in the British Film Institute's 2012 Sight & Sound poll, six critics and two directors named Taste of Cherry one of the 10 best films ever made. It was also named the 9th best film of the 90s by Slant Magazine. About the ending and its detractors, Calum Marsh wrote:
text="It’s baffling that anybody anywhere could watch Abbas Kiarostami’s Taste of Cherry, love it enthusiastically, and then suggest that its life affirming pomo coda be excised, as throngs of broadsheet admirers did after the film’s premiere at the 1997 Cannes Film Festival (even more perplexingly, Kiarostami actually heeded their advice, lopping off the ending for its theatrical run in Italy). Those precious final moments—a meta textual break from the action, shot on video, in which the cast and crew are shown preparing a scene from the film to the sounds of “St. James Infirmary”—are a grand and graceful move beyond the text of both film and life, a liberation from a hero’s grave and a narrative’s closure. That’s where the long journey into night and death bring us: We awaken in daylight, outside the world of the film, rejoicing in the action of cinema. It undercuts nothing; it expands on, enriches, enlivens all that came before it. It’s the ultimate coup: A few minutes of Handycam video transform a very good film about death into a great film about life. "
Үй медиасы
1999 жылдың 1 маусымында The Criterion Collection фильмін DVD форматында жарыққа шығарды. 2020 жылдың 21 шілдесінде Criterion фильмді Blu-ray форматында, жаңа 4K сапасында қалпына келтірілген нұсқасымен шығарды.