Кіріспе
Тау велосипедінің түрі
Фрирайд – тау велосипедінің таудан түсу, дарт жампинг, мотокросс пен BMX-тің еркін стиліне жақын дисциплинасы. Фрирайд велосипедімен жүргенде трюктарға, стильге және жолдың техникалық ерекшеліктеріне назар аударылады. Фрирайд қазір тау велосипедінің ең танымал түрлерінің бірі ретінде танылған. Сенбесті көз: сәуір 2012 жыл.
Фрирайдинг терминін сноубордшылар ойлап тапқан, ол табиғи жер бедерінде белгіленген бағыт, мақсат немесе ережесіз жүруді білдіреді. Тау велосипедінде бұл стильді, биіктікті, басқаруды және жылдамдықты қамтитын ең шығармашылық жолды таңдау. Велосипед индустриясындағы көптеген мамандар Лагуна Радс ең алғаш фрирайд жасаған, яғни бұрыннан жолы немесе жол желісі болмаған жерді басып өткен деп санайды.
Тарих
Бастапқы фрирайд велосипедтері дөңгелектерді көтерілуге де, төмен түсуге де мүмкіндік беретін берілістері бар өзгертілген тау велосипедтері болды. Қазіргі заманғы фрирайд велосипедтері таудан түсу велосипедтеріне ұқсас, бірақ олардың аспасы сәл аз және жеңілірек – бұл оларды тек таудан түсу үшін ғана емес, Солтүстік жағалаудағы кедергілер сияқты қиын учаскелерде де жүргізуге мүмкіндік береді. Көптеген фрирайд велосипедтері таудан түсу велосипедтеріне қарағанда сәл тік бағыт бұрышы мен қысқа дөңгелек базасына ие. Бұл айырмашылық шамалы болғанымен, маневрлеуге және айналу трюктеріне көмектесу үшін жасалған. Шаңғы курорттары фрирайдинг спортын қолдап, "лифт арқылы тау велосипедтерін" ұйымдастыру үшін кресло-лифтерлерге велосипед тіректерін орната бастады. Бұл шаңғы курорттарына жыл бойы жұмыс істеуге көмектеседі және велосипедшілерге аз уақытта көбірек маршруттарды жүргізуге мүмкіндік береді.
Төменгі және фрирайдинг арасындағы айырмашылықтар
Велосипедтердің ұқсастығы және көбінесе жүрілетін жерлердің бірдейлігіне байланысты, таудан түсу (downhill) мен фрирайд арасындағы шекара көбінесе назардан тыс қалады. Мысалы, фрирайд велосипедтерінің басының түтік бұрышы тік болып, дөңгелек аралығы қысқа болады, бұл техникалық трюктерде төмен жылдамдықта тұрақтылықты қамтамасыз етеді, ал таудан түсу велосипедтерінің басының түтік бұрышы көлбеу болып, дөңгелек аралығы ұзын болады, бұл жоғары жылдамдықта абсолютті тұрақтылықты қамтамасыз етеді, бірақ төмен жылдамдықта маневрлеуге кедерілді. Таудан түсу, негізінен, белгілі бір жолмен еңісті мүмкіндігінше жылдам түсумен айналысады. Таудан түсу кезінде секірулер, құлаулар және тасты бөліктер сияқты көптеген кедергілер кездеседі. Фрирайд – бұл, анықтамасы бойынша, велосипедпен жүрудің әлдеқайда кең саласы. Мысалы, фрирайдер жиырма бес футқа дейін жерден көтерілген өте тар ағаш тақтаймен жүруі мүмкін, жартастардан, көтерілген платформалардан немесе басқа адам жасаған немесе табиғи нысандардан қонуға немесе төмендегі қырық футқа дейінгі "өтпелі" жерге түсуі мүмкін. Бұл үшін жол немесе тас жол сияқты төмендегі нысанды секіріп өту қажет болуы мүмкін. Фрирайдингтің көптеген аспектілері таудан түсуге ұқсас, кең ашық жылдамдықпен, техникалық және өте тік бөліктермен немесе кір секірумен, адам жасаған секірулер мен қонулар сериясымен. Тағы бір маңызды айырмашылық – әуеде трюктар орындауға немесе стильді велосипед тебу поздаларын көрсетуге баса назар аудару. Фрирайд трассасын скейтпаркпен салыстыруға болады, мұнда трассаның мақсаты – велосипедшіге әуеге көтерілуге, трюктар жасауға және жер беті мен үстінде жаңа және қиялға толы жолдар жасауға жеткілікті мүмкіндіктер беру.
Қалқа
Рама әдетте алюминий қорытпаларынан және/немесе болаттан жасалады, және көбінесе таудан түсетін велосипедтерге қарағанда кішкентай болады. Ол сондай-ақ артқы серіппелі жүйелермен жабдықталған, ал көптеген өндірушілер күшін сақтап, серіппенің үздірілмей жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін әлі де қарапайым жүйелерді (мысалы, бір білікті) пайдаланады. Фрирайд рамалары таудан түсетін рамалардан жеңіл болуы мүмкін (егер салмақ маңызды болса), мұндай велосипедтер фрирайд lite деп аталады және күштілік пен ұзақ серуенге (150–200 мм), бір тақталы амортизаторларға деген сұранысты қанағаттандыру үшін жаңа, үлкен "бір нүкте бес" (дюйм) бас түтігі стандартымен жабдықталуы мүмкін. Сонымен қатар, фрирайд велосипедтерінің күштірек түрі де бар. Бұл велосипедтер бастапқыда салмаққа емес, күшке және сенімділікке баса назар аудара жасалған. Дегенмен, соңғы жылдары алюминийді соғудың жаңа технологияларының пайда болуы және карбон талшықтың қолданылатын құрылыс материалы ретінде енгізілуі нәтижесінде бұл рамалар бұрынғы нұсқаларына қарағанда едәуір жеңілдеді, кейде тіпті қарапайым велосипедтердің салмағымен салыстыруға болады.
Шеңбер
Бір тәжді айналмалы саймандар қазір көбірек танымал. Fox, Answer Products (Manitou), Marzocchi және RockShox сияқты компаниялар оларды екі тәжді саймандармен салыстырылатын күшке ие деп таныстырды, бірақ бір тәжді болудың үлкен артықшылығы бар. Бұл рульдің диаметрін айтарлықтай кішірейтуге мүмкіндік береді, сондай-ақ жақында "барспин" немесе "тейлвип" сияқты әуедегі трюктерді жасауға болады, бірақ бұл бұрылу қатаңдығының төмендеуіне әкеледі. Осының арқасында велосипедті әртүрлі мақсаттарда пайдалануға болады.
Түйіндіктер
Фрирайд тау велосипедтері көбінесе таудан түсу немесе басқа тау велосипедтерінен өзгеше жабдықталған болады. Фрирайд тау велосипедтерінің үш негізгі түрі бар: бір жылдамдықты, қысқа диапазонды және ұзақ диапазонды. Бір жылдамдықты тау велосипедтері алдыңғы жағында кривошиндерге бекітілген бір тізбек шегіршігін, ал артқы жағында бір тісті дөңгелекті, әдетте бос жүретін дөңгелекке немесе бос ступицаға орнатылған қондырманы пайдаланады. Қысқа диапазонды фрирайд велосипеді алдыңғы жағында бір тізбек шегіршігін және 10-нан 36 тіске дейінгі мөлшердегі бірнеше (әдетте 7-10) тісті дөңгелектері бар кассеттік ступицаны қолданады. Ұзақ диапазонды фрирайд велосипеді әдетте алдыңғы жағында бір тізбек шегіршігіне (бірақ ескі велосипедтерде 2 немесе 3 болуы мүмкін) және артқы жағында кассеттік ступицаға орнатылған бірнеше (10, 11 немесе 12) тісті дөңгелектеріне ие, олардың мөлшері 10-нан 52 тіске дейін жетеді. Көбірек беріліс саны және үлкен артқы дөңгелектер тік беткейлерге көтерілу үшін "өте төмен беріліс" мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Белгілі байқаулар
Фрирайд тау велосипедінен әлем бойынша даунхилл тау велосипедіне ұқсас көптеген жарыстар өтеді. Ең танымал жарыстарға Red Bull Rampage, Red Bull Crankworx және Red Bull Joyride жатады, олардың барлығы жылына бір рет өткізіледі. X Games 2013 жылы Мюнхендегі X Games-те slopestyle тау велосипеді жарысын қосты және дебют жасады. Осыған қарамастан, спорттың танымалдығы мен өсуіне қарамастан, X Games-тен кейін жалғаса алмады. Бұл жағдайға нашар ұйымдастырылған іс-шара, нашар жобаланған трасса, сондай-ақ апта бойы соққан нашар жел және жаңбыр себеп болды. Ауа райы мен қауіпті трассаға байланысты көптеген спортшылар қатысутан бас тартты, ал финалда бар болғаны 6 спортшы өнер көрсетті. Спортшы Мартин Содерстром өзінің жүгіруінде құлаған жалғыз еуропалық спортшы болды; ол кейінірек: "Біз бірінші X Games-те жаңбыр мен желмен және трюк жасау өте қиын болған трассамен барлық жаман сәттіліктерді басынан өткердік деп айта аламын" деді. X Games-тің аңыз тұлғасы Кам Зинк финалда иығы шығып жарысты. Кейін ол ESPN арнасына: "Трасса нашар болса несіне алаңдау керек? Есеңгіреп, жүргізіңдер!" деді. Crankworx – FMB әлем туры аясында өтетін slopestyle жарыстарының сериясы. Спорттың "Суперкубогы" деп аталатын Red Bull Joyride Канаданың Уистлер қаласында өтеді. Red Bull District Ride – қала көшелерімен өтетін және соңында үлкен секіріспен аяқталатын көше стиліндегі жарыс.
Солтүстік жағалау
Спорт бүкіл планетаға тарады, бірақ таудан түсу жолдарына адам жасаған кедергілерді қосудың кеңінен танылған бастауы Ванкувер, Британдық Колумбияның "Солтүстік жағалауы" болып саналады. Сенімсіз дереккөз: 2012 жылғы сәуір.
Солтүстік жағалаудағы тау велосипедтері қауымдастығы
Велосипедпен жүруді дамытуға және жолдарды ашық ұстауға көмектесу үшін, Солтүстік жағалау тау велосипедшілер қауымдастығы (NSMBA) атты қолдау тобы жұмыс істейді. Олар жер иелерімен келісімдерге келеді, жолдарды күтіп ұстауға еріктілерді ұйымдастырады және жарыстар өткізеді. NSMBA 101 құжаты осы ұйымның қызметі туралы мәлімет береді.
Фильмдегі фрирайдинг
Фрирайд тау велосипеді туралы фильмдер – фрирайд және таудан түсу (даунхилл) тау велосипедімен айналысатындар туралы фильмдер. Мұндай фильмдерге фрирайд жарыстарынан түсірілген көріністер көбінесе енгізіледі. Фрирайд пен даунхиллнің әсерлілігі артып келе жатқандықтан, жыл сайын көптеген фильмдер шығады, олар маңызды жарыстарды көрсетеді және әйгілі жолдар мен чемпиондарды жариялайды. "Жолдың соңы қайда?" фильмі және YouTube-тағы "Төбелес артындағы өмір" ("Life Behind Bars") сериясы – фрирайдтың жарқын мысалдары.