Кіріспе

Морис Равельдің операсы. «Бала және сиқырлар: екі бөлімдегі лирикалық фантазия» (L'enfant et les sortilèges: Fantaisie lyrique en deux parties) – Колетт либреттосына Морис Равельдің музыкасымен бір актілі опера. Бұл Равельдің екінші операсы, алғашқысы – «Испан сағаты» (L'heure espagnole). 1917-1925 жылдары жазылған «Бала және сиқырлар» операсы 1925 жылы Монте-Карлода Виктор де Сабатаның дирижерлігімен тұңғыш рет қойылды. Колеттке музыкалық туынды жазу мүмкіндігі ұсылғаннан кейін, ол мәтінді сегіз күнде жазды. Бірнеше композитор Колеттке музыкаға шығарма жазуды ұсынған, бірақ оны Равельдің мүмкіндігі ғана қызықтырды.

Құрастыру тарихы

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Париж операсының директоры Жак Руше Маргарита де Сент-Марсоның салондарының бірінде кездескен Колетттен ертегі балеті үшін мәтін беруін сұрады. Колетт бұл әңгімені бастапқыда «Divertissements pour ma fille» деген атпен жазған. Колетт мәтінді музыкаға қою үшін Равельді таңдағаннан кейін, 1916 жылы ол соғыста қызмет етіп жүрген кезде оған көшірме жіберілді; алайда, пошта арқылы жіберілген сценарий жоғалып кетті. 1917 жылы Равель ақыры бір данасын алып, музыканы жазуға келісті, Колеттке: «Мен мұны жазуға ниеттендім, бірақ менің қызым жоқ» деп әжуалы жауап берді. Ақырында, композиция балет би элементтерін сақтай отырып, көбірек опереттаға ұқсас болады деп келісілді. Осыған байланысты Колетт мәтінді қайта қарастырып, либретто жасады. Равель 1920 жылдың көктемінде физикалық шаршау мен денсаулығының нашарлауына байланысты жұмысты тоқтатты. Келесі бірнеше жылда Монте-Карло операсының директоры Рауль Гансбург Равельді «Испания уақыты» туындысының жалғасын жазуға талап ету арқылы жұмысты аяқтауға мәжбүр етті. Осы кезде Равель Джордж Гершвин сияқты композиторлардың американдық мюзиклдер мен ревюлерінің сахналық қойылымдарынан шабыттанды. Равельдің композициядағы жұмысы осы өндірістердің музыкалық стилін енгізуге бағытталды. 1925 жылдың басында ол оны аяқтады. Бұл жұмыстың ешқашан аяқталмайтынына сенген Колетт өзінің қарапайым жазуы бастапқы көлемінен асып кеткеніне қуанды. Енді ресми түрде «L'enfant et les sortilèges» деп аталатын алғашқы қойылым 1925 жылдың 21 наурызында Монте-Карлода Виктор де Сабатаның дирижерлігімен және Джордж Баланчиннің хореографиясымен балет сахнасымен бірге өтті. Равель премьера туралы былай деді:
Біздің жұмысымыз ерекше өндіріс талап етеді: рөлдер көп, ал фантасмагория үнемі болады. Американдық оперетта қағидаларын сақтай отырып, би әрдайым және тығыз түрде іс-қимылмен өріледі. Қазір Монте-Карло операсында керемет орыс бишілерінің труппасы бар, оны тамаша балетмейстер М. Баланчин басқарады. Және оркестрді де ұмытпайық, ол – маңызды элемент.

Өнер тарихы

Мари Тереза Голи бала рөлін Монте-Карлодағы премьерада да, 1926 жылғы 1 ақпанда Опера Комиктегі алғашқы қойылымда да орындады. Бастапқы актерлік құрамында Анри Фаберт Вейяр Арифметика рөлінде, Варнерей сағат пен мысық рөлінде болды. Альберт Вольф дирижерлік еткен және Луиза Вирард хореография салған Опера Комикте Гермен Фералди, Матильда Кальвет, Мадлен Сибил, Роджер Бурдин, Рене Херан және Луи Гено актерлік құрамға кірді. Опера содан кейін Прагада (1927 жылғы 17 ақпанда), Лейпцигте (1927 жылғы 6 мамырда) және Венада (1929 жылғы 14 наурызда) көрсетілді. АҚШ-тағы премьерасы 1930 жылғы 19 қыркүйекте Сан-Франциско опера театрында өтті. Операның Канададағы премьерасы 1950 жылы CBC телеарнасының режиссері Уилфрид Пеллетьемен бірге түсірілген фильм нұсқасы болды. 1958 жылғы 3 желтоқсанда опера Ұлыбританияда Оксфорд қалалық залында алғаш рет қойылды. Бұл қойылым өнершілігі мен шығармашылығы үшін жоғары бағаланды. Youtube.com сайтында тегін қолжетімді болған кезеңнен кейін (2020 жылғы 16 желтоқсанға дейін), опералық видео тарату үшін https://www.marquee.tv/ сайтына көшірілді.

Рөлдер

Музыкалық композицияда отты / ханшайымды / шолпанды бір әнші, кішкентай қарт пен жабайыны бір әнші орындауы тиіс. Сондай-ақ, келесі топтар немесе рөлдер жұптары бір әншімен орындалуы мүмкін: ана / қытай тостағаны / шіркей; bergère / бақа; аналық мысық / үйіркен; еркек мысық / баба сағаты; кресло / ағаш.

Рөл дауыс түрі Премьералық қойылым, 21 наурыз 1925 жыл (Дирижер: Виктор де Сабата)
L'enfant, бала mezzo soprano Мари Терёз Голей
Бірінші бөлім
Maman, ана үлкен юбкамен бейнеленген contralto Орсони
Le fauteuil, кресло bass Жюльен Лафонт
La bergère Louis XV, Луи XV пастушасы soprano Нарсай
L'horloge comtoise, бала бұзған сағат baritone Эдмонд Варнери
La théière, Wedgwood аяқталған ыдыс tenor Гастон Дюбуа
La tasse chinoise, сынған қытай тостағаны mezzo contralto Люси
Le feu, каминдегі от coloratura soprano Матильда
La princesse, ертегі кітабынан жыртылған ханшайым coloratura soprano Бильон
Une pastourelle, пастуша қыз soprano Хорина
Un pâtre, шопан contralto
Le petit vieillard, жыртылған арифметика кітабын бейнелейтін кішкентай қарт tenor Анри Фаберт
Le chat, мысық baritone Хорина
La chatte, мысық анасы mezzo soprano Альбертин Дюбуа Ложе
Екінші бөлім
La chouette, бақа soprano
L'arbre, ағаш bass Владимир Байдарофф
La libellule, шіркей mezzo soprano Виардо
Le rossignol, шолпан coloratura soprano Фолиге
La chauve souris, жесір жартастар soprano Лакруа
L'écureuil, үйіркен mezzo soprano Лекур
La rainette, ағаш бақасы tenor Солье
Хор: Le banc, le canapé, le pouf, la chaise de paille (балалар хоры); Pâtres and pastoures (шопандар мен пастуша қыздар – әдемі қағаз қабырғасынан жыртылған суреттер), Les chiffres (балаға қиындық тудыруға көмектесетін ашулы сандар (балалар хоры)); ағаштар, жануарлар.

Музыка

Операда үлкен оркестр, ересектер мен балалар хоры, сегіз солист қажет, олардың көпшілігі бірнеше кейіпкерді жеке ойнайды. Орындаушылар құрамының ауқымдылығы мен фантастикалық көрініс операны сахнаға қоюды қиындатады, бұл туындының жиі қойылмауына себепші. Равел туындының өзінде әртүрлі нәзік лейтмотивтерді пайдаланады, сондай-ақ аспаптық жазуда айқын виртуоздық бар. Дегенмен, оркестр ән шұбырған мелодияларға қарағанда көбінесе екінші рөлде болады: Равел Гершвин мен сол заманғы американдық оперетталар стилін ұстанғанын түсіндірді. Равел бұл туындыны өзінің бұрынғы операсы «Испан сағатымен» (L'heure espagnole) салыстырып былай деді:
«Мен бұрынғыдан да бейіммін мелодияға. Иә, әуенге, белкантоға, вокализдерге, вокалдық виртуоздыққа – мен үшін бұл бағыт. Егер «Испан сағатында» театрлық әрекеттің өзі музыканың әр сөз бен қимылға түсініктеме беруін қажет етсе, онда бұл лирикалық фантазия керісінше, тек мелодияны, әуенді ғана талап етеді». «Бала мен сиырлылар» (L'enfant et les sortilèges) операсының партитурасы – Бахтан бастап Равельге дейінгі барлық дәуірлердің стильдерінің өте үйлесімді қоспасы. Опера бастапқыда Монте-Карлода жақсы қабылданды, бірақ келесі жылы Париждегі қойылымда сәл сәтті болды. Андре Мессажер музыканың мақсатты түрде еліктеушілігін сынады, ал Фрэнсис Пуленк пен «Алтылар» (Les six) әсерленді. Оның «Мысық дуэті» (Duo miaulé) көбінесе Вагнердің пародиязы ретінде қарастырылады, бұл өте даулы болды, бірақ Артур Хонеггер осы шығарманы ерекше мақтады.

Жазбалар

ЖылCastConductor,Opera House and OrchestraLabel1947Nadine Sautereau, Denise Scharley,Solange Michel, Odette Turba Rabier,Martha Angelici, Claudine Verneuil,Joseph Peyron, André Vessières,Yvon le Marc'HadourErnest Bour,French National Radio Orchestra and Radio France ChorusAudio CD: Testament,Cat: SBT10441954Flore Wend, Marie Luise de Montmollin,Geneviève Touraine, Adrienne Migliette,Suzanne Danco, Juliette Bise,Gisèle Bobillier, Hugues Cuénod,Pierre Mollet,Lucien LovanoErnest Ansermet,Orchestre de la Suisse Romande and Motet Choir of GenevaAudio CD: Decca,Cat: 4334001960Françoise Ogéas, Jeannine Collard,Jane Berbié, Sylvaine Gilma,Colette Herzog, Heinz Rehfuss,Camille Maurane, Michel SénéchalLorin Maazel,French National Radio OrchestraAudio CD: DG,Cat: 423718, 449769, 4748901981Susan Davenny Wyner, Jocelyne Taillon,Arleen Auger, Jane Berbié,Linda Finnie, Linda Richardson,Philip Langridge, Philippe Huttenlocher,Jules BastinAndré Previn,London Symphony Orchestra and Ambrosian SingersAudio CD: EMI,Cat: EMX22411992Colette Alliot Lugaz, Claudine Carlson,Catherine Dubosc,Marie Françoise Lefort,Georges Gautier, Didier Henry,Lionel SarrazinCharles Dutoit,Montreal Symphony OrchestraAudio CD: Decca,Cat: 4403331992Martine Mahé, Arlette Chedel,Elisabeth Vidal, Michèle Lagrange, Léonardo Pezzino, Vincent le Texier, Marc BarrardAlain Lombard,Bordeaux Aquitaine National Orchestra and Bordeaux Theatre ChorusAudio CD: Auvidis,Cat: V46701997Pamela Helen Stephen, Anne Marie Owens,Elizabeth Futral, Juanita Lascarro,Mary Plazas, Rinat Shaham,Mark Tucker, David Wilson Johnson,Robert LloydAndré Previn,London Symphony Orchestra, London Symphony Chorus and New London Children's ChoirAudio CD: DG,4575892008Annick Massis, François le Roux, Jean Paul Fouchécourt, José Van Dam, Magdalena Kožená, Mojca Erdmann, Nathalie Stutzmann, Sophie KochSimon Rattle,Berlin Philharmonic OrchestraEMI Music2009Julie Boulianne, Geneviève Desprésis, Kirsten Gunlogson, Philippe Castagner, Ian Greenlaw, Kevin Short, Agathe Martel, Cassandre Prévost, Julie CoxAlastair Willis,Nashville Symphony Orchestra, Nashville Symphony Chorus, Chicago Symphony Chorus, and Chattanooga Boys ChoirAudio CD: Naxos, 8.660215 2015Isabel Leonard, Paul Gay, Yvonne Naef,Anna Christy, Marie Lenormand, Elliot Madore, Jean Paul Fouchécourt, Kanae FujitaniSeiji Ozawa,Saito Kinen Orchestra, SKF Matsumoto Choir, and SKF Children's ChorusAudio CD: Decca, 0289 478 6760 92015Hélène Hébrard, Delphine Galou, Julie Pasturaud, Marc Barrard, Ingrid Perruche, Nicolas Courjal, Jean Paul Fouchécourt, Annick MassisLeonard Slatkin,Orchestre National de Lyon, Chœur Britten, Jeune Chœur symphonique, and Maîtrise de l’Opéra National de LyonAudio CD: Naxos, 8.660336 2017Camille Poul, Marie Karall, Julie Pasturaud, Marc Barrard, Maïlys de Villoutreys, Paul Gay, François Piolino, Annick MassisStéphane Denève,Stuttgart Radio Symphony Orchestra, South West German Radio Vocal Ensemble, and Cantus Juvenum KarlsruheAudio CD: SWR Classic, SWR19033CD 2017Chloé Briot, Sabine Devieilhe, François Piolino, Jodie Devos, Julie Pasturaud, Jean François Lapointe, Nathalie Stutzmann, Nicolas CourjalMikko Franck,Orchestre philharmonique de Radio France, Chœur de Radio France, and Maîtrise De Radio FranceAudio CD: Erato, 019029589692