Кіріспе

Шетланд аралы, Ұлыбритания

Сент-Ниниан аралы – Шотландияның Шетланд материгінің оңтүстік-батыс жағалауымен Ұлыбританиядағы ең үлкен томболо арқылы байланысқан шағын тобық арал. Ол Оңтүстік материктегі Дунроснесс азаматтық округінің бөлігі болып табылады. Жергілікті тұрғындар "қиыр жаға" деген мағына беретін көне скандинав тілінен алынған "айре" деп аталатын томболоның ұзындығы 500 метрді құрайды. Жаз айларында томболо теңіз деңгейінен жоғары болып, жаяу жүргіншілерге қолжетімді. Қыс мезгілінде күшті толқындар жағадан құмды шайып алып, көбінесе жоғары толқын кезінде және кейде толық ағын бойында жабылады, құм келесі көктемде қайта толтырылғанға дейін осылай қалады. Қолданылатын анықтамаға байланысты Сент-Ниниан аралы немесе жарты аралы ретінде қарастырылады; оның ауданы шамамен 72 гектарды құрайды. Ең жақын елді мекен – Бигтон, ол да Дунроснесс округінде орналасқан. 1958 жылы шіркеу еденінің астынан, көбінесе күмістен жасалған, маңызды ерте ортағасырлық Сент-Ниниан аралы қазынасы табылған. Аралға көптеген теңіз құстары, оның ішінде тупиктер де келіп, бірнеше түрі осында ұялайды.

Тарих

Аты айтатын болса, аралдың діни байланыстары бар, бұл байланыстар Солтүстік аралдардағы, Гебрид аралдары мен Фарер аралдарындағылар сияқты Кальдилер немесе папарлармен байланысты болуы мүмкін. Дегенмен, аралдың тарихы христиандықтан гөрі әлдеқайда ертерек, және неолиттік кесенелер шіркеудің қабырғаларының ішінде (бұрын еденнің астында) табылған. 12 ғасырлық шіркеудің қираған қалдықтары тумболоның соңына жақын жерде көрінеді. Бұл арналу Шетландтың қасиетті покровительі, Галлоуэйлық қасиетті Нинианға арналған, ол жақын орналасқан Оркней аралдарында да кеңінен құрметтеледі және Солтүстік Рональдсей атында еске түсірілуі мүмкін. 1958 жылы қазба жұмыстары кезінде шіркеу аумағында, ағаш қорапшадағы тас плитаның астынан 8 ғасырлық күміс қазылып алынды, бұл аралға археологиялық қызығушылықты жаңартты. Ол викингтердің шабуылынан жасыру үшін жерленген немесе тоналанған болуы мүмкін деп болжанады. Скандинавиялық кезеңге дейінгі шіркеудің қалдықтары да табылды, бұл Кальдилердің болғанын көрсетеді. Аралда тұрған соңғы отбасы – Генри Лиск 1796 жылы аралды тастап кетті. Генри Лиск екі рет үйленген және 13 баласы болған.

Сент-Ниниан аралы қазынасы

Сент-Ниниан аралы қазынасы 4 шілде 1958 жылы жергілікті мектеп оқушысы Дуглас Куттс Сент-Ниниан шіркеуінің еденіндегі крест белгісі бар тақтаның астында табылған. Куттс Абердин университетінің профессоры А. К. О'Делл басқаратын археологтарға аралдағы қазба жұмыстарына көмектесіп жатқан болатын. Салынған күміс тостағандар, әшекейлер және басқа да заттар, олардың бәрі де бірдей жаңа болмаған, шамамен 750-825 жылдар аралығында жасалған деп саналады.