1973 жылғы Чилиде Сальвадор Альендені құлатуға жасалған әрекет ("El Tancazo"). Әскерилер көтеріліс ұйымдастырды, бірақ олар жеңіліске ұшырады. Тарихты біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1973 жылы Чилиде Сальвадор Альенде үкіметіне қарсы төңкеріс талпынысы
1973 Chilean coup d'état attempt against the government of Salvador Allende
Эль Танкетазо немесе Эль Танказо (испанша: "Танк төңкерісі") – Чилиде 1973 жылғы 29 маусымда болған төңкеріс талпынысы. Чили армиясының подполковнигі Роберто Супер басқарған бронетанкілік полкінің бөлімдері президент Сальвадор Альенденің Халықтық Бірлік үкіметін құлатуға тырысты. Супердің полкі Сантьяго орталығындағы Чили үкіметінің ғимараттарына танктер мен жеңіл қарулармен оқ атып, 22 адамның өліміне себеп болды. Армияның бас қолбасшысы Карлос Пратс басқарған адал әскерлер төңкерісті бірнеше сағаттың ішінде сәтті тоқтатты. Супер және төңкеріске қатысқан көптеген сарбаздар Пратске бағынды, ал кейбіреулері Эквадорға қашып кетті. Эль Танкетазо сәтсіз аяқталды, бірақ Альенденің Халықтық Бірлік үкіметін әлсіреткені және үш айдан кейін болған 1973 жылғы Чили төңкерісіне ықпал еткені саналады.
El Tanquetazo or El Tancazo (Spanish: "The tank putsch") was an attempted coup d'état that occurred in Chile on 29 June 1973. Elements of an armored regiment of the Chilean Army led by Lieutenant Colonel Roberto Souper tried to overthrow the Popular Unity government of President Salvador Allende. Souper's regiment fired on buildings of the Chilean Government in central Santiago with tanks and small arms in which 22 people were killed. Loyalist soldiers led by Army commander in chief Carlos Prats successfully put down the coup within hours. Souper and most of the soldiers involved in the coup surrendered to Prats while some fled in exile to Ecuador. The Tanquetazo was unsuccessful but is considered to have weakened Allende's Popular Unity government and contributed to the successful 1973 Chilean coup d'état three months later.
Өмірбаян
1973 жылдың маусым айының басына қарай Чили Қарулы Күштерінің жоғарғы сатыдағы басшылығының маңызды бөлігі 1970 жылдың қарашасынан бері билікте болған президент Сальвадор Альенденің Халықтық Бірлік үкіметіне деген құрметін толығымен жоғалтқан еді. 1969 жылғы «Такназо» деп аталатын оқиға кезінде жоғары шенді офицерлер бірлесіп қысым жасау арқылы әскери саласында кең ауқымды өзгерістерге қол жеткізе алатынын түсінді. 1969 жылы олар жоғарғы басшылықты ауыстырып, Қарулы Күштер бюджетін арттырған болатын. 1973 жылдың маусым айында кейбіреулер Альенде үкіметіне қарсы қастандық жоспарлай бастады.
By the beginning of June 1973, an important part of the high command of the Chilean Armed Forces had lost all respect for the Popular Unity government of President Salvador Allende, which had been in office since November 1970. During the so called Tacnazo of 1969, high ranking officers learned that by exerting pressure as a group, they could achieve wide ranging changes within the military. In 1969 they had achieved high command changes and an increase in the Armed Forces' budget. In June 1973, some began plotting against the Allende government.
Төңкеріс
Келесі күні таңертең, астыртын әрекетке қатысқандығы үшін командирлік лауазымынан алынатынын білген подполковник Роберто Супер он алты бронетранспорттық құралдан тұратын колоннаны басқарды, оның ішінде алты М41 танкысы, М3 жартылай тізбекті машиналар және Сантьягодағы 2-ші бронетанкті полкінен 80 сарбаз болды. Көтерілісшілер тобы Санта-Роза даңғылындағы базасынан Сантьяго қаласының орталығына жылдам жетіп, президент сарайы Ла Монеданы және бостандық алаңының ар жағында орналасқан Қорғаныс министрлігінің ғимаратын қоршап алды. Сағат 9:00-ге екі минут қалғанда танктар осы ғимараттарға атыс ашты. Генерал Марио Сепульведа Сквелла дереу әскери оқу орындарының командирі генерал Гильермо Пикерингке қоңырау шалып, бүлікшілерді басу үшін адал әскерлерді сұрады. Осы әскерлерді қамтамасыз еткеннен кейін, ол армияның бас қолбасшысы генерал Карлос Пратсқа Супердің күштерін бейтараптандыру жоспарымен хабарласты. Генерал Пратс оны дереу мақұлдады, және бірнеше минуттан кейін генерал Сепульведа Сквелла өз әскерлерін орналастыруға кірісті. Христиан демократиясының жетекшісі Патрисио Айлвин қарулы күштердің өкілдерін де қамтитын коалициялық кабинет құруды талап етті. Альенде оның ұсынысын қабылдамады. "Танкетазо" 1973 жылғы 11 қыркүйектегі сәтті төңкеріс алғышарты ретінде қарастырылады. Басқа да салдарлардың ішінде, армия барлау қызметі бүлікшілерге қарсы қолданылған қару-жарақтарды және олардың атылған жерлерін жан-жақты зерттеді. Сонымен қатар, үкіметті қолдаған жұмысшылардың дәстүрлі бекіністері саналатын, "өнеркәсіптік белдеулердің" күші, президент Альенде барлық жұмысшыларды үкіметті қорғауға шақырғаннан кейін де, әлсіз екені анықталды.
Early in the morning of the following day, Lieutenant Colonel Roberto Souper, who had just learned that he would be relieved of his command for his part in the conspiracy, led a column of sixteen armored vehicles, including six M41 tanks, M3 half tracks, plus 80 soldiers from the 2nd Armored Regiment in Santiago. The rebel column rapidly traveled to downtown Santiago from its base in Santa Rosa Avenue and encircled the presidential palace, La Moneda, and the building housing the Ministry of Defense, just across the Plaza de la Libertad. Two minutes before 9:00 AM, the tanks opened fire on these buildings. General Mario Sepúlveda Squella immediately called General Guillermo Pickering, commander of the military institutes, requesting loyal troops to suppress the rebellion. After securing these troops, he called Army Commander in chief General Carlos Prats with a plan to neutralize Souper's forces. General Prats approved it immediately, and a few minutes later General Sepúlveda Squella started to position his own troops. Christian Democracy's leader Patricio Aylwin demanded the formation of a coalition cabinet, to include members of the armed forces. Allende rejected his proposal. The tanquetazo is seen as the prelude to the successful coup of 11 September 1973. Amongst other consequences, Army Intelligence officers conducted a thorough study of the weaponry used against the rebelling troops, and the locations from which they were fired. Additionally, the strength of the so called "industrial belts", traditional strongholds of pro government workers, was accurately gauged and concluded to be weak, even after President Allende's call on all workers to defend the government.